CHAPITRE XV

Mandantes, ac districte omnibus et singulis ecclesiarum praedictarum

patriarchis, administratoribus, aliisque personis quacumque ecclesiastica dignitate fulgentibus, etiamsi sanctae Romanae ecclesiae cardinales, aut cujusvis alterius gradus et pra^eminentiae fuerint, illis in virtute sanctae obedientiae praecipientes, ut caeteris omnibus rationibus et ritibus ex aliis missalibus quantumvis vetustis hactenus observari consuetis, in posterum penitus omissis, ac plane rejectis, missam juxta ritum,modum, ac normam, quae per Missale hoc a nobis nunc traditur, décantent ac legant, neque in missae celebratione alias caeremonias vel preces, quam quae hoc Missali continentur, addere vel recitare praesumant. Atque ut hoc ipsum Missale in m.issa decantanda aut recitanda in quibusvis ecclesiis absque ullo conscientiae scrupulo, aut aliquarum pœnarum, sententiarum et censurarum incursu posthac omnino sequantur^ eoque libère et licite uti possint et valeant, auctoritate apostolica, tenore praesentium, etiam perpetuo concedimus et indulgemus. Neve praesules, adminstratores, canonici, capellani, et alii quocumque nomine nuncupati presbyteri, saeculares, aut cujusvis ordinis regulares, ad missam aliter quam a Nobis statutum est, celebrandam teneantur; neque ad missale hoc immutandum a quolibet cogi et compelli.

Praesentesve litterae ullo unquam tempore revocari aut moderari possint, sed firmae semper et validae in suo existant robore, similiter statuimus et declaramus.

Non obstantibus praemissis, ac constitutionibus et ordinationibus apostolicis, ac in provincialibus et synodalibus conciliis editis, generalibus vel specialibus, constitutionibus et ordinationibus, nec non ecclesiarum praedictarum usu longissima et immemorabili praescriptione, non tamen supra ducentos annos roborato, statutis et consuetudinibus contrariis quibuscumque.

Volumus autem, et eadem auctoritate decernimus, ut post hujus nostrae constitutionis, ac Missalis editionem, qui in Romana adsunt Curia presbyteri, post mensem ; qui vero intra montes , post très ; et qui ultra montes incolunt, post sex menses, aut cum priinum illis Missale hoc propositum fuerit, juxta illud missam decantare vel légère teneantur.

Quod ut ubique terrarum incorruptum , ac mendis et erroribus purgatum praeservetur, omnibus in nostro et S. R. E. dominio, médiate vel immédiate subjecto commorantibus impressoribus , sub amissionis librorum ac centum ducatorum auri Camerae apostolicae ipso facto applicandorum, aliis vero in quacumque orbis parte consistentibus, sub excommunicationis latae sententias, et aliis arbitrii nostri pœnis, ne sine nostra, vel specialis ad id apostolici commissarii in eisdem partibus a Nobis constituendi, ac nisi per eumdem commissarium eidem impressori Missalis exemplum , ex quo aliorum imprimendorum ab ipso impressore erit accipienda norma, cum Missali in Urbe secundum

INSTITUTIONS magnam impressionem impresso collatum fuisse, et concordare nec

in ullo penitus discrepare, prius plena fides facta fuerit, imprimere vel proponere vel recipere ullo modo audeant vel praesumant, auctoritate apostolica et tenore praesentium similibus inhibemus.

Verum quia difficile esset prassentes litteras ad quœque christiani orbis loca deferri, ac primo quoque tempore in omnium notitiam perferri, illas ad Basilicae Principis Apostolorum, ac Cancellariae apostolicae, et in acie Gampi Floral, de more publicari et affigi, ac earumdem litterarum exemplis, etiam impressis, manu alicujus publici tabellionis subscriptis, nec non sigillo personae in dignitate ecclesiastica constitutae munitis, eamdem prorsus indubitatam iidem ubique gentium et locorum haberi praecipimus, quae praesentibus haberetur, si ostenderentur vel exhiberentur.

Nulli ergo, etc.

Datum Romae, apud Sanctum Petrum, anno Iiicarnationis Dominicae millesimo quingentesimo septuagesimo, pridie Idus Julii, Pont, nostri anno quinto.

