‹ Histoire générale des auteurs sacrés et ecclésiastiques. [L.M.F. Bauzon] de grand séminaire (volume 5)Chapitre 350 sur 406 · CHAPITRE XUT. — DES CONCILES · texte numérisé non relu

CHAPITRE XUT. — DES CONCILES

ment *, de ne pas ôter aux tombés Fespérance de leur réconciliation, de peur qu'en se voyant l'entrée de l'Eglise fermée, le désespoir ne les rendit pires et ne les portât à retourner au siècle pour y vivre en païens , ou à se jeter dans le parti des hérétiques » et des schismatiques; toutefois, pour ne pas ruiner aussi la sévérité salutaire de l'Evangile, en leur accordant trop facilement la communion, on résolut de tirer en longueur leur pénitence et de prier pour eux avec larmes le Père des miséricordes. On crut cependant qu'il fallait examiner les causes 6, les volontés et les nécessités de chacun en particulier, pour régler sur cela la durée de leur pénitence. A l'égard des libeilatiques, qu'il semblait cruel de confondre avec c«uix qui avaient sacrifié 7, il fut statué qu'on leur accorderait dès-lors la communion.8. On se réduisit à la donner à la mort à ceux qui, ayant sacritié, feraient pénitence, avec cette réserve, qu'on les secourrait plus tôt en cas de persécution. Mais on la refusa, même à la mort, aux autres * qui, sans avoir

et judicis nos f ri severitate depulsus est, ne schismatis et dinsidii auctor, ne pecuniœ commisses sibi frauda» tor, ne stuftator viryinum, ne matrimoniorum multorunt dtpopulator otque corruptor ultra ad hue sponsam Christ i mcorruptam, sunctam, pudteum vrœsenttœ suœ dedecore et impudica al que incestu contagione violaret. Idem, Epis t. 59 ad eutnd.. pag. 259.

! Sam de Sovato nihil inde ad nos fuerat nuntiandum, cum mayis per nos vobis debeat Sovatus ostendi, rtrum novarum semper cupidus.... semper istic episco» pis maie coynitus quasi hœreticus semper et perfvlus, omnium sacerdotum voce damnutus. Idem, Epiât. 52 ad Cornet., pag. 238.

* Tum forte quidam presbyter Novatus ex Africa, fraudatis in Cartkagmensi Ecclesia viduis, spoliatis pupillis, pecunta Ecclesiœ deneyata, pwjecto extra domutn pâtre, et eodem famé tnortuo nec seputtof uxoris gravxdœ utero calce percusso, partuque ejus effuso Romam vend; et cum apud Carthaymem uryeitibus in Ecclesia fra tribus, dies cognitionis ejus imrnineret, et hic iutitavit. Pacian., Epiât. 3 ad Sym» pronian., pag. 310, col 2, loin. IV Biblioth. Patr.

1 Cyprian., Epist. 45 ad Cornet. , pag. 232.

4 Secundum quod tamen ante fuerat destinatum, persecutioite sopita, dum data esset facultas in unum conveniendi, copiosus epixeoporum numerus, quos inte» gros et incolumes fides sua et Domini tutela protexit, in unum convenimus, et scripturis diu ex ut raque parte prolatis, tempérament um salubri moderatione libravimus, ut nec m totum spes communications et pacts lapsis denegaretur ; ne plus desperatione defice-* rent, ex eo quttd Ecclesia cluderetur, secuti sœculum gentitit r viverent ; nec tamen rursus censura evangelica solverctur, ut ad commumeattonem temere prositirent; sed traheretur diu pœnttentia, et royaretur dotenter patenta ciementia, et examinarentur causa*, et voluntates et nécessitâtes sinyulorum, secundum quod libeflo continetur, quem ad te pervenisse confi-

do, ubi singula placitorum capita conscripta sunt. Cyprian., Epist. 55, pag. 242.

5 Quorum si pœnitenttam respuamus habentium ali» quam fiduciam toUrabdis conscient tœ, statim cum uxore, cum iiberis quos incolumes resercaverant, in hairesim vd schisma diabolo invitante rupiuntur ; et adscribetur nobts in die judicii nec ovem sauciam eu» rosse, et propter unum sauciam multas intégras per» * didisse. Ibid., pag. 245.

