‹ Histoire générale des auteurs sacrés et ecclésiastiques. [L.M.F. Bauzon] de grand séminaire (volume 5)Chapitre 235 sur 406 · CHAPITRE XTV. — SAINT CYPRIEN · texte numérisé non relu

CHAPITRE XTV. — SAINT CYPRIEN

sans l'abandonner pour tomber ni dans une vie païenne et séculière, ni dans le schisme et l'hérésie, promettaient de combattre généreusement pour le nom du Seigneur et pour leur salut. Les évéques et les autres ministres de l'Eglise qui avaient sacrifié ou même témoigné par des billets qu'ils l'avaient fait, étaient admis comme les autres à la pénitence S mais ils étaient absolument exclus du sacerdoce et des fonctions ecclésiastiques, et on ne pouvait leur accorder la paix avant qu'ils eussent fait une pénitence pleine et entière, et sans la * participation du peuple ; ce qui montre qu'ils étaient soumis, en certains cas, à la pénitence publique et à la privation des sacrements, tandis que dans les siècles suivants on se contentait de les déposer et

de les réduire à la communion et à l'état des laïques. On imposait les mains pour pénitence à ceux qui revenaient du schisme ou de l'hérésie *. Enfin on se confessait aux prêtres des péchés même de pensée \ et on en faisait pénitence. Les maximes de saint Cyprien sur la pénitence sont ceDes-ci : il faut instruire ceux que l'ignorance ou l'empressement porte à vouloir être absous avant le temps ; elle doit renfermer le repentir * des offenses passées et la résolution de n'y plus retomber et de marcher dans les voies de Dieu; il ne suffit pas 6 de prier Dieu, on doit encore tâcher de l'apaiser par des jeûnes, des larmes, des gémissements et par tous les autres moyens propres à le fléchir. Les réconciliations précipitées ' nuisent plutôt qu'elles ne

aderat, quœ differre diu plengentium tacrymas, et subventre ferro morientibus in infirmitate pateretur : ai vero nunc non infirmis, sed fortibut pax necessaria est, née morientibus, sed viventibus communicatio a nobis danda est, ut quos excitamus et hortamur ad prœlium, non inermes et nudos retinquamus, sed protection* sanguinis et corporis Christi muniamur, et eum ad hoc fiât eucharistia ut possit accipientibus esse tutela, quos tut os esse contra adversarium volu» mus, munimento dominicœ saturitatis armemus. Cyprian., Spist. 57, pag. 252.

1 Legimus litteras tuas, frater charissime , quibus signiftcasti de Victore quondam presbytero, quod ci, antequam pœnitentiam plenam egisset, et Domino Deo in quem deliquerat satisfecisset, temere Therapius collega noster, immaturo tempore et prœpropera festinations pacem dederit. Quœ res nos satis movit, secessum esse a decreti nostri auctoritate, ut ante iegitimum et plénum tempus satisfaciionis et sine petitu et conscien- Ha pleins, nul la infirmitate urgente, ac necessitate cogente, pax ei concéder dur. Cyprianus., Epist 64, pag. 279. Cum Basilides insuper prœter libelli maculam, cum m infirmitate decumberet, in Deum blasphemaoerit, et se blasphémasse confessus sit ; et episcopatum pro conscientiœ suœ vulnere sponte deponens, ad egendam pœnitentiam conversus sit , Deum deprecans, et satis gratulans, si sibi vel laico communicare conr tingeret... Cumque alia multa sint et gravia delicta, quibus Basilides et Martialis implicati tenentur, frustra taies episcopatum sibi usurpare conantur, cum manifestum sit ejusmodi homines , nec Ecclesiœ Christi passe prœesse, nec Deo sacrificia offerre debere. Maxime eum fam pridem nobiscum et cum omnibus omnrno episcopis in toto mundo constituas, etiam Corne- Hus collega noster, sacerdos paci ficus ac justus, et martyrto quoque dignatione Domini honoratus, decreverit ejusmodi homines ad pcenitentiam quidem agendam passe admitti, ab ordinatione autem cleri atque sacerdotali honore prohiberi. Cypriaous, Epis t. 67, pag. »8f.

• Cyprian., Epist. 64, pag. 279, ubi supra.

