‹ Histoire générale des auteurs sacrés et ecclésiastiques. [L.M.F. Bauzon] de grand séminaire (volume 5)Chapitre 319 sur 406 · CHAPITRE XL. — LACTANCE · texte numérisé non relu

CHAPITRE XL. — LACTANCE

>lus librement f ; « car nos peint effacés lorsque nous faisons \ le regret de les avoir commis, te nous les commettons dans les racheter par les aumônes.

> infidèles sont vaines *, Le baput d'un coup tous nos péchés 5, e la force de la sagesse divine, t une infusion dans ce sacre- >our purifier l'eau du baptême 4 liant, par son moyen, sauver omme il sauvait les Juifs par

la circoncision, fut baptisé par saint Jean. Il n'y a que l'Eglise catholique où Ton obtienne la rémission des péchés par la pénitence s; les sectes hérétiques ou sehismatiques n'ont point cette prérogative. » Lactance demande, dans un vrai pénitent, qu'il confesse ses péchés 6, même cachés, qu'il en ait de la douleur 7, qu'il ait un désir sincère * de mieux vivre à l'avenir, et qu'il satisfasse pour ses fautes passées 9.

5. Il ne croit pas qu'il soit jamais ,0 per- sur u mis de mentir, ni de prêter à usure ", à un SSVpii.

tmus. Si quis a potentiori injuriant s. Pateat domtciiium nostrum vel peidigentibus tecto. Pupiilis defensio, ira non desit. Redimere ab hoste capmisericordiœ opus est; item œgros ' atque fovere : inopes, aut pauperes, patiamur insepuitos jacere. Hœc sunt i misericordiœ : quœ si qv.is perfecetptum sacrificium Deo immolabit. Hœc ? est apud Deum : qui non pecudum ominis pietate plaçât ur : quem Deus, sua et ipsum lege, sua et conditions iseretur ei, quem viderit misericoris est ei, quem precantibus cernit imliœc omnia quœ Deo placent, facere nnenda est pecunia , et ad cœlestes saur os y ubi fur non effodiet, nec runec tyrannus eripiet : sert nabis ad tiam Deo custode servabitur. LacL, n. Institut., cap. 5, pag. 667.

conscientiam tuam, et quantum potes, is ; nec tamen quia peccata laryitione Ubi licentiam peccandi putes ; aboi enro iargiare, quia peccaveras; nam si i pecces, non abolentur. Lact., lib. VI pag. 613.

r fieri posse ut aliquis naturaii et inas virtutes copiât, quaiem fuisse Ci' qui ei eg entions stipem dédit, et paur et nudos induit; tamen cum illud \ maximum, deest, agnitio Dei ; jam supervacua sunt, et mania, ut frustra is taboraverit.... quare non dubium, quisquis Deum non agnoverit, omnesr quas habere aut teitere se putat; in ia reperiuniur, quœ est tota tenebra- Hit., cap. 9, pag. 609.

i, insipientem, peccatorem : continuo dtns, et innocens erit. Uno emm lavalis abolebitur. Tanta divinœ sapientiœ minis pectus infusa, matrem delictouno semel impttu expeilat: ad quod i mercedc, non Itbris, non lucubratio- Gratis ista fiunt, facile, cit; modo t pectus sainentiam si tint. Nemo veam non vendimus, nec solem mer cède fons uberrimus atque plenissimus pa- Lib. 111 Inslit., cap. 25, pag. 567.

adoiescere [Jésus) t mctus est a Joanne dane flumine, ut lavacro spiritali pec-

cata non sua, quœ utique non habebat, sed carnis quant gerebat, aboleret : ut quemadmodum Judœos suscepta circumcisione, sic etiam gentes baptitmo, id est purificati roris perfusione salvaret. Lac t., lib. IV Instit., cap. 15, pag. 578.

1 Sed tamen quia singuli quique cœtus hœreticorum se potissimum christianos, et suam esse cathohcam Ecclestam putant, sciendum est, illam esse veram, in qua est confessio et pamitentia; quœ peccata et vulnera, quibus subjecta est imbecilliias carnis, salubriter curât. Lib. IV Jnstit., cap. 30, pag. 588.

• Voiens (Deus) vitœ ac salut i nostrœ pro œterna sua pietate consulere, pœnitentiam nobis in illa circumcisione proposuit, ut si corda nudaverimus, id est peccata nostia confessi, satts Deo fecerimus, veniam consequamur quœ contumadbus, et admissa sua cetantibus denegatur ab eo, qui non faciem sicut homo, sed intima et arcana pectoris intuetur. lbid., cap. 17, pag. 580.

