‹ Histoire universelle de l'ÉgliseChapitre 98 sur 280 · Ü5. — PREMIÈRE CONTROVERSE · texte numérisé non relu

Ü5. — PREMIÈRE CONTROVERSE

l'essence du sacrement, semble tantôt admettre un changement substantiel du pain au corps de Jésus-Clirist, tantôt prétendre que le Verbe divin prend la place de la chair et se cûm.munique dans le sacrement; il s'égai*e enfin jusqu'à avancer que les Israélites du désert mangèrent déjà, dans la manne, le corps du Christ, opinion si clairement rejetée par le Christ lui-même dans le chapitre YI de saint Jean. Cette doctrine de Radhert excitait déjà les inquiétudes de Servatus Lupus; Flodoard, diacre de Lyon, chercha à l'éclaircir ; Scot Erigène, malheureusement, prétendit à son tom' l'expliquer dans un sens allégorique, et aboutit à l'opinion, toute superficielle et toute rationnelle, qui n'admet plus dans l'Eucharistie qu'un sj-mbole pieux, une commémoration solennelle (1). AmAii-

diceres, credo, corpus sauguinemque esse Christi. Nunc autem quia fides totum quidquid illud est aspicit, et oculus carnis uihil appreheudit, intellige, quod non in specie sed in tirtute corpus et sanguis Christi existant quae ceruuntur. — Et sicut non corporaliter, sed spiritualiter pauis ille corpus credentium dicitur : sic quoque Christi corpus non corporaliter, sed spiritualiter necesse est intelligatur. — Igitur si vinuni illud sancîificatuin per ministrorum officium in Christi sanguinem corporaliter convertitur; aqua guoque quae pariter admista est, in sanguinem populi credentis necesse est corporaliter convertatur. — Ai videmus in aqua secundum corpus nihil esse conversum. Consequenter ergo et in vino uihil corporaliter ostensum. Accipitur spii'itualiter, quidquid in aqua de populi corpore significatur. Accipiatur ergo necesse est spiritualiter quidquid in vino de Christi sanguins int'tnatur. « Malgré les efforts de Nat. Alex., il reste des doutes fondés sur la pensée de l'auteur, dont la doctrine pourrait bien n'aboutir qu'à une présence, pour la foi et par elle, de J.-C. dans l'Eucharistie.

(1) Scoti Eng. de Euchar. lib. (?). Dès 870, Adrevaldus, moine de Fleury. l'attaqua dans : de Corpore et sanguine Christi contra ineptias Joan. Scoti (d'Achery, Spiciieg., t. I, p. 150); Uincmar, dePraedestinat. c. 34 : l'accuse : « Quod sacramentum altaris non verum corpus et verus sanguis sit Domini, sed tantam memoria veri corpons et sanguinis ejus, etc. » Et dans l'ep. Ascelini ad Bereng. : « Joan. Scotum toto visu totaque mente ad hoc solum tendere \ideo, ut mihi persuadeat, hoc videlicet. quod in altari consecratur neque vere corpus, neque vere sanguinem esse, etc. » (Mansi, t. XIX, p. 775.) Le prétendu traité d'Erigène, auquel Bérenger en appelle et que le coucile de Paris condamna, ainsi que ceux de Verceil [1050J et de Rome [1059], qui le firent brûler, paraît avoir été le traité de Ratramne de Eucltaristia. Du reste, il n'y a plus de doute sur les opiaioûs d'Êrigèue, relatives à l'Eucharistie, depuis la publicatioa

SUR l'ei'Chakistie. 943

ry, prètro do Metz, allîi plus loin. Développant le principe, vrai on soi et maintes fois avancé par les Pères de l'Église, que le corps eucharistique du Christ non-seulement nourrit l'àino, mais encore le corps, qu'il prépare à l'immortalité, il soutint que l'Eucharistie, comme tout antre alinu'ut, est soumise aux conséquences de la digestion. On ilélrit cotte indigne opinion du nomdestercorianisme(l). Raban Maur lui-même, dans les dernières années de sa vie, en fut accusé (2).

des commentaires d'Érigèno sur Dio)iysU Areopacfitœ Monarchia cœleslis, faite par Floss, renl'crniant sa manière de voir sur la sainte Eucharislio [J'.nin. Scoti Opera, ed. Floss, p. 140-141) : « Sequitur « et in iiniini principationis ipsani divinissim;e Encharisliie assump- « tioneni. » Intucre (piam pulehre, quam expresse asserit : vhibUem hanc Euehitristmm, quam quotidie sacenlotes Ecclesite in altari conlicinnt ex sensiliilimaieriapaniset vini, quamque confectam et sanctificatam corporaliter accipiunt : lijpicam esse similitudinem spiritualis particiiKidonis Josu, quam fideiiter solo intellectu gustamus, hoc est înteliip-iiTius iuque noslne nalurtc inleriora visccra sumimus ad nostram saiutem elspiritnale inerenientiim et inetïaliilein deificationem. Oportet or|,'o, in(|uit, hunianum aniiuum ex sensibilibus rebus in cœlestiiuTi virtutem similitudinem eta'qnalitatem aseondcntem arbilrari divinissimam Kucbarisliam, visibilem in Ecclosia conformatam, maxitne typinii esse participationis ipsius, qua et nunc participamus Josum per tid.'ni et interne particii)amus per speciem, eique adunabimus per earilaloni. Quid ergo ad hane niagni tlieoiogi Dionysii pneclarissiMiani lid)am resiiomlent qui visibilem Kucharisliam nihil aliud slijniliciirif pnvlerse ipsnm voinnt asserere? Dum clarissima tuba pra-fala clamât, non illa S'icratni'DUt risibiliu colemla necpxe pro veritate amplexiiniid, (pila significativa veritatis sunt, neque propter se ipsa inventa, quoiiiani in ipsis finis intelligenti;« non est; sed propter incomjjrehensibilom veritatis virtutem, qu<e Christus est, in unitate humana' divina'ipio sua; substantia; ultra omnc quod sensu sontitur corporeo, super omne quod virtute percipilur intelligentia; Dens invisibilis in utraquc sua natura. » On a cherché à prouver par les citations de saint Denys l'Aréop. que fait Érigène, et surtout de l'expression « inefTahilis deificatio, » ((u'Erigène, malgré ses exprt:ösions équivoques, voyait Idon \)\m dans l'Eucharistie que les hérétiques postérieurs, Dieringer, Zwingle et Calvin; mais quant à la citation ('o l'Aréopagite, lingues de Saint-Victor dit déjà (0pp. éd. Rothom, 1. 1, p. 4S2) : « Sano hoc notandum, ((uod quidam et Itoc loco (les mots cités do saint Denys) munimentnm erroris sui jluccrc putavet-unt, diccntes, in sacramento altaris verilatem corporis et san- Rumis Christ! non esse, sed imnijineni illins tanlnni et figiiram.»

(1) Miilh. Pfa/f, Diss. de Stercorianistis medii a-vi, tam latine quam gr;cce. Tnb., 1750, in-4.

(2) Dans ses réponses insuflisantes et obscures à Héribald, sur lo

Page 1