‹ Hugues de Saint-Victor;Chapitre 48 sur 75 · DE MULTIMODA COGNITIONE SUI · texte numérisé non relu

DE MULTIMODA COGNITIONE SUI

Quam quserenda, quam tenenda, quam servanda sit cognitio propria, divina et humana prsedicant eloquia, et rei multipliciter testatur evidentia. Hinc Dominus ad Moysen : Attende^ inquit, tibi et vide. Hinc David : Notum fac, Domine, finem meum. Hinc Salomon : Si ignoras te, o pulchra inter mulieres, egredere et abi post vestigia gregurrij et pasce hœdos tuos juxta tabernacula pastorum. Hinc Hieremias, de anima felice seipsam ignorante : Sordes ejus in pedibus ejus , neç recordata est finis sui. Item idem , sub speçie

felicis animée cognoscentis se : Ego vir videns paupertatem meam. Hinc Salomon, de beata muliere : Consideravit agrum et émit emn; de fructu manuum suarum plantavit vineam. Item idem : Quatuor sunt minima terrce^ et ipsa sunt sapienliora sapientibus ; formicœ, populus infirmus qui prœparat in messe cibum sibi; lepusculus, plebs invalida qui collocdt in peira cubile suum; regem locusta non habet et universa per iurmas egreditur ; stellio manibus nitiiur et in domibus regum moratar, Per bœc minima cognitio sui innuitiir quadrifaria : ad vitse, doctrinse, famse, gloriae, honestatem, utililatem, integritatem, felicitatem. Necessaria vero dicere de singulis ad alia festinanti non est hujus temporis. Hinc Job : Ingredieris in abundantia sepulchrum, etvisitans speciem tuam non peccabis. Item idem : Ad vesperam tibi meridianus fiilgor consurgety et, cum te consumptwn putaveris, orieris ut Lucifer. Item idem : Appropinquavit corruptioni anima ejus, et vita iliius mortiferis. Liberavi eum ut non descendat in infernum : inveni in quo ei propicier. Respiciet homines et dicet : Peccavi ei vere deliqui, et ut eram dignus non recepi. Hinc per Naum : Aquam hauri tibi propter obsidionem; extrue munitiones tuas, intra iïïikitumet calca^ subigtns tene laterem. Hinc vilUcns in Evangelio : Fodere non valeo, mendicare erubesco. Qui utique si foderet, non mendicus, sed dives esset. Fodere namque est conscientiam scrutari, cogitatus, linguam, actus, sollicite contemplari, opéra carnis omnia educere, per confessionem ardenter foras elicere, fructum vero spiritus diligenter superserere, vel potius usque ad veuam aquarum viventium compunctione et gemitu pertingere. Hinc Dominus ad Ezechielem : Fili hominis, fode parietem ; et cum fodissem^ apertum est ostium : et ecce reptilium multitudo et abominatio animalium^ et universa idola domus Israël in pariete depicta, et septuaginta scniores thura idolis offerentes, et sedebant mulieres Adonidem plaiigentes, et viginti quinque viri terga ad templum, faciès ad mundum habenteSy solem, quod nefas esty contra altissimum adorantes. Hsec omnia in enigmate prolata. Per fossionem ad propriam accesserunt cognitionem, quse non modo bonestatem morum et vitse afferunt, verum etiam perspicaciter agnita, diligenter observata, viriliter conculcata, animije puritatem et seternam felicitatem conferunt : per bœc enim Dia-

boli, carnis, mundi, actus, verbi, cogitatus, industriae, inûrmilatis, insipientise, vitia resecantur. Hinc in Genesi legitur Isaac pueros puteos fodisse, sedeos adversantes Philistœos replesse. Noluiit enim Philistaei terram in lucem evehi, nolunt corda mortalium scindi, nolunt ea aqua sapientiae salutaris irrigari, nolunt ea sole justitise irradiari. Yolunt autem mares mori, feminas vivere, virtutes erui, vitia serere. Hsec quidem fossio Immilis est confessio, salubris compunctio. Confessio vero parit veniam, venia meretur gratiam, ex gratia ad perfectam ascendimus justitiam, de justitia ad caritatem ordinatam, per caritatem regni possidemiis felicitatem. Sic sic per aliam viam rêver titur exsul in regionem suam. Item ex compunctione nascitur pœnitentise gemitus, ex gemitu mundi contemptiis, ex contemptu mundi contemptus sui; ex qua oritur bumilitatis virtus, ex qua supernae devotiouis affectus, cui superenitet divinœ contemplationis radius. Hsec vera sequuntur oscula sponsi; post hœc sola restât amœnitas regiii. Propterea in lege prœcipitur Hcebrseis gestare paxillum in baltheo, ne sui notitiam ulla deleret oblivio. Hinc Dominusper Osée Israeli exprobrans, et coUata bénéficia ad memoriam revocans : Fodiy inquit, mihi eam trîginta argenteis. Ac si diceret : Illi sui contuli notitiam, et ei virtutum prsestiti gratiam, splendorem, beatitudinem, et carismatum decorem. Hœc sunt argentea numismata, quse divina testantur eloquia, octo scilicet beatitudinum gradus et septem spiritualia carismata. Ascendendo igitur per sui notitiam ad Cantici graduum pervenitur superminentiam. Rursus cognitio sui très habet species, cognitionem proprise necessitatis, utilitatis, bonestatis, vel cognitionem propria3 vitse, doctrinse, famse. Ad vitam respicit nécessitas, ad doctrinam utilitas, ad famam honestas. Item alias très habet species, nosse quid sit industrise, quid infirmitatis, quid ignorantise, vel quid cœcitatis, quid superfluitatis, quid iniquitatis. Ignorantia parit cœcitatem, infirmitas superlluitatem, industriainiquitatem. Item cognitionis proprise tria sunt gênera, primum nosse quid sit virtus, quid vitium, quid indifferens, vel médium ; item quis fructus spiritus, quis cariiis actus, quse, quota, quanta, qualia utrique communia. Ad virtutem referuntur fructus spiritus, ad vitium carnis actus. Alterutrum communia ipsa sunt indifferentia. Item quatuor sunt

alise species cognitionis proprise, nosse scilicet quid carni, quid spiritui, quid debeatur proximo, quid Creatori : carni nécessitas, spiritui utilitas, proximo justitia, Creatori omnis conatus et obedientia.

Page 1