‹ Jésus-Christ (volume 3)Chapitre 18 sur 32 · UR LES GRANDEURS ET LES PROPRIÉTÉS · texte numérisé non relu

UR LES GRANDEURS ET LES PROPRIÉTÉS

DE l'incarnation

Tiré des Opuscules du Docleur Angé.iqije {'),

I. — Rêvera hoc sacramentum, scilicet dorainicse Incarnationis, est et sacratissimum et secrctissimum. Sacratissimum : Joan. x, quem Pater sanctificavit et misit in mundum; Luc, i : qiiod nascetur ex te sanclumvocabitm Filiiis Dei, undè vocatur Sanctus sanctorum. Secretissimam quidera -.Matth. xi, nemo novit Filium nisi Paler,

* D Thom. Comment, in Epis, ad Rom. cap. viii, lec. 2. — » Les orateurs de la chaire remarqueront ces magailiques vues sur le mystère de l'Incarnalion et do la Rédemption. Rien de nei et de saisissant comme les divisions du Docteur Angéliiiue : r.b/1 du vastb, de profond et de riche comme la doctriue dont ces divisions sont remplies.

undè Apostolus dicit ad Ephes. iir, hoc sacrammtum abscondilum a sxcuUs in Deo, id est in sola Dei notifia. Verumtamen sciendum est quod hoc sacramentum fuit aprincipio angelicis spiritibus manifestum; dœmonibus vero occultatura, fidelibus etiam misericorditer revelatum.

Notandum etiam quod sacramentum dominicas Incarnationis primo fuit ab aeterno prœordinatura, in veteri loge prœfiguratum, a prophctis prœconisatum, a sanctis Patribus desideratum, ab Angelo nuntiatum, in beatissima Virgine Maria consumraatum.

Dicitur Prov. viii, ab xlerno ordmala sum ; ad Rom. v, quia prsedestinatus est Filius DeiinviiHute. — Glossa : — Prœdestinatio est gratiœ praîparatio, qua ab aeterno Deus Homini Christo, et cunctis quos preescivit conformes fieri imaginisFiliisui bonasine mcritisprœparavit. Prœclarissimum enim lumen prœdestinationis et gratiaî est ipse Mediator Dei et hominum, Homo Cliristus Jésus. Infra in glossa : apparet itaque nobis in nostro capite ipse fons gratiœ, a quo in cuncta ejus membra gratia difïunditur. Sciendum vero quod sacramentum istud congruentissime ordinatum fuit ad salutcm hominis : quia licet alius modus fuissct Deo possibilis, nullus tamen ita congruus, ut dicit Augustinus. Con* gruebat enim ipsi Reparatori et reparabiii et reparalioni.

Congruebat Reparatori quem decebat suam sapientiam ostendere potentiam et bonitatem. Quid autem potius quam conjungere extrema summè distantia? Magna enim potcntia fuit in conjunctione dispariura ilemcntorum, major in conjunctione illorum ad spiritum creatum ; maxima vero in unione ad Spiritum increatum, ubi maxima est disparitas. Quid vero sapiea»

tius quam quod, ad completionem totius univer.si, fieret conjiinrtio primi et uUimi, hoc est, Yerbi Dei, quod est omnium principium, et humanœ naturse, quœ in operlbus scx dierura fuit ultima omnium creaturarura? Quid autcm benevolius quam quod Creator rerumcommunicare se voluit rébus creatis? Et hsec benignitas magna fuit in conjunctione sui cum omnibus rébus per prœsentiam; major quia communicavit se bonis per gratiam; rnaxima quia communicavit se ChristoHomini et per consequens generibus singulorum in unitate personœ.

Fuit etiara iste modus convenientissimus ipsi reparabili: quia homo per peccatum corruit in infirmitatem, ignorantiam et malitiam per quaî ineptus factus est ad virtutem divinam imitandam, ad veritatem cognoscendam et ad bonitatem diligendam : ideo Deus homo factus est per quod se tradidit homini imitabilem, cognoscibilem et amabilem.

