‹ Histoire religieuse et civile de Saint-Rambert en ForezChapitre 87 sur 119 · A LA PORTE DE LA CRYPTE DE SAINT DOMITÏEN · texte numérisé non relu

A LA PORTE DE LA CRYPTE DE SAINT DOMITÏEN

Hypogeum honori Marias Virginis jam indè ab quinto sœculo a sancto Domitiano dicatum, deindé superstructi templi anno mdccxiv, eversi ruderibus obrutum tibi regina cœlestis uti nobis liberis oppidanis nobis nostris et vicinee universae volens propitia sies Amatus et Stephanus fratres concordissimi Martin, ex redivivis instari animis Alexander Raymondus Dévie, Episcopus Bellecensîs pristino cultu restituit, anno 1840.

PIÈCES JUSTIFICATIVES SqS

Extraite du Bréviaire - Manuscrit dit • de Saint Rambert >. SAINT-RAMBERT-EN-FOREZ

NOTES POUR SERVIR AUX CHAPITRES III et VII

Le nom de saint Rambert « 5. Ragnehertus <>, ne figure pas dans le Martyrologe romain, ^w\ a été dressé par l'ordre du Pape Grégoire XIII, en vertu de la bulle Emendato du 14 janvier 1384. Son office se faisait, selon le Bréviaire de TEglise de Lyon, le i3 juin, et la mémoire de la translation de ses reliques, le i3 octobre. C'est ce que nous apprend la notice insérée au « Recueil alphabétique des noms des saints les plus singuliers que le chanoine de Montbrison, Jean-Marie de la Mure, historiographe du Forez, a mis dans son Histoire ecclésiastique du diocèse de Lyon, page 270. Edit. 1671 ».

Cum a pluribus Martyrum et Confessorum varia et tormentorum et Passionum gênera litteris commendantur ; animus quôque noster in partem soUicitudinis ingredi gestit, et monimentis tradere : quomodô bina mundo fulgentia sydera, inclytus nempe Martyr Ragnebertus ; et egregius Confessor Domitianus ad nos pervenerint, locumque nostrum et Gentem suis corporibus nobilitaverint. Et quàmvis eorum mérita, et miraculorum quae opcrati sunt insignia, et multa, et pené infinita numerentur, aliqua tantum attingimus ; ne cui aut onerosi.aut ingrati videamur. Nec aliquis mirari débet, quod cum non satis Romano valeamus eloquio : tantam aggrediamur materiam. Eam enim eo animo tradimus ; ut quis nobis intellectu potior, et eloquentiâ major : Arnobius sivis Rhetor aut Hçrodotus facundiâ suâ et urbanitate stores de tribulis et rosas de

spînis eligens; Translationem Sanctorum prsfatorum, quant nos stilo admodùm rudi, et incondito damus : nectareâ dulcedine împosteros traducat.

Beatissimus Ragnebertus ex prsecelso Francorum génère ortus (i) : Ragdeberti nobillissimi Ducis : ssculi dignitatem filius extitît. Qui scîlicet inter amnis Sequanse atque Ligeris confînia plures Provîncias strenue suis rexit temporibus. Qui Athleta Christi ssculo nobillîssimus : sed fide nobilior : Scholastico ac Dominico educatus est dogmate...

Cumque ab ineunte setate prudenter officia ssculi gereret : ut post modum in fide claruit : diligebet attentius Deum. Studebat enim in cunctis actibus suis : sic transire per temporalia commoda : ut pervenire quandoque ad gaudia mereretur sterna.)In diebus illis Ebroïnus nomine : Deo et Sanctis ejus contrarius.

Qui ex infimo génère ortus : majoris domûs honore, a Rege fuerat sublimatus. Cumque ad hoc plures ex Francorum nobilioribus dolere contra se cerneret, callide cunctorum factiones prœveniens : pertinaciter versutiis suis omnes revincebat. Igitur ipse impiissimus Ebroinus, jam dicto Dei famulo Ragneberto imputare studuit ; quod consilium cum duobus Palatii Proceribus habuisset initum : ut ipsum Ebroinum absquc decreto Régis conaretur occidere.

Postquam Clodovaeus (i) Francorum Rex nefario ausu brachium Sancti Dionysii Martyris amputavit ; tanquam his fatis fortuna eorum occubuisset : omnia in pejus Francis sublapsasunt. Ita ut regalis dignitas ad Proceres devenerit penès quos erat fortuna rerum : atque adeô in aulam regiam dominabantur. Erat inter eos. EbroVnus, cujus prxter caeteros est nobilitata crudelitas. Is disjectis sociis ; adeô omnia potuit : ut Theodorici Régis nomine ipse regnaret.