7 Nec tamen deficiat aliquis, aut de se ipse desperet, si aut cupiditate victus, aut libidine impulsus, aut errore deceplus, aut vi coactus ad injustiiiœ viam lapsus est. Potest enim reduci ac liberari, si eum pœniteat actorum, et ad meliora conversus satisfaciat Deo. Lib. VI InstiL, cap. 24, pag. 620.

8 Resipisctt, ac mente m suam quasi ab insania recipit, quem errati piget, castigatque seipsum dementiœ, et confirmât animum suum ad rectius vivendum : tum illud ipsum maxime cavet, ne rursus in eosdem laqueos inducatur. Ibid.

• lbid. et lib. IV Instit., cap. 17, pag. 580.

i° Cœtera quœ observare cultor Dei débet, facilia sunt, itlis virtutibus comprehensis, ut non mentiatur unquom, decipiendi aut nocendi causa. Est enim nef as, eum qui veritati studeat, in aliqua re esse fultacem, atque ab ipsa, quam stquitur, veritate discedere. In hac justifia* virtutumque omnium via, nul lus mendacio locus est. Lib. Instit., cap. 18, pag. 615.

il Pecuniœ, si quam crediderit, non accipiat usuram, ut et beneficium sit incolume, quod succurrat necessitati et abstineat se prorsus aliéna. In hoc emm génère officii débet suo esse contentus, quem oporteat alias ne proprio quidem parcere, ut bonum faciat, plus autem accipere quam dedent% injustum est. Quod qui facit, insidiatur quodam modo, ut ex alterius necessitate prœdetur. At justus nunquam prœtermittet, quominus atiquid misericorditer faciat, nec inquinabit se hujusmodi quœstu, sed efficiet, ut sine ulto suo damno, idipsum quod commodat, inter bona opéra numeretur. lbid.

points de morale.

. dêt chrétien d'aller à la guerre 4, de contribuer wT«!treï à la mort de personne •; ce qu'il entend sans doute d'un homicide et d'une guerre injuste, ou dans laquelle on s'engagerait moins par devoir que par choix et par inclination pour une profession tumultueuse. Car il n'y a aucune apparence qu'il ait fait un crime aux chrétiens de servir l'Etat en portant les armes pour sa défense, lui qui en voyait un si grand nombre engagés dans cette profession, ni qu'il ait ignoré que, suivant la doctrine même de l'Evangile, il est permis aux princes du siècle de punir celui qui fait le mal * et de se servir, à cet effet, du glaive qu'ils portent, comme ministres de Dieu, pour exécuter sa vengeance. En effet, il dit, dans le chapitre précédent 4, que les lois divines défendent de nuire à personne et ordonnent le pardon des ennemis, parce que les inimitiés sont la cause des guerres injustes. En parlant au même endroit d'un homme condamné juste-

* Non enim cum occidere Deus vetat, iatrocinari nos tantum prohibe!, quod ne per leges quidem publicas licet, sed ta quoque ne fiant, monet, quœ apud tontines pro licitis habentur. Itaque neque mi ii tare justo lieebity cujus militia est in ipsa justitia, neque veto aecusare quemquam crimine capital i, quia nthil distat utrum ne ftrro an verbo potius occidas, quant occisio ipsa prohibetur. Lait., lib. VI, cap. 20, pag. 617.

* Quœro nunc, an possint pii et justi homines eue qui constttutos sub têtu mortis ac misericordiam de* prêtantes, non tantum patiuntur occidi, sed /(agitant feruntque ad mortem crudelia et inhumana suffragia, née vuineribus satiati, née cruore contenti; quin etiam percussos jacentesque repeti jubent, et cadavera ictibus

dissipari ne quis illos simulata morte deludat Eu-

jus igitur pub l ici homicidii socios et participes esse non convenit eos qui justitiœ viam tenere nituntur. Ibid. — ' Rom. xiu, 4.

