CHAPITRE Xm. — ORIGÊNE
ta
plus girand nombre * était de ceux dont la vie n'avait pas été tout-à-fait déréglée avant leur conversion; tandis que ceux qui se plongeaient dans toutes sortes de vices, ne voulaient pas se laisser persuader que Dieu dût leur faire souffrir des peines proportionnées à leurs crimes. Quoique les chrétiens ne formassent, pour ainsi dire, qu'une seule voix, ils louaient et priaient Dieu * en toutes sortes de langues, n'employant pas les propres termes de l'Ecriture pour le désigner par son nom; mais les Grecs le priaient en grec, les Latins en latin. Ils * combattaient pour l'empereur, en priant pour lui et en demandant à Dieu qu'il détruisit toutes les puissances ennemies et tout ce qui pouvait s'opposer à la bonne cause. Ils 4 ne portaient pas les
armes , et l'eussent même refusé, si Ton eût voulu les y obliger; ce qu'il faut entendre d'une guerre injuste. Car Origène ne désapprouve pas celles 8 qui sont justes , bien réglées et qui se font par nécessité. Ils refusaient même les magistratures 6, aimant mieux se consacrer au service de l'Eglise et au salut des hommes. Ils ne voulaient 7 pas que leurs enfants écoutassent des précepteurs de qui l'on n'apprenait que les mauvais exemples de la comédie, les obscénités des vers trop libres et autres choses semblables, peu propres à purifier les mœurs; mais ils ne négligeaient point l'étude de la philosophie et des autres sciences, qui pouvaient les élever à ce que la religion chrétienne a de plus grand et de plus sublime. Origène * parle des
1 Iste ( Celsus ) in eam partem hoc interpretatur, quasi allectemus peccatores, quia neminem bonum ac jttstum possimus attrahere. Ideoque aperiamus portas sceleratissimo cuique et perditissimo. Consideret nos qui vis, modo ne nobis iniquus , plures ei possumus ostendere conversos a vita non admodum contaminata peccatis quam a perditissima. Sic enim natura cornparatum est, ut qui meliorem habent conscientiam , copiant vera esse quœ prœdicantur de reddendis a Deo prcpmiis, coque faeilius huic doctrinœ quam sceîerati assentiant, quos retardât malorum conscientia, meriiam mulet am intetitans judicium iîlud universale cogitantibus. Nec sine causa propositus est ille terror extremi judicii, ad quod sistentur omnes homines : quandoquidem interdum etiam valde perditi capiuntur amore hujus doctrinœ , invitati sota spe pamitentiœ, utcumque retrahantur inveterata peccandi consuetudine utpote imbuti malitia, nec vaientes facile relictis moribus pristinis conferre se ad vitam correctiorem. Lib. III contra Celsum, pag. 151.
1 Persuasum sit omnibus, sciantque quod germune christ ian i ne usitatis quidem in sacra Scriptura Dei nominibus utantur inter precandum, sed Grœci grœcis, Romani romanis, singulique precentur propria lingua, Deumque célèbrent pro viribus, et omnium linguarum Dominas omnibus linguis precantes exaudit, tam varie loquerttes haud secus quam consonos, ut ita dicam, et unius vocis homines intell igens. Lib. VIII cont. Cels., pag. 402.
5 Possumus etiam sic respondere alienis a nostra fide et ad militiam pro republica, cœdesque hominum nos urgentibus; ecce vestrorum quoque numinum sacerdotes et delubrorum custodes dextras servant puras a sanguine, causa sacrorum, ut incnœntis im\)ollutisque cœde manibus, victimas offerant solemnes Us quos fiabetis pro diis, nec ullo bello, delecius habetis e sacrifictorum ordine. Hujus morts si constat vobis ratio, quanto ma gis, cœteris militantibus non contemnenda tit noftrorum hominum militia, manus quidem puras tervantium, decertantium autem fusi.s ad Deum precibm pro legitimo imperatore,etpiumjmtumquebellum gerente milite, ut destruatur quidqukl est juste fan'entibus adversarium? Lib. VIII cont. Cels., pag. 427.
* Laboramus autem pro imperio romano dum juste viventes vota pro eo facimus, exercentes nos in con-
temnendis voluptatibus, nec sinentes nos ab eis quovis pertrahi. Sic nos prœ aliis pugnamus pro imperatore : cum ipso, licet nos impellat, non militamus; sed pr opter ipsum instruimus castra propria pietatis auspiciis, rem deprecationibus gerentes. Ibid.
