THOMAS BASIN

Extrait A* — ljtb« II9 cap. I«

QuaHter Carolus septimus, paire mortuOy se regem. Franco^ rum titulavit^ et de miser abili regni vastatione qua suis contingit (emporibus.

(( ... Quod suis iemporibus tum diuturnis causantibus guerris et intestinis et exlernis, tum regentium ac ducum qui sub ipso erant socordia atque ignavia, tum etiam militaris discipHnse et ordinis carentia et armatorum rapacitate atque omnimodo dissolutione ad tantam vastationem pervenit, ut a flumine Ligeris usque ad Secanam, et inde usque ad fluvium Summonnae^mortuis vel profligatis co1onis,omnesagri fermé

* Amelgardi, Presbyteri Leodinensis, De rébus gestis iempo' ribus Caroli f^Il et Ludovici^ ejus filii. — Bibl. Nal^«, Mss. La Bibliolhèque nalionale possède deux copies de ce précieux manuscrit. L'une, numéroléen" 5,962, a appartenu k Colberl; l'autre copie, portant le n° 5,963, est d'une date plus récente. — Voir, au sujet de Thomas Basin, la préface, p. xxii.

et sine cultura, et sine populis à quibus coli potuissent, per nnnos plurimos, longaque tempora permanserint, paucis duntaxat portiunculis terrae exceptis, in quibus si quid tune colebalur, pnocill à cKliatibdî», oppidis, vel castellis, proplcr prœdonum assiduasincursiones,extendi non poleral. Inferior tamen Normannia, in Bajocismoet Constantino^ eoquodsub Anglorum diiione consistenS) ab adversantium muniiionibus longiùs aberat nec tam facile ac frequeniius à prœdonibus incursari poleral, et culla et populosa aliquanlô meliùs permansit, licet etiam plagis maximis sœpe atlrita, ut in sequetitiblis clariù» apparebit. Vidiraus Ipsi Campariia* totius vastissimos agros, totius Belciaè, Bri», Gastiniati, Carnotensis, Drocensis, Cenomanise, et Pertici, Vellocasses seu Vulgacinos tam Francisd quam Normannise» Belluacenses, Caletenses à Secana usque Ambianis et Abbatis Yillam, Silvanectensium^ Siieasonum et Valisiorum usque ad Laudunum, et iéltra versus HanncHiiam, {>rOrsùs des^rtos, incultos, squalidos, et colonis nudatos, dumetis et rubis oppletos^ atque illic in plerisque ad proferendas arbores feraciorcs exislunt, àtbor^ in tnorem deni»isninûruni syharum excrevisse. Cujus pi^6(5to vastitiitis vestigia in plerisque lodis, ui^i diviua propitiaiio tndtiis éonéuluerit rebud humants^ verenduni est longo seVo esse duratura atque mausura. Si quid autem tune itl dlctift terris colebatur, id doltint fiebai in ambitu et coo^ tincntibus loci» cÎTitàlum, oppidoi'um seu castellorum^ ad taniahi distantiam quàntam de turri vel spécula aita specu'^ latoris oculus praedonos incursantes intueri et spectare potuisset, qui yel cànapanae iinnitu, vèl Venatorio aut alio cornu dan^ «oriituni, per hdc ad muhittim i^ récipieftdi ïodtitti cunctis, qui liim in agris agerent, vel vineis, sîgnum dabat. Quod tam assidue ac fréquenter in quam plurimis fiebat locis, ut cùm boves et jumèiiia araiorta ab âtBito solverentur,

audienies s])ecu)atoris signum, iltcô^ absque ductore, ad sua luta réfugia, exiongaassuefactioneedocta, cursu rapido,veIut dxlerrita, accurrerent, quod et oves alque porci similtter facere consuererant. 9ed cùm in dîctis provinciis, pro agri latitudine, l'arde sunt civitatcs et loca munita, e quibits etiam p!ora hostiii vastatione incensa, ac direpta fuerant, vel habitantibus racuata, tanlilliim illud, quod veluti flirlim eircùni niuniiiones colebatur, minimum et propè nihil videbatur, comparalione vastissimorum agrorum qui deserti prorsùs et sine cuUoribus permanebant. »

Extrait B. — Eilb. II, cap. ¥1.

De prœdis et rapinis miserabiliter actis per G allias.