• Dicunt se in hoc veterem consuetudinem sequi; apud veteres, hœreseos et schismatum prima

: fuerint initia, ut hi illic essent, qui de Bcclesia t, et hic baptizati prius fuerant ; quos tune

tamen ad Ecclesiam revertentes, et pœnitentiam agentes, necesse non erat baptizare. Quod nos quoque hodie observamus , ut quod constet hic baptizatos esse, et a nobis ad hœreticos transisse , si postmodum peccato sua cognito et errore digesto, ad veritatem et matricem redeat, satis sit in pœnitentiam manum imponere; ut quia ovis fuerat , hanc ooem abalienatam et errabundam in oviie suum pastor recipiat. Si autem qui ab hœreticis venit, baptizatus in Ecclesia prius non fuit, sed alienus in totum et profanus venit, baptizandus est ut ovis fiats quia una est aqua in Ecclesia sonda quœ oves faciat. Cyprian., Epist. 71, pag. 803.

* Denique quanto et fide majores, et timoré meliores sunt, qui quamvis nullo sacrificii aut libelli facinore consiricti, quoniam tamen de hoc vel cogitaverunt, hoc ipsum apud sacerdotes Dei dolenter et simpliciter confitentes, exomologesim conscientiœ faciunt, animi sui pondus exponunt, salutarem medelam parvis licet et modicis vulneribus exquirunt , scientes scriptum esse : Deus non irridetur, derideri et circumveniri De us non potest, nec astutia aliqua fallente deludi... Confiteantur singuli, quœso, vos fratres dilectissimi , delictum suum, dum ad hue qui deliquit in sœculo est, dum admitti confessio ejus potest, dum satisfactio et remissio facta per sacerdotes apud Dominum grata est. Cyprian., tract, de Lapsis, pag. 95.

6 Habemus advocatum et deprecatorem pro peccatis nostris Jesum Christum Dominum et Deum nostrum9 si modo nos in prœteritum peccasse pœniteat, et confitentes atque intelligentes delicta nostra quibus nunc Dominum offendimus, vel de cœtero nos ambulare in viis ejus, et prœcepta ejus metuere spondeamus, Cypr., Epist. il, pag. 186.

8 Convertamur ad Dominum mente tota, et pœnitentiam criminis veris doloribus exprimentes, Dei misericordiam deprecemur. llli se anima prosternât , illi mœstitia satisfaciat, illi spes omnis incumbat. Rogare qualiter debeamus dicit ipse : Revertimini, inquitt ad me ex toto corde veslro, simulque et jejunio, et fletu, et planctu; et scindite corda veslra et non vestimenta vestra. Ad Dominum toto corde redeamus; iram et offensam ejus, jejuniis , fletibus } planctibus, sicut admonet ipse, placemus. Cypr., tract, de Lapsis, pag. 96.

T Dissimulandi nunc locus non est, quando deci-

servent, et irritent davantage * Dieu contre les pécheurs; les prêtres qui les accordent ne sont pas les pasteurs, mais les meurtriers des brebis * : celui-là fait pénitence qui, étant doux et patient * selon que Dieu Ta commandé, et obéissant aux prêtres, mérite, par son humilité et par ses bonnes œuvres, que Notre-Seigneur lui pardonne. La pénitence doit être proportionnée au péché 4. C'est travailler * au vrai bien des pécheurs que de ne les point flatter, mais de les porter à apaiser la colère de Dieu par une satisfaction pleine et entière. La fermeté et la douceur sont nécessaires aux prêtres à l'égard des pécheurs6; ils doivent réprimer l'insolence, mais ménager tellement la pénitence de ceux qui sont soumis, qu'ils n'ôtent à personne 7 l'espérance

de la réconciliation. Avant saint Cyprien il y avait eu en Afrique des évoques qui rejetaient les adultères de la paix, par conséquent de la pénitence, puisqu'on n'a pas droit d'y obliger personne •, si on lui en ôte le fruit qui est la réconciliation. Mais, du temps de saint Cyprien •, on avait adouci cette sévérité excessive, et on ne refusait la communion qu'à ceux qui, n'ayant point fait pénitence i0, ni donné par leurs larmes des marques d'une véritable douleur, commençaient à la demander lorsqu'ils se voyaient surpris de quelque maladie périlleuse, parce qu'alors ce n'était pas tant le regret de leur faute que la crainte de la mort qui les obligeait à faire cette demande. Au reste, les pénitents achetaient cher cette grâce "• Non-seulement on lés obligeait

piatur fraternitas nostra a quibusdam vestrum, qui dum sine ratione restituendœ sûiutis plausikiles esse cupiunt, magis lapsis obsunt. Summum enim delictum esse quod persecutio committi coegit sciunt ipsi etiam qui commiserunt , cum dixerit Dominus et Judex noster : Qui me confessus fuerit coram hominibus, etc. Hœc qui subtrahit fratribus nostris , decipit miseras, ut qui possunt agentes pœnitentiam veram Deo Patri et misericordi precibus et operibus suis satisfacere; seducantur ut magis pereant, et qui erigere se passent, magis codant. Cyprian., Epist. 16, pag. 194.