• Fortassis etiam earum {apum) beUa nos docent juste bellum gerere, si res ita postulet. Origen., cont. Cels., pag. 217.
6 Quin et ad magistratus in patria gerendos hortatur nos Celsus, si hoc incolumitas legum ac pietatis tuenda postulet. Nos vero cum sciamus oppidattm alias civitates per verbum Dei conditas, eos qui vita et doctrina sana ut prœsint sunt idonei, hortamur ad prœfecturas Ecclesiarum; non ambitiosos probando , sed modestos, et non temere se in functiones tam arduas ingerentes cogimus ad curas publicas. Et magistratus nostri bene rem administrantes inviti coguntur, summo rege instante, quem Dei Filium esse et Deum Verbum credimus, qui dum bene prœsunt, divinitus constitutis patriis, hoc est Ecclesiis, a quibus electi sunt, regunt eas juxta prœscripta Dei, salvis etiam legibus publias. Nec hoc faciunt christiani quod ista publica vitœ munia réfugiant; sed quod se servent divinioribus et magis necessariis muniis Ecclesiœ ad salutem hominum. Ibid.
7 Si juventutem avertimus a docentibus co'micas et obscenitates iambicas, et quœcumque alia nec doctorem ipsum meliorem reddunt,necprosunt auditoribus, nisi quis philosophice intelligat poemata et singula interpretetur ad utilitatem adolescentulorumt non pudet nos hœc fateri. Quod si mihi dederis prœceptores philosophiam docentes et exercentes, a talibus non deterrebimus juvenes : sed ubi fuerint in horum scholis et orbe, ut vocant, disciplinarum prœexercitati, sub~ veham eos altius ad christianorum sublimem ignotamque vulgo grandi loquentiam disserentem de rébus arduis, et maxime necessariis, idque ex priscorum Prophetarum oraculis et Jesu Apostolorum litteris. Lib. III cont Cels., pag. 146.
9 Nunc vero et secundœ, et iertiœ, et quartœ nuptiœ, ut de pluribus taceam, reperivntur, et non ignoramus quod talc conjugium ejiciet nos de regno Dei. Sicut enim ab ecclesiasticts dignitatibus non solum fornicatio, sed et nuptiœ repelluntur, neque enim episcopus, nec presbyter, nec diaconus, nec vidua possunt esse di-
secondes noces en des termes un peu durs, et semble même exclure les bigames du royaume du ciel; mais il s'explique ailleurs1 et reconnaît que celle qui se marie deux fois, participera aussi à la vie éternelle , quoique dans un degré inférieur à ceux qui ne se seront mariés qu'une fois, ou qui auront vécu dans la continence. Il remarque que certains évêques ou chefs de l'Eglise * permirent à une femme d'épouser un second mari, du vivant du premier qu'elle avait abandonné; mais il avoue, en même temps, que cette dispense était contraire à l'Ecriture. Si un prêtre ou un diacre * déposé, même justement, souffrait cette peine avec patience et humilité, c'était
quelquefois une raison pour le rétablir. On croyait 4 qu'il était non-seulement permis de fuir durant la persécution, mais qu'il y avait encore de la témérité à rester au milieu du danger, lorsqu'on avait le moyen de l'éviter. Aux jours de fêtes 5, on faisait mémoire des saints, pour s'exciter à imiter leur vertu. Il y avait 6 des chrétiens qui ne se trouvaient aux assemblées que les jours de fêtes, quoique ce fût la coutume de s'y trouver aussi tous les jours, pour y entendre la parole de Dieu et la lecture des Ecritures, en particulier des T livres de Moïse, environ l'espace • d'une heure. Les fidèles étaient * assis pendant la prédication, et quelquefois, au milieu du dis*
garni; sic forsitan et de eœtu primitivorum, immaculatorumque Ecclesiœ, quœ non habet maculam neque rugam, ejidetur digamus, non quo in œternum mittatur incendium, sed quo partent non habeat in regno Dei. Origen., Hom. 17 in Luc., pag. 145, tom. II Genebr. *
* Sunt quidam qui ideo colunt castitatem et puritatem, et alii qui idcirco colunt monogamiam, quia putabant perire illum qui nuptialiter coeat ; perdition tri qui duos uxores duxerit. Comparamus eos secundum seipsos, quia expedit magis monogamo deceptum esse, et putasse punition iri, et œterno supplicio addicendum esse bigamum, ut maneat monogamus et purus, quant nosse veritatem et duos accepisse uxores. Arbitror omnem quicumque hujusmodi sequelam viderit, dicturum beatius quidem esse puritatem servare et non ad secundas transire nuptias minime deceptam, et videre illam quoque quœ bis nubit participem quidem esse salutis alicujus, non tamen tantœ beatitudinis, quantœ illa quœ colit puritatem ; sin hoc non possit, prœstat fuisse deceptam, ac si bis nubentes périrent* Origen., Homil. 19 in Jerem., pag. 188, tom. I Huet. Nom et Apostolus licet sub alia specie et alia figura, dicit tamen mulierem ailigatam legi quamdiu vir ejus vivit; si autem mortuus fuerit vir, solutam esse a lege viri, ut jam non ait adultéra si fuerit cum alio viro. Origen., Hom. 6 in Gènes., pag. 15, tom. I Genebr.