NOTE G

Decanus et Facultas theologiae scholae Parisiensis, venerabilibus viris ac dominis Decano et Ganonicis ecclesiae Suessionensis, salutem :

Honorandi viri, his diebus intelleximus Breviaria quaedam nuper cura Reginaldi Ghaudiere excusa clericis diœcesis vestrae tradita esse in quibus pleraque extranea et a communi Ecclesiae. usu aliéna contineri nobis ex eorum inspectione certo constitit. Quod profecto odiosum schisma et perniciosum in ecclesiam Gallicanam (ni celerius occurratur), facile potest inducere. Quod si contingeret vestro nomini alias glorioso nota inureretur quae vix saeculis multis posset aboleri ; vestrum itaque erit tanto malo priusquam latius serpat, obsistere..Venerabilem Gœtum vestrum Ecclesiae commodis insudantem Dominus conservet. Datum in nostra Gongregatione apud Gollegium Sorbonae ad hoc specialiter convocata, die Sabbati, 24 Julii, anno Domini 1529. (D'Argentré, Collectio judiciorunij tom. II, p. 77.)

NOTED

Anno Domini 1648, die prima mensis Martii.... Titulus novi breviarii Aurelianensis, suspectus est et erroneus, et quae fuerunt expuncta ex veteri, neque vana sunt, neque inutilia, neque piarum aurium et doctarum offensiva. Quod christianus lector sequentibus facile cognoscet. In primis ex dicto veteri Breviario subtrahuntur a certis feriis, in quibus dicitur dieta, preces in illis post laudes et vesperas et alias Horas dici consuetae. In aliis feriis, in quibus dicitur dieta, dicuntur quidem hujusmodi preces post laudes et vesperas, sed a reliquis locis adimuntur,

fol. 52. A precibus vero per Quadragesimam dicendis auferuntur Psalmi i partie

, -,. j-u.T CHAPITRE XV

pœnitentiales, qui antea post Psalmum Miserere, dicebantur. Insuper

subtrahuntur a Sanctorum festis multae lectiones matutinarum, vel omnino, vel ex parte. Ita ut e festis novem lectionum aliquando festa trium lectionum fiant, et e festis trium lectionum fiant festa simplicis memoriae. Ubi autem praedicta festorum mutatio non fit, nihilominus tolluntur plerumque lectiones aliquot matutinarum, vel ex ipsis festis, vel ex octavis eorumdem. Tolluntur, inquam, modo integrae, modo in parte concisae, fitque concisio nunc in principio lectionis. Unde vocabulum istud,Beatus, vel Beatissimus praeciditur. Quod tamen in exordio Legendae Sanctorum, ad Dei laudem et ipsorum laudem propriis nominibus anteponi consueverat. Aliquando concisio fit in medio, aliquando in fine; in quibus et aliis plerisque locis nonnulla auferuntur Sanctorum miracula, quandoque operum mérita, nonnumquam Sanctorum invocationes, ut videre est a secundo folio partis hyemalis usque]ad secundum, et in plerisque aliis locis. Ad haec nonnulla expunguntur quas maxime facere videbantur ad Sacramentum Eucharistiae, Confirmationem, ut perspicuum est ex historiis BB. Gregorii, Benedicti, Ambrosii, et Mariae ^gyptiacae. Multa sunt et alia subtracta, quae ad veram Christi religionem plurimum conducebant, ut sunt jejunia, carnis maceratio, sanctorum Templorum fundationes et' dotationes eorum. Haec patent in festis SS. Antonii, Ludovici, Genovefae, et aliorum multorum. Item si qui Sancti in Ofïiciis suarum festivitatum habebant proprios hymnos, proprias antiphonas, aliave suflfragia, illis plerumque resecatis, ad Commune recurrendum esse annotatur. Quod similiter nonnunquam fit in lectionibus. Id autem fieri deprehendere licet non tantum in aliis, verum etiam in eis festivitatibus, quae Aurelianensis ecclesiae peculiares sunt. Quare timendum est, ne christianorum devotio erga Sanctos, quibus magis afïiciebatur, quando peculiaria eorum mérita et virtutes seu legebat, seu recenseri audiebat, tandem imminuatur, vel prorsus depereat. Quapropter tôt et tantae mutationes, ac subtractiones factae sunt, et praesertim earum rerum, quae ad fidei et morum asdificationem et ad haeresium destructionem, hac nostra tempestate certo deploranda vigentium, conducebant. Videtur dicti Breviarii nova ista mutatio imprudens, temeraria, et scandalosa, neque carens suspicione favendi haereticis. Quod si sint aliqua vana et inutilia in veteri, ut dicunt novi concinnatores Breviarii, illa ostendant et proférant, et de his censebit Facultas.

Datum in nostra Congregatione generali per juramentum celebrata apud sanctum Mathurinum, prima die mensis Martii, 1548. (D'Argentré, ibidem, pag. 160.)