Fuit si militer iste modus congruentissimus nostrse réparation! quod Dominus in servi forma procuraret salutem servi.

Sciendum vero quod licet opéra Trinitatis sint indivisa, tamen solus FlUus incarnatus est. Fuitautemcongruum Filium incarnari : quœ quidem congruitas attenditur et secundum propria Filii et secundum appropriata : secundum propria, quia Filius est Verbum, Imago et FiUus : homo vero per peccatum tria perdiderat, scilicet cognitionem sapientiœ, simiiitudinem gratiœ, hœreditatem gloriae, ideo missum est Verbum, Imago et FiUus. Secundum appropriata etiam magis convenit ; quia in Dpere creationis relucet praecipuè potentia, in opère recreationis sapieatia, et in opère retributionis bonltas.

378 AI'i'ENDICES

II. — Sunt autem quatuor utilitates dominicœ Incarnationis. Prima huraana; naturac exaltatio. Cant. viii: quis vùhi del ut invemam te foris ? Glossa : intuserat dilectus quando in principio erat Vcrbum : foris fuit quando Verbuin caro factum est. Ut dcosculcr te. Glossa : idest hcie videam te et ore ad os loquar ad te. Etjam nemo me despiciat. Glossa : postquam Ciiristus vcnit suis iafundensspiritum libertatis etiam Ecclesia ab Angelis honoratur : unde Joanni volenti se adorare dixit Angelas : « vide ne feceris, conservus tuus sum. » Léo papa : « Agnosce, o christiane, dignitatera tuam, et divinœ consors factus naturœ, noli in veterem vilitatem degeneri conversatione redire. » — Secunda est adoptio filiorura. Ad Galat. iv, misit Deus filium sumn, et infra .• ut adoptionem filioram recipevemus. Augustinus : « Ideo Filius Dei factus est filius hominis ut homines faceret filios Dei. » Idem : « Multos filios Dei fecit unicus Filius. Kmit enim sibi fratres sanguine suo, probavit reprobatus, redemit venditus, honoravit injuriatus, vivificavit occisus : dubietas nulla : dabit tibi boua sua qui non dedignatus est recipere mala tua. » Notandum vero quod filiatio adoptionis est quœdarasimilitudo filiationis naturalis. Filius autem Dei naturaliter procedit a Pâtre uL Vcrbum intellectuale unum cum ipso existens. Huic autem Ycrbo potest aliquis tripliciter assimilari. Une modo secundum rutionem formœ, non autem secuudum intcllcctualitutem ipsius : sicut forma domus exteriùs constitutœ ussimilatur verbo mentali artificis , non autem secundum iutellcctualitatem, quia forma domus in materia non e.st intcllociualis, sicut erat in mente artificis; et hoc modo assimilatur Verbo œterno quaelibi't crealura cum sit facta pcr Verbum. S3cundô assimilatur creatura Verbo non solum auantum ad rationem

formas, sed etiam quantum ad intellectualitatem ipsiiis, sicut scicntia quœ fit in mente discipuli assimilatur verbo qiiod est in mente magistri; et hoc modo creatura rationalis etiam sccundum naturam assimilatur Verbo Dei. Tertio assimilatur creatura Verbo seterno secundura unitatem quam habet ad Patrem quse fit per gratiam et charitatem: unde Dominas orat, Joan. xvii : oro ut sint unum in nobis sicut et nos unum sumus, et talis assimilatio perficit rationem adoptionis quia sic assimilatis debetur hœrcditas, unde ad Rom. : si filii et hxredes. — Tertia utilitas est interna mentis refectio. Matth. XI : venite ad me omnes qui lahoralis et oncrati estis, et ego reficiam vos. Augustinus : « Ut panem angelorum manducaret homo, Creator angelorum factus est homo. » Bernardus : « Manna de cœlo descendit, gaudeant esurientes.» — Quarta utilîtas est beatitudinis augmentatio. Joan. x,per me si quis introierit, saivabitur et ingredietur et egredictur et pascua inveniet. Augustinus : « Propterea Deus factus est homo ut hominem totum in se beatificaret, tota hominis conversio in ipsum esset, et tota dilectio esset in ipso, cum a sensu carnis videretur per carnem, et a sensu mentis per divinitatis contemplationera; et hoc totum bonum hominis erat, ut sive ingrederetur, sive egrederetur, pascua in Factore suo inveniret foris ia carne Salvatoris, intus in divinitate Creatoris. «

