DECLARATION DU ROI A LA DIETE
Le 28, il ajoute qu'à Kiovia on parlait déjà de la conclusion de la paix entre les Moscovites et les Turcs, disant que, depuis le 12 mars, le bailo de Venise auprès de la Porte l'annonçait à son Sénat. Ce fait montrerait bien la fourberie du Gzar.Dans la nuit on a dévalisé le courrier de Brandebourg ; l'ambassadeur en inculpe la Cour, mais on ne le croit pas ; pourtant la douleur de S. Exe. laisserait supposer qu'elle avait écrit des choses qui pouvaient la compromettre. La marquise de Béthune est partie pour la France parce que le très-chrétien ne trouvait pas opportun qu'elle restât ici... S. M. s'est rendue à Villanova pour se reposer(i).
(i) Et, le 4 juin, il écrit qu'on croyait que la valise de Brandebourg contenait des lettres des polonais, et avoir ainsi quelque lumière, mais rien d'important n'a été trouvé; peut-être l'ambassadeur prévoyait-t-il à l'avance que le courrier serait dévalisé, La Cour dissimule la croyance que l'électeur a été la raison principale de la rupture de la Diète. Le discours que je transmets à V. Em. prononcé par le roi au Conseil, en polonais, a eu un grand succès (a).
(a) Conclusio Senatus Consilii post rupta Comitia institut! prolata ore Serenissimi Poloniae Régis.
Mihi plane in hoc ferali casu competit illud Poetae carmen: Quis me super auras curro praecipitem vehe't ? atraque nube involvet ; tantum, ut nefas eripiat oculis ? dum cerno consumatam malitiam, Comitiorium molem pulcherrimam tôt laboribus, sudoribus, imo, et sanitatis dispendio comparatam, prostravisse, evertisse publicae vitae filium abrupisse.Cogor hic dicere exemplo re et nomine Augusti post amissos exercitus ingeminantis Quintili Varc redde legiones : Cogor ad unum vel aliquos dicere reddite mihi designatos exercitus : reddite salutifera consilia : reddite partam ante, et eam quae iam iam parabatur gloriam. Sed quomodo reddetis ? cum iam opportunissime rccuperandi Caminecii hocce cum autumno effluant occasiones, cum iam praeterlabatur tcmpus, spem indubiam ferens recuperandi amissa ab hoste pro hoc anno minus parato.
Eam in spem crudele commissum scelus, quod indicenda denuo Comitia subséquente cum Vere praesentem deberent sarcire iacturam,sed toto Caelo erratur. Cum serula parem non s'nt datura rerum gerendarum occasionem. Toties iam monitus de intentionibus nostris Turca^ et provocatus, quid almd primo Vere faciet, nisi ut ingentibus succintus viribus imparatas, et improportionatas res nostras adoriatur, facilis exinde eventuum coniectura, si in memoriam revocaverimus primo Chocimensi bello habuisse antecessores nostros quadraginta millia Cosaccorum, sexaginta millia Polo-
Le 7 juin, Cybo écrit : « si, en déclarant vouloir la guerre, S. M. est sincère, elle fait une œuvre utile et mérite l'applaudissement de S. S. ; mais les étrangers qui se mêlent des affaires publiques font craindre beaucoup. En attendant, V. S. doit continuer à dissiper les discordes entre le général et le gr. Trésorier de Lithuanie ; on n'a que du mal à craindre de Brandebourg et que Dieu veuille qu'il n'aille pas de concert avec d'autres étrangers ».
Le lo, Pallavicini informe que, dans la nuit de samedi, avec le courrier polonais que le roi avait envoyé au Czar, est arrivé celui destiné aux ambassadeurs moscovites. Le polonais a déclaré que, quoique à Moscou il fut tenu sous gardes, cependant il comprit qu'on avait conclu la paix avec les Turcs
nae Lithuanae quae militiae : attamen minus decoris conditionibus, et duorum districtuum iacturae bellum illud iinitum ; quamvis Rex cum tota Regni nobilitate tantis exercitibus opem laturus non procul abesset.
Deo itaque in tremendo eius iudicio ille, et illi quicumque abruptis per nefas Comitiis tôt votis expetitas bene gerendarum rerum praeciderunt occasiones reddituri sunt rationes. Nos interea consilium, cui ad praesens impares sumus, fatis permittemus, non ethnicis, sed christianis per quae nihil aliud nisi providentiam.Divinam intelligimus. Haec si nos vult salvos fieri, salvabimur ; sine secus, sine murmure acceptandum erit, quod desuper veniet.
Cun autem praeter praesentes exercitus-, aliae non suppetunt vires universam Nobilitatem ad arma nobiscum sumenda evocabimus, quoties ipsa "exigct nécessitas. Tolerabilior mihierit, bcllis enutrito equus, quam prolixe, et integro semestri continuatae in throno sessiones.
In Lithuania commissionem in ordine ad satisfactionem militum reassumi volo. Ubi miles accepta mercede, vel dimittatur, vcl actuali obsequio applicetur. Exonero conscientiam meam hac in parte ; ne amplius spiritualium, et regalium bonorum subditi sub hac exitiosa militis sustentatione penitus deficiant. Ut enim ab hac oppressione iam liberari Poloniam, ita cupio, et Lithuaniam. ''
Ad Christianos Principes pro subsidiis denuo mittcre, ludibrium esset post abrupte Comitia ; Diccrent utiquc, estote domi uniti, rébus propriis primo providete, tum demum sperate esternam opem.
Summae Neapolitanae vindicatio neccssaria est, et légitima u. u. i. (sic).