‹ Jérome SavonaroleChapitre 177 sur 215 · LETTRE DES FRÈRES DOMINICAINS DE SAINT-MARC A ALEXANDRE VI · texte numérisé non relu

LETTRE DES FRÈRES DOMINICAINS DE SAINT-MARC A ALEXANDRE VI

Ils le supplient de lever l'excommunication qui pèse sur eux à cause de Savonarole.

( Bibliothèque de Saint-Marc à Venise, manuscrit. )

Beatissime Pater, post pedum oscula beatorum. Quantum post omnipotentem Deum Beatitudini Vestru3 debeamus, quae nos a profunda erroris caligine Fratris Hieronymi Ferrariensis callidissimo astu deceptos sedula sollicitudine et instantia nullo pii parentis officio praetermisso liberavit, nec calamus, nec lingua sufficere possunt. Atque utinam hic error non infinités prope occupasset, nec in tantum christianas religionis detrimentum involvissetl Sub spe pietatis seducti fuimus, peccavimus, inique egimus , non obtemperando Beatitudini Vestrae nec non reverendissimi protectoris et cardinalis nostri praeceptis, cum maxime nos obsequium Deo prsestare arbitraremur. Ea siquidem fuit sagacissimi hominis investigando astutia , ut maxima quoique ingénia obtenebrari et confundi potuerint. Acutissima enim ipsius doctrina , recte vivendi institutio, morum et sanctitatis species, simulata devotio, multorum a vitiis revocatio, fœnorum.... scorlorum flagitiorumque aboli- 1 tio, unusquo animorum omnium in Deo consensus, variique rerum eventus supra vires hominis prospecti, et vaticinio multa e\ illius ore prodita, fidem quodammodo adstruere visa, ejus mali causa fuere, ut nisi ipsemct Frater Hicronymus quœ se a Domino accepisse pluries et a se veracissime attestatus fuerat proprio ore retractasset, nunquam aliter nobis persuadere potuisset; qui ad ejus jussa singuli propria corpora H exponere parati eramus, tantum illi tribuebainus. Sed corruit

Lucifer ille magnus de cœlo, nec passus est pientissimus Deus tôt sinceros servos suos diutius aberrare. Tantumque abest, Beatissime Pater, ut sinistra intencione a nobis quidpiam factuin sit, quantum nemo se ipsum odisse potest. Prostrati itaque in terram et supplices veniam petimus et obsecramus fatemurque nos graviter coram Deo et hominibus peccasse nec dignos esse quod Beatitudinis Vestrse filii appellemur. Sed frustra tantam de nobis sollicitudinem suscepisset, nisi etiam ad sanitatem redire volentes, paterna pietate amplecteretur , dicente Domino cujus ipse vices gerit : Nolo mortem peccatoris, sed ut ipse magis convertatur et vivat. Supplicamus itaque Beatitudini Vestrse ut nos imprimis sacrosanctae Ecclesiee communioni et integritati misericorditer restituere dignetur , absolvendo nos ab omni excommunicafcione tam a Sanctitate Vestra quam a reverendissimo domino nostro generali contra nos hactenus.... Quovis modo labe, aut in quam ullo pacto incidissemus propter participationem in divinis cum Fratre Hieronymo et cum quibuscumque aliis excommunicatis de facto vel de jure aut sententia lata, Item per administrationem extremae unctionis et eucharistiae nonnullis infirmis et aliis diversarum parochiarum exhibitae suasu Fratris Hieronymi dicentis id licere auctoritate privilegiorum ordinis nostri in eo quod malitiose et proterve sacramenta ipsis infirmis et aliis ab eorum parochianis denegari dicebat, nec debere hos fidèles parochianos ipsis veritati manifeste adversantibus fide sua fraudari. Item supplicamus absolvi , dispensari ac habiles reddi super quacumque irregularitate per nos contracta ob divinorum celebrationem , seu exsecutionem , aut sacrorum ordinum receptionem, dum praedictis excommunicationibus et vinculis apostolicis irretiti fuimus, necnon supra quacumque irregularitate propter arma a nonnullis Fratribus nostris junioribus proprio nutu et fervido zelo assumpta ob vim populi repellendam et propter quamcumque mutilationem sive homicidia commissa in ipso fervore defensionis convenais S. Marci et protectione Fratris Hieronymi et capitum nostrorum ne simul populari lurore et impetu opprimeremur, Quanquam res ipsa senioribus

