‹ Jérome Savonarole d'après les documents originaux et avec des piéces justificatives en grande partie inéditesChapitre 125 sur 152 · LETTRE I)£ MESSER DOMENICO BONSI AUX DIX DE DALIE · texte numérisé non relu

LETTRE I)£ MESSER DOMENICO BONSI AUX DIX DE DALIE

Il annonce aux premiers magistrats de la République Tintention où est Alexandre YI de jeter l'interdit sur la ville de FlorencOi ai elle ne défend pas àSavonarole de prêcher.

(Lettere imim e docum.^ Recueil da P. Marcbese, Doc. &« 20«)

Dominig Decem» die 7 martii U97 (vieux style ; Usez 1^98).

Harannoavuto Vostre Signorie le mie de' 27 del passato, primo, due e sei del présente et a quanto accade facto risposla. Di poi hieraera al tardi hebbi due di Vostre Signorie de' dï 3| oon una

lettera de nostri excelu Signori al papaiOt con una copia d'epsa. Stamiiie, par exeguîre quanto mi commeeUNiole Signorie Yostre, Ser Aletandfo el io, ci tranaférimo a palaio, et havando troTato

per via il cardinale di Perugia, et conferitali co8\ a parole il contenuto délia risposta a' brevi deiiaSantità del papa, dicendo prima la aaa Eevereiidiasiiiia Sigooria parergli chemal ai posaa per qnesto aatisfare a quello ricerca nostro Bignore, ci ooafortô fuMimo col papa et li dessimo la lettera et li exponessimo la nostra coramisaione. Cos\ iacemo ; et essendo intromeafii nella chaînera de! pappagallO) dof 6 era Soa Santità» con la quale era il yescboTO di Pâma, oratore di Milano; dopo pochospatio di tempo, nel quale decto oratore communicho certe lettere alla Sua Beatitudine, quella ci chiamoi et alla presentia dello oratore predecto ci do« mandb, eke rii^ata ha?evamo al brève aao. BÎapondmoli ae^ oondo lacommissioneyostra, et presentamoli la lettera de* noatri excelsi Signori. La quale fe leggere da decto oratore; et di poici dixoi maravigliarsi asaai di taie riapoata inaino a dire cbe li pa* rêva uoa triata lettera, e ohe per eaaanon poteva eompreliendere nostro buono animo in verso Saa Santità ; subiungendo, cbe non ai poteva dire lui essore maie informato, quanto a quello cbe coDtro alla Santità Sua et la Sede Apostolica haveva predicato Fra Girolamo ne' d) précèdent!, conciosalacosa cbe di queatone apparivono scripti in forma et mandati di cost\, ne* quali haveva lecto, corne Fra Girolamo spregiava la censura contre a di lui dalla Apoatolica Sede promulghata, chiamandolo ferro rocto; et che piutoatovolevaandarealloinfemo, ohechiedererabeolutione; et che li rimproverava la morte del figliuolo. Et cbe di questo non ai poteva dire la Sua Santità essernemale informata ; et a queato diceva tiè per la lettera de' vostri ezcelai Sigaori, né per quelle si narrava per parte Toatra, juatificaiaio poteral juatificare Fjra Girolamo bavere bene decto et predicato, et voi cosl tollerarlo, et in effecto concbiuse , per questa lettera de' Signori non vederâ coati eaaersi facto aegnio alcuno di atimare Bua Santità et parte alouna di quelle che pe' breyi vi haTCva ricercho ; poaderatido ancora per la lettera predecta non si poter dire che e Signori havesaino facto cosa aicuna di quelle cbe la Sua Santità eapectaya

TËXT£S £T DOCUMENTS.

che volentieii et presto haveasino exeguito ; et maxime delfare rîiardare le prediche, mentre peraaTerava la exoommiinica. El benchè ne! principlo délia leltera délia Signoria a! diobaPra Giro*