• Ibid., pag. 242.

T Nec tu cas tunes t fraler charissime , sicut qui» busdam videtur, tibetlaticos cum sacrtficatis eequari oportere , quundo in ter ipso s etiam qui sacrtficave» rint, et condiiio fréquenter et causa di versa si t. Ne~ que enim œquandt sunt , ille qui ad sucrifietwn ne» jandum stutim voluntate prosiltvit, et qui reluctatu» et conyressus diu ad hoc funestum opus necessitate pervertît.... Cum ergo inter ipsos qui sacrificarint multa sit diversitas; quœ inclemeutia est, et quam acerba duritta tibetlaticos cum iis qui sacrificarint

jungere? Quorum si pœm/entiam respuamus ha"

bentium atiquam fiduciam tolerubilis conscient ta, s ta» tim cum uxore, cum Iiberis quos incolumes réserva» verunt, in hœresim vel schisma diabolo invitante rapt uni ut: Pag. 245.

8 Ideo placuit, examinatis causis singulorum, tibetlaticos intérim admit tt, sacrtficatis in exttu subvenir i; quia exomologests apud inferos non est, nec ad pamL tentiam quis a nobis compelli pot est, si frac tus pœnitenttee subtrahatur. Si prœtium prius venerit, corro» fjoratus a nobis, mvenietur armatus ad prœlium; si vero ante prœtium mfirmitas ur&erit, cum solatio pacis et commumonis abscedit. Ibid., pag. 246.

• llarco, frater chirisùme, pœm tentiam non agen» tes. nec dolorern delictorum suorum toto corde et manifesta lamentât ion* s suce professione testantes, prohi» bendos omnino censuimus a spe communications et pocis, si in infirmitate atque in pericuio cœperint de-.

fait pénitence de leur faute , ni donné par leurs larmes aucune marque de repentir pendant qu'ils étaient en santé , attendraient à demander la communion qu'ils se vissent attaqués de maladies dangereuses, « parce qu'alors ce n'est pas, dit saint Cyprieu, tant le regret de leur faute que la crainte de la mort qui les oblige à faire cette démarche , et que celui-là ne mérite pas de recevoir cette consolation à la mort, qui n'a point songé qu'il devait mourir. » Quant aux évêques et aux ministres de l'Eglise qui avaient sacrifié ou qui avaient seulement reçu des magistrats un billet attestant qu'ils avaient sacrifié, les Pères du concile décidèrent qu'ils pourraient être admis à faire pénitence ', à condition néanmoins qu'ils seraient exclus absolument du sacerdoce et de toutes les fonctions ecclésiastiques, comme indignes de gouverner l'Eglise de Jésus-Christ et d'offrir des sacrifices à Dieu après en avoir offert aux démons. Ce sont là les canons du concile de Cartilage *, que l'on croit avoir; fait partie de ceux qu'on a depuis appelés Pénitentiaux. Saint Cyprien, qui fut l'âme de ce concile, les envoya au pape saint Corneille, avec la lettre synodale qui y fut dressée. Il paraît que Jovin, Maxime et Théritique Privât *, qui avaient déjà été ex-

precari; quia rogare illos non dclicti pœnitentia9 sed mortis urgentis admonitio compellit, nec dignus est in morte accipere solatium, qui se non cogitavit esse moriturum. Idem, Epist. 55, pag. 248.

* Frustra taies {Basilides et Martial is) episcopatum sibi usurpare conantur, cum manifestum sil ejusmodi homines nec Ecciesiœ Christi prœesse posse, nec Deo sacrificia offerre deberef maxime cum jam pridem nobiscum et cum omnibus ommno episcopis in toto

mundo constituas, etiam Cornélius cotiega noster

deci'everit ejusmodi homines ad pamitentiam quidem agendam posse admitti, ab ordinatione autem cieri atque sacerdotaii honore prohibera. Cypr., Epist. 67, pag. 290.