(i) Ex Andréa Sausaio, Guichenon et Andréa Duchiske, vol. i, Hist.

Martyrolog. gallicanum, Andréa du Saussai, 2 vol. in-fol., 1673.

Hist, de Bresse et du Bugey, par Samuel Guichenon, 3 vol. in-fol., 1664.

(1) Voici, d'après les anciens chroniqueurs^ l'explication de ce fait historique :

« Une fois vint en l'église de Saint-Denis, ainsi comme mauvaise fortune le menait, pour déprier les saints martyrs. Et pour ce que il voulait avoir aucune alliance d'eux tout adès avec soi, il commanda que les chflsses des martyrs fussent atteintes ; après les fit ouvrir et disjoindre par folle présomption le vessel en quoi le précieux corps saint repose, moins religieusement le regarda que il ne dut. Jaçoit ce que il fit par dévotion, si lui ne suffit pas le regarder tant seulement : ains brisa l'os de l'un des bras et le ravit. Et le martyr montra bien tantôt que il ne lui plaisait pas dont son corps était ainsi traité : car le roi fut tantôt si espoenté et si ébahi que il chaït en frénésie et perdit son sens et sa mémoire en cette heure même ; tantôt fut le moustier rempli de ténèbres et d'obscurité ; une peur si grande prit soudainement à tous ceux qui là étaient que ils se mirent à la fuite. Le roi donna puis aucunes villes an martyr pour l'apaiser : et pour ce que il recouvrit son

Sed Franci Theodoricum, quod tyrannicè regeret, e regno expulerunt ; et Ebroïnum propter nequitiam et versutias : Monasterium ingredi coêgerunt. Qui factus Apostata et spiritu mendacii seductus ; qui eum duos et viginti totos annos victurum asserebat : monasterio egressus ; in fidèles debacchari ; Proceres dignitatibus privare ; et eorum quos nequitiae suas adversarios arbitrabatur : vel bona publicare ; vel ils aqua et igni interdicere : Alii [quod Apostolus de fidelibus nascentis Ecclesis dizit] ; distenti sunt : alii verô ludibria et verbcra experti ; in super et vincula et carceres : secti sunt tentati sunt ; in occisione gladii mortui sunt. Hac autem persecutionis sseviente procellâ ; Ebroïnus Sanctum Ragnebertum Ragdeberti inclyti Ducis filium : ut pote Christianum perimere jussit. Cum autem in dies magis ac magis saeviret nequissimus ille ; justo Dei judicio : ab Hermanfredo milite, turpissimâ morte interficitur. Ut de ejus modi peccatoribus pfascinit regius vates : Mors peccatorum pessima ; morteque secundâ damnatus ; sternis ignibus mancipatur : Ut de ejus interitu narrât historia.

Tune temporis unus ex illis quibus Ebroïnus oculos effoderat, in insulâ Lugdunensis Provintise^ quse a Sancta Barbara nomen accepit : diversabatur. Qui cum nocte intempestâ ad ripam Sagonse fluminis, orandi gratiâ se recepisset ; audivit navigantium impetum vi brachioVum ; remis crebriùs actio illius fluminis superantium tarditatem. Cumque interrogaret, quô navigium illud properaret; vox in auribus ejus ista percrebuit. Ebroïnus est quem ad inferos deferimus ; in quibus scelerum pœnas in sternum luet. Haec confessor ille Christi accepit in consolationem propriam; et ut intelligeret quse pœnœ honorum persecutores expectent : atque adeô ut impleretur illud Psalmists vaticinium ; Laetabitur justus : cum viderit vindictam. Miles autem qui Dei, ettotius Religionis confecerat hostem Ebroïnum; ad Pipinum fiigiens : mortis evasit periculum. Pipinus ille filius erat Anchisae principis romani ; et Pater

sens et sa mémoire, l'os que il avait follement deseuré du corps fit yètir et orner d'or pur et de pierres précieuses, et le fit remettre en la châsse avec le corps. Pour cette raison peut-on prouver que le corps du glorieux martyr git laiens entièrement ; quand il ne put oncqucs souffrir que un petit osselet fut ôté de son bras ni démembré de son corps. Le roi toutefois recouvra son sens en partie, mais non entièrement ni en tel point comme il l'eut devant eu ; si ne vécut pas puis moult longuement ; car il trépassa au chef de deux ans après ce qui lui fut advenu (656.) t

{Gestes de Dagobert, 5i. — Chroniques de Saint-Denis, v. 32.) B. Zeller. Rois fainéants et Maires du Palais, p. 81, 83.