et majori parti vehementer displicebat. Sed uti evenit in flammeo turbine rerum omnia confunduntur, neque jam auctoritati locus est et quod sibi quisque consilii capit id optimum putat, quo-d tum divino judicio factum putamus ne ipse Frater Hieronymus mox trucidatus rem indiscussam relinqueret : nam eo sublato nullum examen ficri potuisset. Demum, Beatissime Pater, pro erratis nos omni correctioni humiliter subjicimus, neque ulla pœna majori plecti possumus quam plenitudinis mentis nostrcc afflictione. Hoc tantum nobis superest ut recte vivendi desiderium et sanctissimœ professionis inviolabile studium, qua plurimi prudentia, doctrina et nobilitate pollentes allecti sunt.... qui nullo pacto sui alieno commertio, nec commistione religionis, hujus ingressum allentassent, nec in ea permanendum putarent, si digressuri et alienis sociari cogerentur. Plures insuper nondum professi ad proprios lares remearent. Ne patiatur igitur, Beatissime Pater, Sanctitas Vestra trecentos fere omnes nobilitate et ab honestis facultatibus perfectos a tam sancto proposito distrahi et disperdi; sed sicut hactenus fuimus nos immédiate reverendissimis domino protectori et generali nostro subjectos esse permittat, concedatque facultatem eligendi nobis ex gremio nostro vicarium, ea qua decet auctoritate et prserogativa a Sanctitate Vestra, sive ab ipsis reverendissimis domino protectore et générale nostris confirmatum immédiate ratum et acceptum ut devotioni et quieti mentis et saluti animarum vacare possimus. Et quia jamdiu per annum et ultra nonnulli Fratres arctioris vitse studio ex congregatione Lombardioc absque licentia prœlatorum suorum hue se contulerunt et adhuc manent, possint non obstante ulla censura a jure aut ab homine lata nobiscum tute et quiète permanere. Habeat Sanctitas Vestra totius erroris caput et fomitem Fratrem llieronymum. llle pœnas luat, si qua? tanto scellere satis dignrc excogitari possunt. Nos errantes oves et pecudes ad verum pastorem , scilicet ad Beatitudinem Vestram confugimus, quam per viscera miscricordia3 Dei nostri Jesu Christi supplidter rogamus ut nobis iiliolis suis pro conservatione hujus sanctissima) unionis noetrae sapienter et ialubriter consultum esse velit, quemadmo-

dum ejus benignitate conûdimus, cui nos devotissime commendamus.

Ex conventu S. Marci Florentiae, die xxi aprilis mccccxcviii. Beatitudinis Vestrae devotissimi filii Fratres totius congregationis ordinis Praedicatorum S. Marci de Florentia.

BREF D'ALEXANDRE VI AUX FRÈRES DE SAINT-MARC, EN RÉPONSE A LA PRÉCÉDENTE.

Dilecti filii, salutem et apostolicam benedictionem. Quanto fuimus antea contristati ex inobedientia vestra, quae vos seclitos superbiam et temeritatem perditionis filii, Hieronymi Ferrariensis, usque ad mortem contumaces adversus mandata apostolica et superiorum vestrorum in pernitiem perduxerat, tanto nos postea salutem vestram exoptantes litterae vestrae quibus auxiliante Domino resipuisse intelligimus; nam ad cor tandem reversi pro paternis monitis nobis gratias egistis et vos fallaciis ipsius Fratris Hieronymi deceptos plane fatentes veniam petitis unionique catholicorum reddi humillime supplicatis. Nimis diu ipse Frater Hieronymus animas vestras magnis erroribus irretitas tenuit. Qui etsi erat vir callidissimus prophétise spiritum sibi impudentissime arrogans non debuit tum plus apud vos valere quam protectoris et generalis vestri recta consilia, quam denique hujus Sanctae Apostolicae Sedis, quae veritatis magistra est, auctoritas. Sed ut errantes vos ad viam rectam revocare paterna charitate studuimus, ita conversos et pœnitentes in gremio pietatis accipimus. Solet enim apostolica mansuetudo impïetatem, non homines abhorrere et pravis resistere ut resipiscant. Litterae ipsae supplicibus verbis scriptae et duo Fratres ex vestris testantur pro erratis vos dolere ab intimis. Quae res nos procliviores ad veniam reddidit. Estote jgitur securi. Nunc istuc venit ditectus filius Joachim ordinis vestri generalis magister a nobis destinatus , qui vos pœnitentes et humiliter petentes auctoritate nostra excommunicationis vincu-