III. — Notandura qaod conceptionem Ghristi tota Trinitas operata est, quia indivisa est operatio Trinitatis, ut dicit Augustinus ; et tamen Spiritui Sancto attribuitur, et hoc propter quinque rationes. Prima est quia Spiritus Sanctus est amor Patris et Filii : undè Augustinus : • Spiritus Sanctus est quo genitus a gignente diligitur

genitoremque diligit. Hoc autem ex maximo amore provenitquod Deus Filium suum incarnari inslituit. Gonvenienter igitur attribuitur Spiritui Sancto. » — Secunda est quia Spiritui Sancto attribuitur boaitas; undeAugustinus : sicut potentia Patri, sapientia Filio, ita et bonitas appropriatur Spiritui Sancto. Ita opéra in quibus relucet potentia attribuuntur Patri; in quibus relucet sapientia, Filio; in quibus vero bonitas, Spiritui Sancto In hoc vero opère maxime relucet bonitas, undè ad Tit.iu, appai'iiitbemgnitas nostriDei. Bernardus: « Apparuit potentia Dei in creatione, sapientia in gubernatione, sed benignitas misericordiaî maxime apparuit in ejus humanitate. Convenienter ergo Spiritui Sancto attribuitur. — Tertia est quia Spiritus Sanctus est Spiritus sanctificationis, ut dicitur Jerem. i,etdicit ibidem glossa quod per Ipsum omnia sanctificantur. Quidquid autem m Maria gestum est totum est sanctum et divinum ; unde dictum est ei ab angelo : quod nascetur ex te sanctum, vocabilur Filius Dci. Convenienter ergo attribuitur Spiritui Sancto; unde dicit glossasuper illud ad Rom. i secun" dum SpiriUnn sanclificalionis ; quod Spiritus Sanctus formavit et sanctificavit Ipsum hominem in utero virginis 8inevirilisemine. — Qur*'ta ratio est quia Spiritus Sanctus est omnium gratiarum auctor : unde I ad Cor. divisiO' nés gratiarum sunt, idem autem Spiritus. Glossa : dater omnium quia Ipse est donum primum in quo omnia donantur. Hoc autem fuit superabundantisgratia; quod humana natura in unitatem divinse personœ assumeretur; quia nulla mérita prœcesserunt. Iste modus quo Christus conceptusest de Spiritu Sancto insinuât nobis gratiam Dei qua homo illc nuliis prœcedentibus meritis ex ipso primo exordio naturic suœ quando cœpit esse, Verbo Dei copularetur in tanta unitate personae ut esset

Filius Dei. — Quinta est quia verbum humanum in corde existens gerit similitudinem Verbi seterni secundum quodexistit In Pâtre; unde Augustin us : «» Quisquis potest intelligere verbum non solum antequam sonet, verum etiam antequam sonorum ejus imagines cogitatione involvantur, jam potest videre aliquam illiusVerbi similitudinem de quo dictum est : in principioerat Ver bum. Sicut autem verbum humanum vocem assurait, ut seusibiliter hominibus innotescat, ita etiam Verbum Dei carnem assumpsit ut visibiliter hominibus appareret. Vox autem humana per spiritum hominis formatur ; unde et caro Dei debuit per Spiritum formari. Notandum vero quod formatio corporis Christi fuit in instanti propter infmitamSpiritusSancti virtutem corpus illud formanti^. Simul fuit corporis formatio et anima3 creatio, et utriusque ad invicem conjunctio et eorum ad Divinitatem unio.