* Cœtera quœ observare cultor Dei débet facilia

sunt ut caveat diligenter nequando inimicum sua

culpa faciat, et si quis extiterit tam protervus, qui bono et justo faciat mjuriam, clementer ac modéra te, et ultionem non sibi assumât, sed judicio Dei servet. Innocentiam semper et ubique custodiat. Quod prœceptum non ad hoc tantum valet, ut ipse injuriam non

inférât, sed ut il la tam sibi non vindicet nocitu-

rum esse dixit ifiicero) bonum virum, si fuerit lacessi tus, jam ex hoc ipso boni viri nomen amittat necesse est, si nocebît. Non minus enim mali est, re/erre injuriam quam inferre, Nam unde certamina tnter homines, under pugnœ contentionesque nascuntur, nisi quod improbitati opposita impatientia magnas sœpe concitat tempestates ? Laclant., lib. VI Institut, cap. 18, pag. 615. Rerum imper iti, et rationis ignari, eos affectu* qui sunt homini ad usus bonos dati exterminaverunt, et latius quam ratio postulat evagantur. Inde injuste atque impie vivitur, Utuntur ira contra pares, hinc dissidia, hinc expulsiones, hinc bella contra justitiam nata sunt Lib. VI Instit, cap. 19, pag. 617.

* Qui hominem, quamvis ob mérita damnatum, in

ment à mourir, il dit que celui qm prend plaisir à le voir étrangler * est aussi coup* ble que s'il était spectateur et complice d'an homicide secret ; ainsi il marque clairement, en ces deux endroits, qu'il reconnaissait des guerres justes et des coupables condamnés justement.

6. Lactance souhaitait, pour le bien de la société humaine, que tous les hommes imitassent la piété 6, la douceur, l'innocence, la bonne foi et les autres vertus des chrétiens, qui étaient si unis entre eux par les liens de la charité, qu'ils donnaient, même à leurs serviteurs , le nom de frères *. Bien que les chrétiens pussent vivre dans les déliées % ajoute -t- il, ils aimaient mieux souffrir et mourir, ou passer leur vie dans le mépris et l'indigence, dans l'espérance de jouir d'uo bonheur éternel. En remarquant que les sectes et les hérésies A, qui rompent la concorde du corps sacré de l'Eglise, ont été prédites par

conspectu sue jugulari pro voluptéte computat, cous* cientiam suam poilu it, tam sci licet quam si homicidH, quod fit occulte spectator et particepe fiai. Ibidem, cap. iO, pag. 617.

6 Non essent mutua, ut dixi, hoc omnia in terris main, si ab hominibus in legtm Dei conjuraretur, si ab universis fièrent, quœ unus noster populur opère* tur ; quam beatus esset, quamque aureus hunumanm rerum status, si per totum orbem mansuetuch, et pie* tas, et pax, et innocent ta, et œquitas, et tempemntie et fides moraretur. Lib. V Instit., cap. S, pag. 699.

1 Nam cum omnia humana non corpore, sed spirit* metiamur; tametsi corporum sit dèoersa condition bis tamen servi non sunt, sed eos et habemus et àtt* mus spiritu fratres et religione conservos\ Lib. VI Instit., cap. 15, pag. 597.

8 Nam cum liceat nobis jucundissimis frui vebpt* tibus, nonne sensu carere videamur, si malimut « humilitate, in egestate, in contemptu, in ignomàit vivere, aut ne vtvere quidem, sed do 1ère, crucùvi et mori? Ex quibus ma lis nihil amplius assequamur,Q* possit votuptas omissa pensari. Si autem virtut mahm non est, faciatque honeste, quod voluptates tritiœos, turpesque ctmtemnit, et fortiter, quod nec dobrtm, nec mortem timet, ut officium servet : ergo mejm aliquod bonum assequatur necesse est quœ sunt M* quœ spernit At vero morte suscepta, quod ulterins btf num sperari pot est, nisi œtemttatis? Lib. VU /«#•# cap. 9, pag. 628.

• An te omnia scire nos convenit, et ipsum (Demi) d legatos ejus prœdixisse quod pturimœ sectœ et ht* ses haberent existere, quœ coneordiam sancti corporis

rumperent fuerunt quidam nostrorum vêt***

stabttita fide, vel minus docti, vet minus cauti, Ç* dissidiwn facerent unitatis et Ecclesiam dissiperad'i sed ii, quorum fides fuit lubrica, cum Deum nosse * et colère simutarent, augendis opibus et homri d* dentés, affectabant maximum sacerdotium, et a pot* ribus victi secedere cum suffragatoribus suis mal* runt, quam eos ferre prœpositos, quibus concupsreri ipsi ante prœponi nomtuUi autem fttlsorum f>

[IVe SIÈCLE.]

Page 1