lamo, corne s' ebbe notitia del brève, si parll di Santa Lipcrata et ritornoeaia S. Marcho ; nondimeno non appariace che tal par « lita fusse par comandamento o Tolontàde' Signori. Inauper agimise, che pero non appariva che lui in San Marcho non predicasse, et la Signoria pure doveva sapere (corne dice il brève), che la volontà di Nostro Signore expressa in decti breTi era , che in noasono modo predicassi ; et cbe ancora non appari?a par decte lettere che cosl più tempo avessi a persoverare di non venîre a S. Liperata : immo per decte lettere appariva expressamente la Signoria non esaere diapoata a provedere et operare secondo il tenore de* brevi. Il che dixi non havrebbe mai creduto, et nondimeno benchè li paressi ragionevolmente al présente poter porre lo interdetto contro alla città, Gon%anno gravissimo del publico et d'ogni privato; tamen Toleva di nnovo significarvi, ebe ae al* trimenti voi non provedessi, overocheF'ra Girolanio havcssi predicato poi si parti di S. Liperata, a ogni modoverrebbe alla intera posltione dello interdecto ; usando intomo acciè parole gravi a aerere mostrandoci (corne ancora toochiamo conmano), per rela«* tione dimolti amici, che cosl seguirà senza riguardo alcuno. Noi ci ingegniammo qoanto pptemo mitighare la Sua BeatitudinOi pragandola Tolessi andare in queata cota adagio, dicendoli délie qualité et conditioni buone di FraGirolamo: etintorno ucciohavemo tempo et commodità assai. In che si fece moite repliche; et lui finalmente subiunse, che del predicare buona doctrina non lo damnava; ma bene biashnava che essendo scomunicato et non volendo domandare absolutione, cos\ in évidente dispregio suo et délia Sede Apostolica et in malo exemple d'altri, lui fusse lasciato predicare contre ancora la expreaaa Tolontà di Sua Santità. Et facevasi beffe d'ogni ragione si alleghassi a mostraro non valere la excommunica. Pero hora non veggiauM) essersi potuto optenere ae non una brève dilatione al procédera contro alla città ailo in-* terdecto; ma non dubitiamo quelle doyere seguire, quando non si seghua, secondo che di sopra ho riferito. £t il veschovo di

' Parma,il qualedoponoi rimase col papaalquanto tempo, cosi ci riferl con giorainento, diceodo vedere venire ud grayisaimo maie conlro al publico el al prhrato, et che netremava di paura per le parole che dopo la partita nostra si aspramente haveva usato il papa; et che lo conosceva di natura da riascire una volta a simili effecti. Et perè exortava, che e' ai facesseqnalche segniodi resistere al predîcare qvalche tempo, o in qualche modo hamiliarsi Fra Girolamo a chiedere l' habsolutione ; la quale quando seguisse, non dinegherebbe mai a Fra Girolamo poi il predicare. lotendioo hora le Signorie Vostre dove si ridace questa cosa ; nella quale havete a tenere per ferme, che tucti e cardinali et ogni altro pre« lato di questa corte, non potrebbono essere più contrarj alla causa nostra. El in fra le altre cose, Monsignore di Parma ci dixe, in su questa ooaai contre a di vol essersi levato Piero de'Medici, offérendoalpapa partiti; et siraîlmentelooratore vinitiano per queato mezo in quanta disgratia vuoft, vi cercha mectere col ponlefice : oltre a che etiam tucti li altri inimici nostri pigliono di quioccasione di nuocere aile coae nostre.

Non voglio obmectere, che havendo facto il papa di nuovo rîleggiere la lettera de' nostri excelsi Signori, Sua Santità et due suoi scretarj si accordarono che la dectaiura fusse tucta di Fra Girolamo et suo stile : di che ancora più mostrarono maraTigliarsi, benchè noi dicessimo nol credere in alcuno modo.

Sommi suti grati ii advisi, et li usero al tempo et dove bisognerà. Di queito mi persi in casa per essere ancora délia percoasa malatOf non se' potuto ritrarre più oltre. Intendo ha favore; et perché io ne parli, da parole in fuori non ne ho altro. Et crediatemi, Magnifici Signori miei, chel al continuo qui siamo di manchare di reputatione et gratia, non concordandovi aiuimenti con la mente del poniefice, et noi non ci stiamo senza gcandissimo pericolo, per molli adversarii ci sono et di mala ragione: et quando quelle fussino in sul facto, conoscerebbono essere molto maggiore non scrivo.

T£XT£S ET DOCUMENTS.

UTTRB O'ALBXANDRB YI AUX FLORENTINS POUR SE Pl^NDRE DE CE QUIlS N'OMT pas ENYOYf 8AV0NAR0LB A ROMB.

(Bibliothèque de Saiut-Harc à Yeuise^ niauubciii.)

