INËDITE.) ÉVASION DE JACQUES CŒUR
Expositio^ r^quisitioque et protestatio cum certâ responsione inde factd pro serenissimo Principe Domino Francorum Rege, de evasione Jacob i Cor dis ^ anno 1455, die 30 martii ' .
« In nomine Domini Amen. Anno incârnationis ejusdem millesimo-quadringentesimo-quinquagesimo-quinlo , et die dominicâ, tricesimâ et penultimâ mensis Martii intitulatâ, vesperorum liorâ vel circa, Régnante serenissimo Principe et Domino nostro Renato, Dei Gratiâ, Regnorum Jherusalem et Sicilie Rege, Ducatum Andegavie, Rarri et Lothoringie Duce, Comitatumque Provincie Forcalquerii Comité, et civitatis Arelatensis Domino existente, noverint universi présentes pariter que futuri, quod apud civitatem predictam Arelatis, in Aula Diversorii Equi Albi, in presentiâque et audientiâ egregiorum, nobiliumque et honorabiliumVirorum Arnautoletide Damasano scutiferi Regii, et nunc curie Régie civitatis jam dicte vicarii, ac Jacobi GrîUo, Domini Joiiannis Rosselli jurisperiti, et Guigonis Olivarii, consyndicorum ejusdem
* BiblioUièque d'Arles, Mss., Collection Bonneraant. Stipp/^meni aux recherches historiques et chronologiques sur la ville de Beaucaire^ p. 29. — Celle date correspond au 30 mars 1456,
Je dois cette pièce a l'extrême obligeance de M. Giberl, bibliothécaire de la ville d'Arles.
civitatis, et Domini Anthonii Grimaudi, in utroque jure Baccalarii, Dominorum syndicornm civitatis ipsius Assessoris, nobilium quoque Johannis Porcelleli, Johannis Cabassole, Nicolaï deSanctoMartino, Anthonii de Pontevez, Domini de Cabanis, Floreli Balbi, Geronirni de Aqueriâ, et honorati Boche , ac circumspetorum et discretiorum Dominorum Pétri Artige, Anthonii Scrivani, in legibiîs Baccalariorum , et Pétri de Ponte, Burgensis, Consiliariorum civitatis ejusdem Arelatis, existentes personaliter constituti egregii et venerabiles viri, Magister Henricus de Livre, serenissimi et christianissimi Principis et Domini Karoli, Dei Gratia; Francorum Begis Consiliarius, et Petrus de Dinteville, scutifer et panaterius ejusdem Christianissimi Domini Francorum Begis , assistente eis egregio et venerabili viro magistro Philippo Gervasii, ejusdem Domini Begis Francorum serenissimi etiam Consiliario, ab codem Domino serenissimo et christianissimo Francorum Bege expresse destinati et commissi, ut dixerunt, constantibuslitteris eorum commissionis, abeodem christianissimo Domino Francorum Bege emanatis, de quibus se presto obtulerunt et paratos debitam facere ridcm,quarutn lenor,brevitatisgratia,hicinscriobmissusest; virlute quarum litlerarum, et in eisdem atlribute potestatis dixerunt, et verbo proposuerunt ad dicti christianissimi et serenissimi Domini Francorum Begis pervenisse notitiam Johannom de Vilagiis, Guillelmum Guimardi, Galhardetum de Boursâ, Johannem Forest, et Ludovicnm Manaldo, servitores et propitios lamiliares Jacobi Cordis, in diclis hujus modi commissionis littcris nominatos, cum eorum complicibus, fautoribus, et collegis, arrepto navigio apud civitatem predictam Arelatis, se ad locum Bellicadri, in paitibus occitanis, et in ditione ejusdem christianissimi Domini Francorum Begis, ferente Bodani flumine, transtulisse ; et coactâ,
PIÈCE ÎS" 1/|. 319
coadunatâque gente , conspiralionem inhiisse in ci vitale Massiiie, quam pio incolatu et propitiâ spehmcâ ad factiones IinJLis modi celebrandas verisimiliter sibi -elegisse comperiuntur, muros dicti loci Bellicadri per vim et violentiam eflbdisse, et data operà efficaci, violenter illos, sub intempestive noctis silentio, rupisse et effregisse, dictumqiie Jacobiim Cordis inibi prohune in EeclesiaFratrum Minornm, ïmmunitate captalà, existentem de facto, invilisqiieeis qui ciilodie sue preerânt, ac eis invasis, alrociter que et lethaliter vulneratis,cepisseetrapuisse, raptumqueasporlasseet transduxisse ad locum efractionis mûri dicti loci Bellicadri, et eundem extra ambitum et districtum predicti mûri per efracluram pereosdem factam extramisisse, illique facultatem, opem, consilium et juvamen recedendiet limites Francorum regni egrediendi, ac se in patriam Provincie et alias quo vellet transferendi, in injuriam dicti christianissimi Domini Francorum Régis sueque auctoritatis contemptum, dédisse, et consequenter dampno, opprobrio, ac ingenti scandalo eumdem christianissimum Dominum Francorum Regem, tolam proindeRempublicam sui Regni mullimodo aiïecisse; que