NOTE E

Die Mercurii, II mensis Maii, i583.

Cum ob raritatem exemplarium breviarii et missalis Parisiensis, antea saepius extitisset tractatum de utroque novae impressioni committendo,

INSTITUTIONS în necessita,te ecclesiarum diœcesis Parisiensis magis urgente a biennio, LITURGIQUES g^ parte reverendi domini episcopi Parisiensis in hoc Capîtulo relata : nonnulli viri scientia ac pietate eminentissimi rite delecti essent, qui restitutioni et reformationi in hoc non immerito desiderata providerent : cui rei tanta fuerit per ipsos adhibita diligentia, ut prior pars Breviarii ferme absoluta sit, ulteriusque reliqua progressa fuisset, nisi opus remoratum esset, a pluribusque optatus usus Romanus ex sacrosancti concilii Tridentini decreto restitutus, cum certis aliis causis accedentibus. Quibus omnibus per dictum reverendum dominum Parisiensem episcopum pro suae diligentiae pastoralis provida, et sapienti functione in hoc Capitulo propositis, ipsorumque Dominorum Decani et Capituli consilio super hoc exquisito : certa tandem die specialis convocationis ob id de more indictae; in primis attenta antiquitate breviarii et missalis Parisiensis ex decretali novissimi usus Romani permissa, deinde caeremoniis ac ritu, in quibus ecclesia Parisiensi prae caeteris Galliae, atque adeo totius fere orbis christiani ecclesiis hune usque claruit, et ab omnibus videntibus et audientibus in summa admiratione, non' sine gloria Dei habetur, multis denique aliis considerationibus ; ex parte dominorum decani et Capituli deputati essent ex ipsis, qui deliberationem referrent ad dictum reverendum dominum, ipsumque rogarent veterem usum istis de causis in sua ecclesia continuari. In cujus absentia, hujusmodi deliberatione domino generali vicario ipsius communicata, ac perpensis omnibus aliis quae in hac parte perpendanda et consideranda erant : ex parte dominorum decani et Capituli existimatum est breviarium et missale Parisiense convenientius retineri in ipsa ecclesia Parisiensi, ac typis demandari, utroque prius rite purgato ac restituto per dominos ad hoc jam deputatos, ipsosque ut id maturius et absque ullo obstaculo fiât, cum omni honesta instantia rogari a dominis cantore, et Le Prévost, delegatis, restitutionem per illos nuper incœptam ab omnibus magnopere laudandam ad similem exitum etiam atque etiam desideratum perducere. {Preuves des Libertés de V Église gallicane, tom. II, p. 1 140.)

NOTE F

Deus optimus maximus semper gavisus et usus est varietate, ut patet in ipsa creatione in qua diversitate delectatus est. Hic enim ejus potens et sapiens providentia patet ex concentu et harmonia rerum diversarum atque contrariarum.

Hoc pugnat cum ratione et cum fide per charitatem opérante. Nam ratio inferior débet consentire cum ratione aeterna, quae diversitatem in conditione universi posuit a principio, ut sit concordia discors : ut etiam magis excitemur ad virtutem, cum ejus plura exempla proponuntur : ut Deus magis laudetur in multitudine et varietate mirabilium ipsius. Hoc minueret Dei optimi max. gloriam, Sanctorum cultum, et christianorum aedificationem exemplariam.

Hoc valde minuit episcoporum et diœceseon auctoritatem.

Qui hoc promovent non sunt viri simplices, et devoti, seu spiritales, i partie sed astuti, politici, qui ex re qualibet, quolibet modo rem suam mun- chapitre xv danam conantur facere. Astitit Regina a dextris sponsi circumamicta varietate.

Ut omnis novitas est suspecta, ita talis mutatio magna non potest esse sine detrimento magno.

Hoc foveret cantorum et Ecclesiae servitorum inobedientiam atque dissolutionem, quum omnium Ecclesiarum unum esset et idem Officium.

Quot sumptus necessarii essent ? Rustici non possent juvare suos curatos in Officio agendo : hoc autem maxime est necessarium in pagis.

Spiritus Sanctus fecit loqui magnalia Dei omnibus linguis (ylcif. 11). Quod est argumentum diversitatis in Officio in Ecclesia, ut in universo et in membris corporis humani cernitur.

Nobis sapientia, prudentia, virtute, et donis Sancti Spiritus exceilentiores fuerunt antiqui sancti Patres , qui justis de causis singulis diœcesibus singula concesserunt et ordinaverunt breviaria. Miretur ergo Gallia suum Marcellum, dum miratur suum Sylvestrum Roma.