lis et aliis pœnis solvat, catholicorumcommunio restituât injunctaque pœnitentia salutari, omnem inhabilitatis et infamiae maculam a vobis, prout supplicatis, abstergat, vobisque ubicumque oportuerit dispenset ; quse admodum per aliud brève nostrum sibi injunximus Quod autem spectat ad congregationern vestram ad quam multi nobililate, divitiis et doctrina insignes religionis zelo, bene vivendi studio se (ut scribitis) contulerunt; cupimus illam et quaîsunt sub vicario congregationis Thusciae coalescere, nec vos ab istis conventibus vestris invitos distrahi patiemur, nisi de consilio seniorum ac discretorum vestrorum, sicut in ipso brevi praefato generali directo plenius continetur. Gum enim vicarius generalis Thuscise matura deliberatione rationalibusque de causis fuerit institutus, ne deceat membra discrepare a capite, sub illius cura recte poteritis Altissimo famulari. Superest ut diligenter cavere velitis ne quis in posterum vos seducat. Id autem facile assequimini si in obedientia prselatorum ordinis et Apostolicse Sedis devotione non declinabitis.

Datum Romœ apud S. Pelrum, sub anulo piscatoris. Die xiin maii mccccxcvui, Pontificatus nostri À. VI.

BREF D'ALEXANDRE VI A L'ÉVÊQUE DE VAISON, AU SUJET DE LA DÉGRADATION ET DU SUPPLICE DE SAVONAROLE.

(Bibliothèque de Saint-Marc à Venise, manuscrit.)

VenerabilisFrater, salutemetapostolicambenediclionem. Cum in praesentiarum dilectos filios JoachimumTurrianum ordinis Fratrum Prœdicatorum in theologia magistrum et Franciscum de Romulis clericum Ilerdensem utriusque juris doctorem adcivitatem florentinam commissarios nostrosdestinemus cum facultate de excessibus, erroribus et delictis iniquitatis filii et perditionis alumni, populi seductoris Hieronymi Savonarolse Ferrariensis dicti ordinis professons, necnon, (Dominici) et Silvestri etiam dicti ordinis professorum complicumsuorum, qui in presbiteratus ordinem constituti existant, inquirendi ac eos examinandi et de-

bitum processumdesuper faciendi ac usque ad definitivam sententiam etiam juxta tenorem processuum jam formatorum inclusive procedendi eos juxta suorum exigentiam demeritorum condemnandi et si opus fuerit ipsos degradari faciendi ac curiœ sseculari tradendi, prout in aliis, nostris desuper in forma brevis confectis litteris plenius continetur : nos nolentes si ad degradationem et traditionem curiee sœcularis hujusmodi deveniendum est ne justitia derieratur ac delicta hujusmodi impunita remaneant débite providere ; Fraternitati tua3 per praesentes in virtute sanctae obedientiae et sub excommunicationis latae sententiae pœna, quam eo ipso si contrafeceris incurras, districts praecipiendo mandamus ac committimus ut ad omnes dictorum commissariorum nostrorum requisitionem ad degradationem hujusmodi et non convocato personarum numéro ad degradationem faciendam a canonibus constituto auctoritate nostra procédas super quo tibi plene libéra et omnimoda harum séries conceditur, non obstantibusordinationibus apostolicis, necnon omnibus illisque in aliis nostris in forma brevis litteris facultate dictis commissariis concessa manetis, non obstantibus ceterisque contrariis quibuscumque.

Datum Romœ apud S. Petrum, sub anulo piscatoris. Die xt maii mccccxcviii.

LES FLORENTINS ACCORDENT UNE RÉCOMPENSE AUX FRANCISCAINS POUR LA PART QU'ILS ONT PRISE A LA CHUTE DE SAVONAROLE.