1 Compatior ego et condoleo de fratribus nostris, qui lapsi et persecutionis infestatione prostrati partem nostrorum viscerum secum trahentes, parem dolorem nobis suis vuineribus intulerunt. Quibus potens est divina misericordia medelam dare; properandum tamen non puto, nec incaute aliquid et festinanter gerendum, ne dum temere pax usutpatur, divinœ dignationis offensa gravius provocetur. Cypr., Epist. 17, pag. 196.

* Prœpositorum est prœceptum tenere, et vel properantes, vel ignorantes instrïïere, ne qui ovium pastores esse debent, ianii fiant : ea enim concedere quœ in perniciem vertant , decipere est. Nec erigitur sic lapsus, sed per Dei offensam magis impellitur ad ruinam. Cyprian., Epist. 15, pag. 195.

* Tempus est igitur ut agant delicti pœnitentiam, ut probent lapsus sui dolorem , ut ostendant verecundiam, ut monstrent humiliiatem, ut exhibeant modesfiam ; ut de submissione provocent in se Dei clementiam, et de honore debito in Dei sacerdote eliciant in se divinam misericordiam. Cler. Rom., Epist. ad Cyprian., apud eumd. 36, pag. 219.

* Quam magna deliquimus , tam granditer defleamus ; alto vulneri diligens et longa medicina non desit : pamitentia crimine ntinor non sit. Cyprianus, tract, de Lapsis, pag. 98.

* Merito salubria nostra et vera consilia nihil promovent, dum Uanditiis et palpationibus perniciosis Veritas impeditur, et patitur lapsorum saucia et œgra mens, quod corporaliter quoque œgri et infirmi sœpe patiuntur: ut dum salubres cibos et utiles pot us, quasi amaros et abhorrentes respuunt, et il la quœ oblectare et ad prœsens suavia videntur esse, appetunt; perniciem sibi et mortem per inaudientiam et intemperantiam provocent: nec proficiat ad salutem arti-

ficis medela vera, dum blandimentis decipit duJcis illecebra. Cyprian., Epist. 34, pag. 217.

6 Dominus qui sacerdotes sibi in Ecclesia sua eligere et constituera dignatur, electos quoque et constù tutos sua voluntate atque opitulatione tuetur, gubernantes inspirons, ac subministrans et ad improborum contumaciam frœnandam, vigorem, et ad lapsorum fovendam pœnitentiam, Uni totem. Cypr., Epist. 48, pag. 234.

7 Neminem putamus a fructu satisfactions et spe pacis arcendum, cum sciumus juxta Script urarum divinarum fidem, auctore et hortatore ipso Deo, et ad agendam pœnitentiam peccatores redigi et veniam atque indulgentiam petentibus non denegari. Cyprianua, Epist. 55, pag. 250.

8 Exomologesis apud inferos non est, nec ad pœnitentiam quis a nobis compelli potest, si fructus pœnitentiœ subtrahatur. Cyprian., Epist. 55, pag. 246.

9 Nom et mœchis a nobis pœnitentiœ tempus conceditur et pax datur, non tamen ideirco virginitas in Ecclesia déficit, aut continentiœ propositum gloriosum per aliéna peccata languescit... Et quidem apud antecessores nostros, quidam de episcopis isthic in provincia nostra, dandam pacem mœchis non putaverunt, et in totum pœnitentiœ tocum contra adulteria claustrunt ; non tamen a coepiscoporum suorum collegio reeesserunt, aut catholicœ Ecclesiœ unitatem, vel duritiœ, vel censurœ suœ obstinatione ruperunt, ut quia apud alios adulteris pax dabatur, qui non dabat, de Ecclesia separaretur. Cypr., Epist. 55, pag. 247.

10 Ideirco, frater charissime , pœnitentiam non agentes, nec dolorem delictorum suorum toto corde et manifesta lamentationis suœ professione testantes, prohibendos omnino censuimus a spe communicatumis et pacis, si in infirmitate atque in periculo cœperint deprecari; quia rogare illos non delicti pamitentia, sed mortis urgentis admonitio competlit, nec dignus est in morte accipere solatium, qui se non cogitavit esse moriturum. Cypr., ibid., pag. 248.

il Oportet impensius et rogare, diem luctu transiger e, vigttiis noctes ac fletibus ducere, tempus omne lacrymosis lamentationibus occupare, strato solo adhœrere cineri, in cilicio et sordibus volutari: post indumentum Christi perditum, nullum hic jam vel le vestitum; post diaooli cibum malle jejunium : justU

[m* si£cus.j

Page 1