Nunquam putavimus eo deveDiendum esse ut in rebus Hieronymi Savonarol® adeo inau^eretiB ut ia disputatione super eiseculionem prœceptorum nostrorum, quasi litem oontestando venîretis. Vestrum enim est qua^ sunl Cœsaris Caîsari, quîB sunt Dei Deo reddere, guberoare vestram rempublicam, temporalem statum diligere. Rerum vero ecclesiasiicarum curam uobis, quibus sfnceram fldel obedientiam promisistis dimittere , nostris praeceplis obtemperere, et qualiacumque a nobis in rebus ecciesiasticis prsecipereDtur, omni reapoDsioue et excuaatione rejecta, efléctui nancipare. Ita exigit vestra erga nos et haoc Sanctam Sedem consuela debitaque devotîo. lia nos jusserunt antecessorum vestigia, ita postulant qure a nobis hoc tempore consequi desideratis. Jossimus ut aut Fratrem Hieronymum ad nos dirigeretis, aut eum ita induceretia ut hominum commertio careret. Exspectantes ex bis alterom babemus vestras litteras fncatis quibusdam, Hieronymo, ut credimus, auctore, rationibus coloratas, quibus opéra muita et sancta et devotionem in eum populi florentin! I et periculum in eo cohercendo commemoratis. V 'Nolumus in judicium intrare cum servo nostro, neque rationibus respondere. Vilesceret enim auctoritas nostra, et epistolarum et brevium multiplicatione in infinitum procederetur. Hoc tam pro gravi tate bu jus Sanct® Sedîs dixerimus , quam pro peremptorio haberi a nobis volumus. Statuimus enim ulterius nil amplius in ista rescribere. De bono opère non lapidamus Hieronymum. Si in populo florentine multa bona operatus est, ]œtamur, et optamus ut Deo bene juvante sua seroina fructus habeant perpétuée bonorum hominum in eo credentium et eum imitantium devotionem in Domino commendamus. Neque eos scandalizare, ut vos timetlSy ullatenus intendimus. Nostra omnis in hoc versatur in-

lentio, ut Hieronymi Savonarolae petulantiam, superbiam, inobedientiam omni severitate ita compescamus, at ad cor reversus et ad pedes nostros humiliatus, veniam postnlet. Qoam cam pelierit, scimus' enîm quod petet, et Tobis impellentibus et dementer . elargiemur et cor contritum et humiliatum non despiciemus. Do bonis operibus eum Commendabimus. Quascumque a nobia, post errorum suorum veram emeodationem, petierit auxilia» ut opéra quse Tobiscum cœpit ad perseverantiam et incrementum firmentur et radicentur facillime concedemus, et cuncta quae a nobis ad yeatram aBdificationem apiritualem et in cooaolationem devoti aui populi florentisi petierit, vtiqiie se impetraïae lœtabitur. Non sit qui nos interroget quomodo et qualiter, quave ratione excommunicatis et nobis inobedientissimus habendus sit. Requinint enim iata judiciariam telam, ut littem noatra quas aœpivs in forma brevia in bac causa ultrodecrevimna discotiantnr. Quapropter absente, et per litteras ex integro fieri nequeunt. Hoc pro constantia habetote in verbo nosiro sine uila excitatione. Uieronymum nostra auctoritate exeomunicatttm esse et denunciatum ex eo prœserlini eapite quod litterîs nostris prœcepimus ut se et conventum S. Marci ubi raoram trahit, uniret congregationi duodedm conventuum ordinis Prœdioatonun quos invicem nnivimos et ad obseryantiam reduzimus : nam prœcipimas sub pœna excomunicationis latœ sententiœ. Intimatum est ei brève per dilectum filium Maiheum Rausinum , fratrem ordinis Priedicatoriim , qui nobis et intimasse et cum Uieronymo bospitatum fuisse retulit. Non parait Hieronymua , imo libeilom scripsit in vituperium ejus unionis, ac si auctoritas Sedis Apostolicœ nuDa in eo intervenisset. Obmittimus quod sub simili pœna ei prœcepimus ut ad nos yeniret, et aliis item litteris prttcepimua ne pnedicaret, ubique cenaura de more apponi jussimus. Vemm fretus ipse aura et favore populi florentini omnium credulissimi, neque unioni coosensit, neque ad nos venire curavit, neque a prœdicatione abstinuit. Per quam iteratam inobedentiam in excomunicationis sententiam se ssepius scienler impticavit, el celebrando irregularitatem incurrit, nostram et hujus Sanctae Sedis auctoritatem verbo , opère et.exempio inaudiU arrogantia