« Per utriusque enim partis armâtes, qui assidue alii in aliorifm termines incursabant, captivi rustici ad castra et munitiones ducebantur ut terris clausi, carceribus et in specubus relrusi, atque etiam variis cruciatibus et tormenlis afTecti, sese quanta pecuniarum summa ab eis consequi sperabatur, redimerent. Erat in foveis et specubus castrorum et turrium invenire pauperes colonos ex agris abductos, interdum in una fovea centum, interdum ducentos, et alibi quidem plus, alibi minus, secundum quod vel major, vel minor prœdonUm numerus illic aderat; quoruiH q(îidem ssepemagnus numerus eorum quibus possibite noii eiat pelitas ab eis sumïnas atque requisitas persôWendi, ituîlarr^ fti eos miserieordîam praedonibus habentibus, famé, inedia et carceris squnïlore necabantur. Irt cruciatibus verô et tormenlis, sibi ad exlorquendum summas poposcitas quibus se redimerent, adhibitis saspe de(iciebant« tanta rabies àvantidb et crudèlitàtis animis praedontim insedôrat, ut nutU

prorsus miseratione in pauperes ac supplices moverenlur ; quin imô, instar sevissimarum bestiamm, in innocentes ac supplices agrorum cuUores ssevire delectabat plerosque ex ipsis praedonibus. Praeler verô eos qui Francorum partibus se militare dicebant, et licet plerumque absque ordine, et stipendie tamen oppida et castra incolebant qui Francis parèrent, et sese ac prsedas suas in eisdem receptabant. »

(En Normandie, à cette passion effrénée du pillage, s'ajoutait la haine des Anglais auxquels les routiers faisaient une guerre d'extermination. Aussi des lois très-sévères avaient été portées contre eux, et Amelgard raconte que, dans une seule année, dix mille de ces voleurs furent mis k mort.]

Extrait C. — Lilb. IV5 cap. I.

Quanta laHifia^ irengis factis^ omnes Galliarum populos

perfuderif,

c( Factis igitur et confirmatis trcugis inter Reges et régna ulriusque partis, comprehensis fœderatis, populos Galliarum immensa et quae vix referri possit lœlitia perfudit. Cnm enim sub magnis ubique terroribus et periculis infrà urbium atque oppidorum, seu munitionum suarum mcenia diutissime clausi velut in carccrem damnati, absque ullo pêne solatio delituissent, miram eisdem afîerebat lœtitiam, quod veluti c longo et tetro carcere in libertatera se abductos, atque restitutos, ex durissimâ servitute arbilrabantur. Vi<Jje|)antur per turmas cives utriusque sexus, tamquan) à sœvissimis tempestatibus salvati et prolecti, ex civitatibus atque oppidis exire; in templa summi Dei, vel in honorem gloriosae Dei genitricis, vel sanctorum dedicata, et dcvotionis oratoria

per divcrsas provincias, et loca visitatum pergereiit, et qnae Dco in suis voverant angustiis atque necessitatibus fldeliter pcrsolverent. Quod nedùm à civibus, et inermi multiludine, venim etiam à viris militaribns tàm Francis quam Anglicis similiter fiebat. Juvabat evasisse tôt pcricula atque metus sub quibus plerique a pueritia ad canos usque senectutemque pervenerant. Juvabat et silvas videre et agros licet ubique pêne squallenfes et desertos, virentia prata, fontesque atque amnes et aquarum rivulos intueri. De quibus quidam à multis qui urbium claustra numquàm exierant, fama duntaxât, experimenti vero, nulla notifia habebatur. Unum vero valde admirandum, et quod divinum opus fore ambigendum minime erat, poterat tùm videri. Nam cùm ante treugas inter utriusque partis armatos atque populos, tanta odiorum acerbitas et ssevitiœ atrocitas fuissent, diutissimèque durassent, ut nulli sub vita:; suœ periculo sive militi, sive plebcio, nec etiam sub quovis salvo conductu, quoquam transire licuissef , statim publicatis treugis unicuique quocumque se vellet conferre sive in eadem, sive in diversa obdientia transire atque peregrinare securum et liberum fuit.... Et quidem penc |)er annum hac atque illac omnia in hune modum quieverunt. ))

Extrait D. — Kiib. I%% cap. T et ¥1.