Un auteur anonyme complète, ainsi qu'il suit, le souvenir de cette profanation et le soin que prit le roi pour la réparer.

« Clovis» pour nourrir les pauvres, avoit enlevé de Téglise de Saint-Denis les lames d'or et d'argent qui couvroient les tombeaux de saint Denis et de ses compagnons; ce prince, dans une assemblée d'évôques, obtint en dédommagement, pour cette abbaye, une exemption de toute juridiction, laquelle fiit confirmée par Landeric> évèque de Paris. »

Nouvel Abrégé chronologique de VHistoire de France, Paris, 1744.

Caroli Martelli : Carolus Martellus genuit Pipînum patrem Caroli Magni Imperatoris Augustisstmi. Hase de Regihus et Principibus praelibata ; ut quivis intelligat quo tempore, et quo Principe imperante : fortissimus Christi Athleta Ragnebkrtus, occubuerit. Jam ut G>rpus ejus ad nos sit translatum, explicemus.

Cum igitur, impio Principe Ebroîno jubente, Christi Martyr Ragnebertus in Burgundia Martyrium consummasset ; et inibî non medico temporis intervallo, celebratâ passione quievisset : cuidam ex clientibus suis inter somnum apparuit; insinuavitque se inde velle transferri : et in solum Lugdunense transportari. Qui tantâ visione perterritus ; summo mane ad sepulcrum Martyris advenit : invocatoque sancti Martyris nomine, in haec verba est precatus : Sanctissime Dei dilecte; si quam habui proximé praeteritfi noctevisionem, a*te est : ne cuncteris eamdem iterare. Exacto die, cum se somno dedisset ; astitit Martyr in veste sanguine rubricatâ dicens : quare dubitando récusas me de loco isto removere i quare non obtempéras sermonibus meis ? qui confurgens diluculo, ad sepulchrum Martyris secundo perrexit : et in arenam procumbens, gratias egit Deo et sancto Ragneberto, quôd iterum de eadem re monitus esset : rogaïque ut quod secundo revelare sunt dignati, idem nuntiare tertio minime deprécentur. Quod si faxint oppido abjecta omni fordimine ; provinciam sibi demandatam exequeretur Deo duce et adjuvante; qui perprophetam ait : Ne for m ides a facie eorum ; quia tecum ego sum ut eruam te : dicit Dominus.

Tertio itaque die, qui, quoniam deo dicatus, Dominicus dicebatur : antequam dies terris illus cesceret : cœpit intra semetipsum cogitare ; si tertio haec mihi appareat visio quam habui : incunctanter viam aggredior Domino annuente quo tendere debeam.Vix ea fatus ; ecce sibi sanctus Ragnebertus dicens : surge velociter ; et concito gradu, perge ad*locum quem tibi Dominus manifestabit : eôque corporis mei qus repereris ossa ; cum Reliquiis Sancti Domitiani infer nimirum ultra flumen Ligerim : ad Sancti Andreœ Monasterium, in Comitatum Forensem. Quibus ille auditis ; supra modum gaudens quod tertio diligenter de omnibus esset per virum dei admonitus : nocte proximâ sequenti, dum quietum silentium tenerent omnia ; et nox in suo cursu médium iter haberet : animo perturbatus accessit ad sanctum gloriosi Martyris sepulcrum ; et adorato numine : in haec verba est deprecatus. Domine Jesu Christe ; totius bonitatis et amator et auctor : qui Lazarum quatriduanum de monumento excitasti ; qui sepulchrum tuum gloriosum. victor resurgens aperuisti ; aperi et mihi sepulchrum Sanctorum tuorum, non meis sed eorum meritis : quô facilius valeam eorum corpora ad locum eis per te Dominum meum Salvatorem prseparatum déferre. Extemplô lapidem ab ostio monumenti vidit revolutum. Exhorruit ; mox tarde accedens : stupore, ut solct, dilabente , injecta manu ausus est corpora utriusque sumere : eaque in sarcinulis, quas ad id negotii paraverat, reponere.