IV. — Triplicem perfectionem habuit proies ista in primo instanti conceptionis suse, scilicet naturœ gratiaî et gloriœ. De perfectione naturse dicitur Jercm. xxxr creabit Deiis novum super terram : mulicr circumdabil virum. Glossa : perfectus vir in ventre feminco contineba tur. Hoc autem non dicitur propter quantitatem virilis corporis, sed propter veritatem humance naturaî et integritatem tam corporis quam animai quani proies ista in instanti conceptionis sua; habuit.

Vcrumtaraen sciendum est quod Christus humanani naturam assumpsit cum quibusdam dcfcctibus : cuju^ ratio triplex est. Prima ut pro nobis satisfaceret Isa. LUI : vere languores noslros ipse lulit; et dolorcs ipsf po/-(at'i(. Secunda ut veritatom humanœnatura?ostenrtc

'6HÏ Al'PENblCES

ret. Ad Philipp. ii : in simililadiiinn homînum foetus, el liabilu inventas ut homo. Tcrlia ut cxemplo virtutum nos conformarct. Ad Hebr. : rccofjitate eum qui talcm sustinuil à peccatorlbus adversiis scmelipsum contradiclioneni : ut ne faligcinini, oniniis rcslris déficientes. Ex his etiam patet quod non debuit defectum peccati assume re, tum quia peccatum impedir, virtutem satisfaciendi. Eccles. XXXIV : donainiquorum non probal AUissimus; tum quia ex peccato non monstratur veritas humanaî natura;, cujus Deus causa est, eu m sit contra naturam seminatione diaboli introductum ; tum etiam quia peccando non prœberet exempla virtutum, cum peccatum sit virtuti contrarium, patet ergo quod nullum defectum peccati assumpsit, nec originalis, ncc actualis; unde dicitur I Petr. II : quia peccatum non fecit ncc inventas est dotas in oreejus.Sdendam quod tripliccs sunt defectus. Quidam sunt qui contrariantur perfection! scientiœ et gratia^, sunt ignorantia et pronitas ad malum, difficultas ad bonum, quos non decuit Christum assumcre qui plenus fuit ^ gratia et veritate. » Quidam vero sunt qui proveniunt ex quibusdam particularibus causis, sicut lepra et cadu* eus morbus et alia hujusmodi : qui quidem defectus causantur quandoque ex hominis culpa, ex inordinatione victus ; quandoque ex dcfectu virtutis formalivœ. Quorum ncutrum Clu'islo convcnit, quia cnro cjus ex Spiritu Sancto concepta fuit qui est inHuita) virtutis et sapicntiœ, errare et deficcrc non valons; ipsc cnim niliil inordinalc in rcgimine vitaj sua? non cxercuit. Tcrtii sunt defectus (jui comnuwiilcr in Mominibus invcniuntur ex peccato primi parentis, sicut mors, famé?, sitis et hujusmodi. IIos Clirisius suscepit defectus quos Damasccnus vocatnaturales defectus etdetrnc labilos passioncs : naturalcs qui communiter, quia natu-

raliter consequuntur tolam naluram; detractabiles quia defectum grati* et scientiae non important.

Passiones appciilus sensitivi fuerunt in Christo : scd aliter quam in nobis quantum ad tria. Primo quantum ad ohjectum, quia in nobis seepe feruntur ad illicita quod in Clu'isto non fuit. Secundo quantum ad principium, quia in nobis saepe judicium rationis prœveniunt ; in Christo vero non oriebantur nisi secundum dispositionera rationis. Tertio quantum ad effectum, quia in nobis quandoque hujusmodi motus non sistunt in appetitu sensitivo, sed trahunt rationem, quod in Christo non fuit quia omnes motus naturaliter humanae carni con venientes sic in appetitu sensitivo reraanebant quoc ratio non impediebatur facere quod conveniebat.

De perfectione gratiœ dicitur Joan. i : Verbum caro faclum est, ubi triplex gratia per ordinem exprimitur : videlicet gratia unionis, gratia habituaiis, gratia capitis.