1 Baron., ad ann. 254, num. 89, pag. 476, tom. II; Fleury, Hist. ecctés., tom. U, pag. 224.

* Sed et Jovinus et Maximus comités cum Privato hœretico affuerunt, ob ncfanda sacrificia et crimina in se probata, sententia novem episcoporum collegarum nostrorum condemnati, et iterato quoque a pluribus nobis, in concilio anno priore abstenti. Cypr., Epist. 59, pag. 264.

* Ac si minus sufficiens episcoporum in Âfrica numerus videbatur, etiam Romam super hac re scripsimus ad Cornelium coliegam nostrum, qui et ipse cum plurimis coepiscopis habito concilio, in eamdem nobis» cum senientiam pari gravilate et salubri moderatione consensii. Idem, Epist. 55, pag. 242.

» Euseb., lib. VI, cap. 43, pag. 242.

* Longe posterius cum plurimis coepiscopis , cum plurimis confessoribus statimque marlyribus, ut idem Cyprianus scribit, assensus est {Cornélius) senum con-

communiés dans un concile de neuf évêques, le furent de nouveau' dans celui-ci, tant à cause du crime d'idolâtrie que pour beaucoup d'autres dont on les convainquit.

5. Saint Corneille ayant eu communication de tout ce qui s'était passé dans le concile de î Cartilage, en assembla un à Rome é de soixante évêques », de plusieurs confesseurs qui furent depuis honorés de la couronne du martyre 6, et d'un grand nombre de prêtres et de diacres : le décret touchant ceux qui étaient tombés dans la persécution y fut confirmé. On y condamna aussi le schisme et la doctrine de Nova lien % qui était toute espérance de salut aux tombés, quelque pénitence qu'ils fissent pour obtenir le pardon de leurs fautes; et on retrancha Novatien de la communion de l'Eglise, avec tous ceux qui étaient dans les mêmes sentiments que lui. Mais, avant d'en venir à cette extrémité, les Pères du concile firent tous leurs efforts pour lui persuader de changer de doctrine * et de se réunir à ceux qui croyaient devoir tendre la main aux tombés et secourir des pécheurs qui demandaient pénitence. Saint Corneille donna avis de ces règlements aux autres Eglises, en particulier à celle df Antioche ou à Fabius *, qui en était évêque. Sur la fin de cette lettre l0, il rapport

silio licere dare pacem. Pacian., Epist. S, pag. S10, tom. IV Bibloth. Pair.

7 Etenim Novatus (Novatianus) Ecciesiœ Romane presbyter arrogantia adversus eos elatus quasi nulia spes salutis ipsis post hac superesset ; tametsi omnia expièrent, quœ ad sinceram conversionem, puromque confessionem pertinent, propriœ cujusdam sectœ eontm qui tumore mentis elati seipsos catharos cogmaninarunt, auctor extitit : ob quant rem cum Romœ congregâta esset synodus, in qua sexaginta Episcopi, prttbyteri vero ac diaconi multo plures convenerunt : cumqvje in provinciis antistites quid agendum estet seorsum consultassent, hujusmodi decretum cunctis promulgatum est. Novatum quidem et eos qui una cm ipso sese insolentius extulerant, et quicumque inhumanissimœ et a fratetma charitate aliéna ejus opitùoni consent ire prœsumpserant, alienos ab Ecclesia habendos esse : fratres vero qui in cajamitatem incidtrœd pamitentiœ rernediis curandos esse et confovendos. Euseb., lib. VI Hist., cap. 43, pag. 241 et 242.

8 Qui Romœ convenerant episcopi, persuadere conati sunt, ut iis qui recta sentiebant assentiretur. Postquam autem illum furentem viderunt et Dto invisam crudem litatem sandre, ab Ecciesiœ corpore illum segregft runt, Romam régente Cornelw. Theodoret., Uœrtt. FabuL, lib. 111, pag. 229. tom. IV.

9 Extant adhuc epistolœ Cornelii Romanorum eps* copi ad Fabium Antiochensis Etclesiœ prœsulem mi*" sœ, in quibus et Romanœ synodi gesta, et omnium p* ltaliam et Africam aliasque loconim illorum prwi* cias sentent iœ declarantur. Euseb., lib. VI Hist., cap. 43, pag. 242. — "> Idem, ibid., pag. 245.

[m9 SIÈCLE.]

Page 1