( Bibliothèque de Saint-Marc à Venise, manuscrit. )

Considérantes Magnifici Domini beneficium grande quod per médium Fratrum Observantise S. Francisci sub die septimo prœsentis mensis aprilisrecepit nostra civitas discooperiendo aliquas res, quœ non paucam turbationem dabant populo et volentes dare illis aliquam remunerationem propte.r memoriam talis beneficii, idcirco providerunt et ordinaverunt quod per virtutem preesentis provisionis camarlingus montis teneatur et debeat omni anno in

dicto die septimo aprilis dare et solvere conventui et Fratribus Sancti Salvatoris extra portam ad Sanctum Miniatem Observantibus S. Francisci libra sexaginta piccioli pro una pictantia solvendo dictos denarios sine ullo stantiamento ; visa solum pra3senti provisione, et hoc duret per tempus et terminum annorum viginti quinque proximc futurorum.

Nota. Givis quidam nobilis Florentinus camerarius montis, venientibus Fratibus Minoribus pro precunia dictée pictantia: solvendo dixit : Accipite pretium sanyuinis justi, quem tradidisti. Tune illi, accepta pecunia, sicut muti, verecunde discesscrunt.

EXTRAIT D'UN SERiMON PRONONCÉ PAR SAVONAROLE LE 9 MARS ri9G.

( Prediche sopra Amos.)

« 0 Italie ! ô Rome !je vous mettrai entre les mainsde gens qui vous bouleverseront jusque dans vos fondements. Je sèmerai parmi vous la peste, une peste si terrible, que peu de monde y résistera. Je conduirai en Italie et à Rome des hommes aux passions brutales, des hommes cruels, affamés comme des lions et des ours, et il y aura tant de morts, que chacun en sera épouvanté. Croyez celui qui vous parle, il n'y aura plus personne pour ensevelir les morts. Quod si relicti fuerint decem viri in domo una, et ipsi morientur. Et iollet eum propinquus suus, et comburet eum ut afferat ossa de domo, et dicet ei qui in penetrnlibus domus est : Numquid ad hoc est pênes te? Ei respondebit Finis est. C'est-à-dire : S'il y a dix hommes dans une maison, ils mourront, ils seront brûlés, et l'on n'aura pas besoin de pourvoir à leur sépulture. Quand ce fléau fondra sur vous, il y aura lant de morts dans les maisons, qu'on criera dans les rues : Jetez vos cadavres dehors. On les mettra sur des voitures et sur des chevaux; on en fera des montagnes et on les brûlera. On n'entendra plus dans la ville que ce cri lugubre : Qui a des morts? Qui a des morts? Que tous ceux qui ont des morts les descen-

dent sur leurs portes ! Une foule de gens sortiront sur le seuil de leurs maisons. Voici mon fils, dira l'un ; voilà mon mari, voilà mon frère, dira l'autre. Et l'on fera de grandes et horribles fosses pour y enterrer tous ces cadavres. Puis les mêmes hommes parcourront de nouveau les rues; ils crieront: N'y a-t-il plus de morts par ici? Quelqu'un a-t-il des morts? Et les rangs des citoyens s'éclairciront, au point qu'il restera à peine quelques personnes. L'herbe croîtra dans les rues, les routes seront comme les bois et les forêts; l'Italie se remplira de barbiers et de nations étrangères. Enfin, ce terrible fléau s'apaisera ; quelques bons et quelques méchants auront survécu. Italie, combien de fois ces malheurs t'ont-ils été prédits! Je t'ai exhortée, delà part de Dieu, à faire pénitence. Rome, je t'ai dit de faire pénitence. Milan, je t'ai dit de faire pénitence. Je l'ai dit à tous les sages du monde : il n'y a d'autre remède que la pénitence. Mais vous ne voulez pas croire ; vous ne voulez pas prêter l'oreille; vous vous moquez de tous les avertissements. C'est pourquoi Dieu dit : « Je « déteste votre orgueil et je hais vos demeures. Elle seront brû- « lées et rasées; et vous irez à la maison du diable. » Italie, tu ne veux pas croire : Bah ! dis-tu, Amos parlait ainsi pour son temps, et non pas pour le nôtre! Et moi je vous répète que les paroles d'Amos s'accompliront de nos jours, exactement comme je vous l'ai annoncé; car sachez-le bien, de même qu'Amos avait alors la mission de prédire ces choses, moi, je l'ai aujourd'hui. Je parle comme lui, avec une entière certitude, et c'est avec les secours des mêmes lumières dont il était éclairé que je vous prédis des malheurs ; mais vous ne voulez rien croire, vous ne voulez rien comprendre. »

Page 1