MAUVAISES COUTUMES
prendre des villes, des Befs, cela était dans la vie féodale des rois comme dans celle des barons ; mais la répression de la violence n'appartenait qu'à l'Église, elle seule pouvait imposer la trêve de Dieu , arracher le glaive des mains des barons. Toutefois une cbartre de Henri I", qui existe aux cartulaires, fiit destinée à protéger le droit des habitants des villes; la liberté consistait alors dans l'abolition de mauvaises coutumes, parce que le servage était la condition générale de la société. « Au nom du Christ * , moi , Henri , par la grâce de Dieu roi des Francs, nous voulons qu'il soit connu de tous les fidèles de la sainte Église , tant pré-
' Voici le texte de la chartre : ««/n Chriati nomine, ego, Henricus, gratta Dei FrancoriÂm rex. Notum volo fieri cunctis fidelibus sanctœ Dei Ecclesiœ, tam prœsentibus quam futuris, qualiter Iserabardus, Aurelianensis epi8C0\ms, cum clero et populo sibi commisso, nostram serenitatem adiit, conqiiestionem facienê, super injusta consuetudine, quœ vidiebatwr esse in ea urhe, videlicet de custodia portarunif quœ custodiebantur et claudéhantur civibus , tempore vindemiœ, et de impia exactione vint, qucu faciebant ibi ministri nostri, obnixe et humiliter deprecans, tit illam impiam et injustam consuetudinem sanctœ Dei Ecclesiœj et illi, clero et populo, pro amore Dei, et pro remedio animœ nostrœ et parentum nostrorwn in perpetuum perdonarem. Cujus petitioni bénigne annuens . perdonavi Deo, sibi, et clerOy et populo supradictam eonsuetudinem et eœactionem perpetualiter : ita ut nulli ampliusibi custodes habeantur, net' portœ, sicut solitum eral, illo tempore toto claxAdantur, nec. vinum cuilibet tollatur, nec exigatur. Sed omnibus sit liber ingressus, et egressm et unicuique res sua, jure civili et œquitate sereetur.
« Hœc autem perdonatio, ut (irma et stabilis in perpetttum permaneret, hoc testamentum nostrœ auctoritatis inde fieri volumus, suhterqur sigillo et annulo nostrô firmavimus.
« Signum Isembardi, Aurelianensis episcopi ; S. Henrici, regia; S. Gervasii, Bemensis archiepiscopi ; S. Hugonis, bardulfi; S. Hugonis , buticulO' rii; S. Henrici deferrariis; S. Malberti, prcepositi; S Hervei, «tartï; S. Herbeti, subviarii ; S. Gisleberti, pincemœ ; S. Jordanis, cellarii. Baldulous, cancêllarius, subscripsit.
« Datum Aureliœ, publiée, VI nonas octobris, anno àb incamatione Dominif 1057, Henrici vero régis 21. » (Rec. des ordon. du Louvre, tom, 1'^', pag. ir«.)