TEXTES ET DOCUMENTS

manifeste contemnens ut per priores nostras litteras intelligere poluistis. Quioimo ioBanire non desinens errores suos ad profiuidum maloram daoens, bis diebus etiam ia ecdena catbedraii floreniina sœpiua preedicare ausas est , ao ai non solum excomunicatum non csset, sed adeo tanquam ansïelus missus csset, nihil in sermonibus suis obmiUens qunn ad vilipendium censurarum noBtranim excogitare potaerit. Quod pnedicayerit adens ae excomunicatum et publicer nontiatnm neqne vos negatis, neque orator apud nos vester diffîtetur. Hoc non suflicit ut hominis incorrigibiiitatem et leviiatem vestra populari aura nutritam omnea plane cognoscant, mirentur et damnent. Magis et ad nauseam vel potius ad risum non inducunt quo) ab impressoribus vestris emanarunt : ubi sermones aut verius subsanalioncs ejua de verbo ad Yerbam transcriptaa aunt : in quibua atupentibua nobia et plaribaa ex fratribns nostria aanctaa Eccleaise cardinali* bus hominis ievitatem compatientibus , Deum nostrum omnipotentem Uieronymus rogat se ad infernum post mortem perpetuo tndi, êi a nobis unquam aolntionem petat ab bia cenauria quibua enm aubjedmua, imo ipse nos aaia deliramenUa aubjecit. Et impressoribus semi plone credidimus, sed vidimus litteras proborum virorum, qui sermon ibua suis intorfuerant, et nostris domesticia ita eum palam dixisse oonscribunt, addentetf eum dbdaae non Ugari in cœlia quse nos contra ipaum decernimua in terris. Invitî et cvtm displicentia hicc credimus parati certe more Salvatohs nostri omnia audire et toUerare qua3 personam nostram ooncemnnt; sed quœ honorem et poteatatem bujua Sanctaa Sedis, coi dÎTina Providentia prœsidemns tam acriter ulcérant, nunquam tollerabimus. De Hieronymo qui sensu alieno ducitur vehementer miramur, de vobis autem qui ejus reipubiic^B gubemacula tenetîa.... nondom miramur et obstupescimua , imo juste conquerimur et ex vestra nimia tollerantia, ne dicamus favore iiii prsestito , ita turbamur ut quieturi non simus donec honorem Sanctse hujus Sedia tôt modis a tenu! iato vermiculo calore vestro nlceratum opportune consuloerimus. Curare vos omnino volumus quod in superioribus littcris vobis injunximus, effeclum sortiamur, penitus déponentes veslram iilam opinio-

nom omni veritate carentem, qua exiatiroare videmini rem hanc

ad aliorum subgeslionem nos persequi. Neque enim nosiri aut Uieronymi œmulatores, ueque mens uUa erga vos sinistra nos roovet, sed aolum zelua honi^ia nostri , qaem in ea re eo magnî» ficamua quod propterhominem gregis nostri ecclesiastid obedien« tiam suis majoribus professam ita provocamur ac si a maxime quopiam poteute mandato nostro aperta rebellione repeilerenU Sermonibos Hieronymi populom yeatrum non privavimua, ipse suis obstinationibna se privatnm reddidit vesira andientia satia» quotiens a vobis publico edicto vetari obtinuerit, ne quis praeter eum evangeiizaret populo vestro verbum Dei, volens unions pro Apollineo qoodam Florentinorum oraculo haberi sakis. Quot oele* bres Evangelii prœcones ab orbe vestra expuleritis ut solum Hieronymum adoraretis, nec haberetur qui caeco populo suas fatuitatas declararet satis in quolibet conventu florentino ? Ver* bnm Dei nunc declamari juvate alios predicatorea. Permittite nt quilibet efferat in horreo Domini quod potest, ferte patienter ut Hieronymi anaLhematizaù lingua coherceatur, non quidem de perpétue, sed donec post debitam humiliationem os ejus a nobia . aperiatur. Gonaulite rebua veatris, et per intenrentum aimplida Fratris ne cadat, utajunt, musca in lac quod inter nos et vos bonis rationibus sensim coagulât. Sicuti enim in rébus noslram auctoritatem concernenlibus obedientes eritis; ita erimua et noa proni et inclinati ad ea quœ gratioaitatem et commoda hujua vestrœ reipublicœ concernent. Valete , nihil nobis super Lis per litteras sed operibus tantum respondentes: alioquin reiteratam inobedientiam vestram ampliua non ferendam ulturi, totam dvitatem Florentiœ ecclesiastico interdicto incunctanter aobjicie* mus tamdiu duraturo quamdiu vestro isti monstruoso idolo favorem prestabitis.

Cette lettre ne porte point de date ; mais elle est écrite en réponse à celle de la seigneurie en date du k mars 1498 (voyez IjUt. tned., Rec. Itfarch., p. 93, et Quétif, t. II, p. 122), et se rapporte parfaitement à celle de Bons! qui précède immédiatement dans ce recueil.

T£XT£S ËT DOCUMENTS.

xn.

LETTRE DE SAVONAROLE A L'EMPEREUR , POUR l'ENGAGER A ASSEMBLER

Page 1