1 Jam vero contra Scripturœ legem mulieri, vivente viro, nubere quidam Ecclesiœ redores permiserunt, agentes contra id quod scriptum est, in quo sic habetur: Mulier alligata.est quanto tempore vir ejus vivit, et contra illud : Igitur, vivente viro, mulier vocabitur adultéra, si fuerit cum alio viro ; non omnino tamen sine ratione, fuse enim contra legem initio latam et scriptam ad vitanda pejora alieno arbitrio morem gerentes eos permisisse verisimile est. Orig., in Matth., pag. 363, tom. I Huet.
* Dedecus est in Ecclesia surgere de consessu presbyterii, projici de diaconatus gradu, et quidem eorum qui abjiciuntur, alii seditiones commovent, alii vero judicium in se factum cum omni humilitate susci-
piunt Qui autem cum omni humilitate sive digne,
sive indigne depositi sunt , Deo judicium derelinquunt et patienter sustinent quod de se judicatum est, isti et a Deo misericordiam consequentur, et fréquenter etiam ab hominibus revocantur in pristinum gradum et in
gloriam quam amiserant. Hom. 10 in Ezechiel., p. 410, tom. 1 Geoebr.
4 Licet etiam hoc in militia Christi , ut si forte a/iquando inferiorem te viribus senseris in persecutionibus, et non œquum tibi adversum crudelitatem tyranni, per fragilitatem corporis, videris esse certamen, dare locum irœ et fugere de loco ad locum, nec tibi in hoc adseribitur militare commissum. Designatur hoc etiam in tegibus Christi dicentis : Si vos persecuti fuerint in bac civitate, fugite in aliam. Hom. 9 in Judices, pag. 220, tom. I Genebr.
• Usibus sanctorum honeste et decenter non quasi stipem indigentibus prœbere, sed censum nostrum cum ipsis quodammodo habere communem, et meminisse sanctorum sive in collectis solemnibus, sive pro eo ut ex recordatione eorum proficiamus, aptum et conveniens videtur. Lib. IX in Epist. ad Rom., pag. 396.
6 Obsecro vos, qui auditorio verbi semper adsistitis, patienter accipite, donec paululum négligentes et desi~ des commoneamus. Necesse est nos eos qui collectam negligunt, et audire déclinant verbum Dei, paululum per patientiam castigare, qui non desiderant Verbum panem vitœ, nec aquam vivam, qui non exeunt de cas* tris, nec procedunt de domibus luteis, ut colligant sibi manna, qui non veniunt ad petram, ut bibant de spiritali petra... dicite mihi vos qui tantummodo festù diebus ad Ecclesiam convenais, cœteri dies non sunt festi? Non sunt dies Domini? Judœorum est dies fet* tos et raros observare soiemnes. Et ideo ad eos dicit Deus : Quia neomenias vestras et sabbata et diem magnum non sustineo; jejunium et ferias et dies festos vestros odit anima mea. Odit ergo Deus em qui unum diem putant festum diem esse Domini. Christiani ornni die carnes agni comedunt, id est carnes Verbi Dei quotidie sumunt. Hom. 10 in Gen., pag. 21, tom. I Genebr.
7 Moyses nobis legitur in Ecclesia , deprecemur Dth minum, ne secundum verbum Apostoli, etiam apud nos cum legitur Moyses, velamen sit positum super cor nostrum. Origen., Hom. 7 in Gènes., pag. 15, tom. I Genebr.
8 Afulta sunt, et singula discuter* opus est ingens. Verum quid proderit, ut nostro quidem ingenti labort dicantur, ab occapatis vero auditoribus et vix uni» horœ puncto verbo Dei assistentibus spernantur et /*■ reant ? Uom. 13 in Exod., pag. 62, tom. I Genebr.
• On l'infère de ce que dit Origène, à la fin de
[m9 SIÈCLE.]