Talis immutatio haereticos juvaret atque delectaret, quasi in errore aut inscitia fuissent Patres catholici in re tanta. Hoc esset scandalum piis catholicis qui hoc pacto possent dubitare de ipsa fide et religione, cujus consuetam professionem ita immutatam cernèrent. Quid hoc affert utilitatis ?

Reliqui episcopi habent potestatem politiae et ordinationis in suis diœcesibus, ut Romanus in sua : hoc autem bona ex parte convelleretur.

Ad quid amplexaretur breviarium Romanum, quod a paucis annis ter immutatum et derelictum vidimus ? Succedente alio papa, novum erit forsan breviarium expectandum.

Hoc est contra libertatem ecclesiae Gallicanae, quae si Romanae in hac professione generali et maxima se submittat, quid restât nisi quod etiam ex consequenti saepe submittet in reliqua omni politia ? Nam accessorium sequitur principale.

Semper unaquaeque ecclesia et provincia gavisa est suis ritibus, juxta illud :

SifuerisRomœ, Romano vivito more; Sifueris alibi, vivito sicut ibi.

Ecclesiae pagorum saepe non sequuntur ordinationem suae cathedralis, et cathédrales sequerentur Breviarium Romanae ecclesiae.

Avari et semper ambitiosi Romani sic rem suam facere provident ex impressione, sicut videmus jam factum ex privilegiis multis ad hanc rem spectantibus.

Corrigantur, et tamen valde prudenter, et non curiose aut scrupulose

INSTITUTIONS nimis, si quae indigent correctione in breviariis diœceseon, non autem LITURGIQUES deserantuF.

Hinc prasdicatores et curati non tam facile populum docerent, ignorantes Legendas multorum Sanctorum particularium, particularibus locis magis celebrium et cognitorum.

Ubi Deus Opt. Max. dédit Sanctos, ibi quoque vult per illos invocari a fidelibus populis : sicut voluit rogare a filiis Israël per patres illorum Abraham, Isaac et Jacob. Retineantur ergo breviaria singularum diœceseon.

Si abjiceretur cultus particularium Sanctorum, qui sunt in tanto et prope infinito numéro, non ita juvaretur per illos Ecclesia. Nam rogati et laudati rogant atque juvant : ideo ordinavit Ecclesia per Spiritum Sanctum illos in locis suis particularibus celebrari.

Quum adhuc Ecclesia nascens et spiritus doctrinae fervens in unum congregabatur , unusquisque suam particularem devotionem afïerebat (I Cor. 14) ; quanto magis ergo ipsis per universum orbem dispersis, unaquaeque parochia, vel saltem diœcesis, suam et devotionem et precandi formam retinebat, semper tamen ordinate ? Hic terra diversorum fructuum arbores et semina nutrit.

Non major est ratio quod omnes sacerdotes ubique dicant unum breviarium, quam quod omnes laïci unam tantum orationem Deo .Opt. Max. offerant.

Deus Opt. Max. qui decimis et primitiis vult recognosci, non magis vult talia sibi oiFerri ex lis quae nascuntur in singulis provinciis (non enim omnis omnia fert tellus), quam desiderat coli et laudari ex mirabilibus quae contulit et operatus est per singulos et particulares Sanctos singularum et particularium provinciarum.

Quid inde provenit, nisi Romanae, non dico religionis, sed superbiae et ambitionis auctio ? Non cedat crista Gallica Romano supercilio, non enim hic de religione, sed de superbia astuta agitur. Ubi enim minus quam Romae conciliorum œcumenicorum décréta observantur ? An non est hoc in Cleris dominari magis, quam Ecclesiam aedificare ? Dixit Antiquitas quod major est Orbis Urbe : hic vero Urbs Orbem tentât complecti et sibi subjicere.

Hic latet anguis in herba hoc suspecto maxime, astuto et malo tempore. Videntur ergo qui mutant tempora et leges {Daniel, viii). Monet Christus (Matt. xxiv) eum solum qui usque ad finem perseveraverit salvum fore. Perseverantia autem non est obstinatio novitatis prophanae, sed antiquitatis religiosa continuatio.

Non propter vitandos sumptus temporales, admittatur ignominiosa et detrimentosa plaga spiritualis.

In Ecclesia triumphante in cœlo (ad cujus exemplar et similitudinem in terra cuncta debent fieri), ut cordium, ordinum et graduum variae, ita et diversae sunt laudum et coronarum formae. Non putamus abesse ab impietate, illorum memoriam in terris sepelire,