DERNIÈRE CONFÉRENCE

I ducento milla rubli, che offeriscono i Moscoviti in vece di 20'" soldat!, si computano à ragione di cinque fiorini l'uno di buona moneta senza l'agio, e cosî 200"^ rubli constituiscono un. millione di fiorini

induci possent, et praesertim Beati Principe sub quo omnia féliciter aggredi et audere potest Poloniâ, alias sub nullo ausura : Attamen nihil praeter segnem, et pavidam defensivi bcUi conditionem tulere, preposuere. Primo quindecim armatorum honiinum millia, postremo viginti, aut pro bis decies centena millia florenorum Polonorum, Polonis se velle suppeditare, bac conditione declararunt. Si reciproco nexu obligare se vellent, aut parem hominum numerum, aut pecuniarum vicissim daturos Moschis, et hoc pro bcllo defensivo tantum. Quoties totis viribus, aut Polonos aut Moschos fuerint agressi hostes. Quod si parte tantum virium alterutrum accessiverint, tum lacessitis propriis exercitibus, non requisito auxilio propulsabit pcricuio a finibus suis. Interea ut ex nunc Poloni tractatus Turcicus abrumperent flagitarunt. Risum ne an bilem moverit tam ignava propositio, si quaeras ? Dicam utrunque. Responsum proinde Poloniam ut recuperandarum provinciarum incertae pacis cum Turcis impatientera, genuine et cordicitus optare eam belii gerendi societatem, quam invasorem suum, priusquam is res ceptas stabiliat animose oppidi, et ultra Danubium exturbare possit ; ita non adeo prudentiam humanam destitutam esse, ut sine uUo praetio, quod in recuperationem ablatorum consistit; iam secunda pacis ruptura irreconciliabilem imposterum provocet hostem ; talem qualem pacis securitatem spernendo, se Oceano bellorum, sumptuum et periculorum ab ipsis, et res suos committat, desidioso belli defensivi sub titulo. Maxlmo vero dum rccentibus experta sit casibus maie sibi suscepisse Andrusioviensibus pactis conclusam defensivi belli societatem : quo amplioribus, quam ad praesens conditionibus spoponderat Moschi vigintiquinque millia hominum contra rebelles Cosaccos, se daturos Polonis : Contra Turcas vero totam potentiam toties Magnus Dux obligavit se iturum, quoties Rex Poloniae idem fecisse, cum autem ncque haec promissa quamvis iurerurando ab utrinque ter comprobatam, nec bis similia ad implere voluerint Moschi, destituta in eum modam Polonia, tôt provinciarum dolendum luens iacturam : tandem praegravantem belli molem pactis Turcicis sistere coacta in vindicias tamen malae servatae fidei non exarsit contra Moschoviam, quae non gratis promissae, sed pro decem millionibus anni reditus (quos Poloni ad tresdecim annos cessere eidem) comprobata negavit subsidia : potius opimas conditiones, quibus Turcae ad societatem belli Moschovitici invitant, sprevit. Et quod magis mirabitur orbis expirantibus tredecennalibus induciis eo tempore quo Polonia pacem, Moschovia bellum Turcicum haberet, sine ulla necessitate, ex charitate Xptana in tresdecim alios annos idem armistitium prorogavit, iuramento regio firmavit, Promittentibus Legatis Moschoviticis illico se magnalia Polonis

398 l'empire et la Pologne.

Polacchi di buona maneta ; ma aggiuntovi l'agio si calcula che possino ascendere à due millioni in circa di fiorini di moneta corrente che quà dicono di scielonghi.

Fù hier l'altro dà me il Sig^ Torninski castellano di Vielun, che va

proposituros, quamprimum haec prorogatio iuramento firmaretur. At nihil horum subsequutum misit Polonia legatos in Moschoviam gencrosa, et utilia suadens, nec amphus obtinuit, quam ut in Poloniam Moschoriim legali mittercntur qui ea quae supra memorantur proposucrunt. Unde S R. M. cum Senatu, et deputatis proposuit legatis Moschoviticis societatem belli offensivam, cuius gratia prudenter potest abrumpi pax infida, possunt recuperari ablata, quae pro muro aheneo non solum Polonis, scd et Moschovitico erant impcrio. Darent Moschi viginti millia armatorum rcgiis castris iungcnda, et cum centenis armatorum milhbus martios impleant campos, mittant iustum excrcitum Crimeam versus, tum itura Maiestas Regia animose in hostes sil^i gloriam Polonis et Moschis paratura securitatcm ; Turcis auspice Deo illatura cladem : Ad ea respondcrunt Legati, peccaminosum esse de aggressione hostium meditari prmsquam de defensione sui, nollc, nec' posse se tractare offensivum bellum, quod Polonis recuperatione provinciarum esset utile, Rcsponsum a nostris, cum per nostrum latus Turca hactenus petierit Moschos, nostrarum provinciarum recuperatio esset illis pro muro. Secundo quia bellum offensivum in discrimen coniicere Poloniam Turcis viciniorem, et ob geminatam rupturam inyisam magis eximere a bello Moschoviam remotam, nuUo tamen gentis Polonae praemio. certo autem damno. Tertio obligare se ad eam subsidiorum reciprocationem, quam Moschus petit esse subtrahere sustentation! publicae coljmnam ferream, et eius loco supponere arundinem. Polonis dare viginti millia hominum est dare magnam partem exercitus a Moschis, quorum exercitus trecentis, et amplius millibus constat : accipere viginti miUia est nescire, et qualitatis et quantitatis proportionem ; propulsare defensivo modo, et propriis viribus, invasione, numéro et robore inferiores est ratio in dissentaneum, cum vel maxime debilis sternendus est hostis, in parte, et debilitatur in toto. Itaque denuo proposuit S. Mtas ut ad bellum offensivum viginti millibus, et diversionem in Crimeam nobis presto essent ; ad defensivum autem utrique populi se integris in omnibus tuebuntur ad uivicem. Verum hac surdis audita auribus, allegantibus legatis non sibi ad haec tractanda adesse potestatcm. In rei veritate autem erat quod Moschis non alla fuerit intentio (quae ex toto tractatus 2uccessu patuit) quam ut pro viginti millibus hominum nuUa promissarum certitadine firmatis, vel pro uno millionc florenorum rumpat Polonus pacem, belle molem in se divertat. Mosjhus vero e longinquo alieni pericuh sit spectator ociosus, et. gaudeat alio suum convertisse malum, Petierunt tandem, ut tractatus qui in luHo immincbat, mediantibus principibus, ad secjuentem annum differrentur, ob