PIECES JUSTIFICATIVES 3gC)

O Cum autem pervenisset ad clivum oppidi, quod vulgô Izeron vocitatur ; atque ex itinere fatigatus, secus viam ad umbram albae spinae consedisset : Venatores Gillini Comitis inibii commorantis, canibus de scntibus excussum leporem agebant; qui ad sacra pignora accedens, periculum velut despiciens : juxta ea mansit intrepidus. Canes verô de longé belluam pertinaci latratu adigentes, non audebant propiùs accedere. Ferterriti Venatores qusrebant invicem; quid est hoc? aut quis unquàm talia vidit ? renuntiemus Domino nostro Comiti mira quœ nostris obtutibus geruntur ; hoc est divino nutu factum : ut post modum innotescet. Accedunt ; narrant factum ; miratus cornes ; ac rei novitate percussus surgit : ad locum properat, experturus an vera narrarentur. Appropians videt Sacrarum Gestatorem Reliquiarum.quasdonec tantillùm reficeretur deposuerat : et non procul jacentem leporem. Perturbatus animo cornes : sic hominem compellat. Qui es tu ? quo tendis ? quid tandem in sarcinulis tuis defers ? Qui sim ; quô pergam ; quid deferam ; paucis excipe. Servus Dei sum ; et sanctissimi Martyris Ragneberti; cujus corpus, et sancti confessons Domitiani, in Comitatum Forensem trans fluvium Ligerim ad Sancti Andreee Monasterium, ipso volente et prscipiente asporto.

lO Haec ut audivit Comes ; gavisus est gaudio magno valde : erat enim praefati Monasterii Pater, quem temporalem vocant. Mane hic tantisper, ait, iste Cornes : dum vicinis adsociemur : et cum frequenti populo solemni supplicatione pariter gradiamur Nec mora; misit qui monerent Monasterii Rectores, et Ecclesiarum quas sunt ultra Ligerim : ut cum ornatu obviam Sanctorum Reliquiis, ad littus fluminis procédèrent. Mox lepore sibi relicto ; Clerum et populum proximum per suos advocat : qui cum audierunt taies Margaritas eô pervenisse ; catervatim ruunt, cernere cupientes mira quse geruntur; vel corporis sanitatem recuperare. Congregati in unum : profîcîscuntur ad Ligerim, Jàmque in utrâque ripa : populus penè innumerus stab&t orans. Res mira ; et scitu digna : virtus Dei admiranda. Vix accesserunt ad aquas cum populo sacro-sanctae Reliquiae ; cum divisas aquae stetcrunt quasi pro muro a dextris et a sinistris * velut Jordanis quando conversus est retrorsùm; vel Mare rubrum ; quando Filii Israél sicco vestigio per illud transierunt ; et impletum est illud Psalmitas : In Flumine per transibunt pede ; et rursùs quod alibi Scriptura dicit : stetit unda fluens.

i 1 Nec illud praetereundum existimamus quod Dominus etiam perservos

suos est operatus. Cum enini populus siccisvestigiis cum Sanctorum Reliquiis fluvium per transisset ; nec aliquis de tanta multitudine super esset : Ligeris tamen divisus permansit. Quare obstupefactus comes ; jussit quempiam in arborem proximam et excelsam conscendere : ut experiretur nùm Divina pietas aliquod adhuc prodigium dignaretur ostendere, propter quod fluvius etiamnum iluere cessaret. Dictum, factum ; juvenis conscensa arbore oculorum aciero longius protendens : vidit vetulam

quamdam claudicantem appropinquare . Astantibus itaquè clamât ; video quamdam mulierem trîpodem : gradu admodum tardo ad nos venientem.

tSS His auditis Cornes et caetera turba ; întellexerunt hoc divinitiis esse prasstitutum : et ut ea quas Sanctorum Reliquias intimo prosequebatur ardore ; per eumdem siccitatis callem : per quem caetera turba transire mereretur. Expectant igitur venientem ; et médium fiumen ingressa : statim ut adversam ripam superavit ; cœpit de more Ligeris praecipiti lapsu fluere : populus autem circumstans prae gaudio lacrymas mittere ; partim vota nuncupare ; partim gratias quam maximas : Deo et Sanctis referre. Mox longa pompa in hymnis et canticis spiritualîbus psallentes ; ad Sancti Andréas Monasterium procedunt : ubi honorifice sunt condicae Sanctorum Ragneberti et Domitiani Reliquae. Temporis lapsu Urbs a Sancto Ragneberto] nomen accepit. In quam conveniunt ex omni loco infirmi ; sibi numen per Athletam Christi fortissimum propitiaturi : et nullus ad hanc usque diem indonatus abivit (i).

bU

CHEMIN DE SAINT CÔME (chapelle) AU GARAYT DE SAINT-RAMBERT-EN-FOREZ

Page 1