omnia scandala, dampnaquo cum perpessus sit dictus chiistianissimus Dominus Francorum Rex, consilio ministerioque civium dictarum civitatum Arelatis et Massiiie et aliorum Patrie Provincie incolarum, quorum operà hec predicteomnesexcecrationes incohate, médiate, et ad finem usque deducte aperlissimèdeteguntur^ sitqueconsentaneum cosdcm cives Arelatis, pro inde eorum' Rem.publicam, pro hiis réparation i per omnia debere subici, et refectioni, ut unde injuria et lesio emerssissc detegitur, inde reparatio exquiratur^ ac in ejusdem reparationis consequentiam, (quod precipuum est) horum omnium scelerum actores, insuper et ipsum Jacobum Cordis, stipitem et totius nequitei
peifidissimum ducem, eiuem christianissimo Domino Régi Francorum, suisve predictis commissariis, reddi efficaciter personas, suorumque ex universo bonorum compendium remitti, justitiam inde, pro voto suo, in suorum solamen, qui hec experti sunt subditorum facturiis et exhibiturus, ut similia attemptare presumentes horum arceantur exemplo, et qui hec ipsi peregerunt pénis subdantur legitimis. Ea propler instantissime iidem Domini Regii commissarii requisierunt quatenùs dictos Jacobum Cordis, de Vilagiis, Galhardetuni et prenominatos, quos manifestissimè didiscerunt prefati Domini, Vicarius, consyndici et consiliarii horum omnium criminum actores, eorum personas et bona tradant, et expédiant eisdem libéré, et sine mora, remitlantque cohercioni, pnnitioni et examini totali dieti serenissimi Domini Francorum Régis, ac de et pro predictis criminibus, excessibus, violentiis et dampnis ipso christianissimo Domino Francorum Régi, ut predicitur, illatis, esmendam et reparationem.congruam faciant et fieri procurent, cum effectu quorum votis si predicli Domini, Vicarius, consyndici, et consiliarii différentes, aut renuentes fuerint acquiescere, protestati fuerunt solempniter dictr Domini Regii Commissarii, via ut pote juris et juslitie dicti domino christianissimo Francorum Régi totaliter preclusà, de procedendo contra civitatem predictam Arelatis ac cives suos, totam que patriam provincie, et in ea degentes personas, proomni condempnatione dicti Jacobi Cordis, totoque eo interesse singulari vel communi, quoquomodo emerserit seu emergere polerit, ratione illate injurie, commissorumquc criminum in et circa invasionem dicti loci Rellicadri, evasionem dicti Jacobi Cordis, aut aliàs quomodolibet, pro voto dicti Domini christianissimi Francorum Régis, per viam represaliarum sive marche, via facti, ac omni eâ via que eidem
Domino Francorum Régi pro horum reparatione excessuuni videbitur amplectendâ. De qiiibus omnibus premissis imà cum, vel absque dictorum Dominorum, Vicarii, consyndicorum, et consiliariorum responsione, petierunt sibi per me infra scriptum Notarium Publiciim fieri instriimentum.
« Prenominali verô Domini, Vicarius, consyndici et consiliarii volentes, ut dixerunt modicùm simul de et super premissis omnibus et singulis conferre et deliberare ad partem cum voluntate, consensuque et beneplacito prefatorum Dominorum commissiariorum exponentium, requirentium, et protestantium se traxerunt intra cameram aule contiguam, et supra porticum antedicli Diversorii constructam, unde post pauluKim revertentes ipsis Dominis commissariis, ac prepositis, dictis, requisitis et potestatis per eosdem graciosè , honorificèque , et reverenter responderunt in omnibus et per omnia, pro ut et quemadmodùm continetur, et ascriptum estjn quâdam papyri cedulâ, cujus ténor sequitur, et est lalis. Et ibidem incontinenti post aliquod modici temporis intervallum, egregius scutifer Arnautoletus de Damasano, Vicarius Regius, nobiles et honorabiles viri consyndici presentis civitatis , unà cum nonnullis nobilibus et honorabilibus viris presentis civitatis , vobis magnificis Dominis, etc., duxerunt respondendum et responderunt prou t sequitur, videlicet quod protestationibus et comminationibus per vos factis contra pre^entem universitatem et singulares personas ejusdem, occasione invasionis facte, et transportus de persona Jaques Cuer de villa Bellicadri ad patriam provincie, pro ut latiùs in illis, dicti consyndici non consentiunt, quatenùs prejudicare possent presenti universitati et singularibus personis ejusdem, discentes quod represalie comminate sunt de jurisrigore, et invente, seu alias permisse propter defectum justicie : et quia presens