Detertia perfectione prolis, scilicet gloriœ, dicitur in psalm. LXIV : Beatus quem elegisti et assumpsisti, habitabit in atriis tuis. Consistit autera beatitudo in visione divina; Essentiœ. Anima Christi summam perfcctionera visionis obtinuit.

Appendice G

VAVE MARIA EXPOSÉ dans la Chaîne dor

Je vous salue, 6 pleine de grâce! Une grande joie est prophétisée à la Yiei-ge par ces paroles de l'ange. Un commentateur prétend que les mystérieuses et divines

noces de l'Incarnation sont annoncées dans ces paroles : Je vous salue, ô pleine de grâce. Cette plénitude de grâce sera la dot de l'Epouse. Oui, elle est véritablement pleine de grâce la Vierge Marie. Aux autres la grâce est donnée avec mesure, dans Marie elle répand ses flots intarissables et comme infinis. Elle est véritablement pleine de grâce Celle par qui toutes les créatures en ont reçu l'effusion. Il était donc déjà en Marie le Seigneur qui lui envoyait un ange; Dieu précéda son ambassadeur, le Dieu qui habite tous les Houx à la fois. Le Scu/neiir est avec vous, plus qu'il n'est avec moi, car il est dans votre cœur, il est formé dans votre sein, il remplit votre âme, il remplit vos entrailles. Ces paroles sont le nœud, le point essentiel et capital de toute l'ambassade. Le Verbe de Dieu contracte un Incompréhensible et ineffable mariage; Dieu qui engendre tous les êtres est lui-même engendré, Dieu unit en sa divine personne toute la création. Vous êtes bénie entre toutes les femmes. C'est la dernière couronne posée par l'ange au front de Marie. Vous êtes seule bénie entre toutes les femmes, afin que toutes les femmes trouvent en vous leur bénédiction, comme les hommes la trouveront dans votre Fils. Mais non ! tous les sexes trouveront en vous deux cette divine bénédiction. Ainsi, de môme que la malédiction est entrée dans le monde par un homme et par une femme, maintenant aussi par un homme et par une femme la bénédiction et la joie vont se répandre sur l'humanité tout entière. Jamais aucune créature nefutbénie conmie Marie, elle qui devint la Mère du Fils même de Dieu. Elisabeth sulue la Vierge comme l'avait saluée l'ange : Vous êtes bénie entre toutes les fcmynes, afin que nous voyions que Marie est également un objet de bénédiction parmi les hommes et parmi les anges. Ce

APPENDICES 3g5

qui suit sépare plus encore Marie, s'il est possible, des autres saintes femmes. Ces saintes, elles avaient engendré des enfants souillés par la faute originelle: quant à Marie, le fruit de ses entrailles est béni. Ou bien encore : après qu'Elisabeth a dit : « Vous êtes bénie entre toutes les femmes, » comme si quelqu'un lui en demandait la raison, elle ajoute : « Le fruit de vos entrailles est béni'. » Le Psalmiste avait déjà chanté :

• Dans son Opuscule VI le Docteur Angélique expose ainsi Cette parole : « le fruit de vos entrailles est béni, » montrant dans quels différents sens peuvent se prendre les bénédictions dont le Christ, iils de Marie, esf.'comblé, et quelles sortes de bénédictions ii répand sur nous.

Benediclus fruclus ventris tui. Peccator quaerit aliquando in aliqiio quod non potest consequi, sed consequitur illud justus. Proverb. XIII, 22 Cusloditur justo subslanlia peccatoris. Sic Eva quœ- Bivit fructum et illa non invenit omnia quse voluit. Beata autem Virgo in fructu suo invenit omnia quae desideravit Eva. Nam Eva in fructu suo tria d'îsideravit. Prima id quod falso proinisit ei diabolus, scilicet « quod essent sicut Dii scientes bonum et malum. n « Erilis (inquit ille mendax) sicut dii, » sicut dicitur Gen. III, 5. ^t mentitus est quia mendax est et pater ejus. Nam Eva propter esum fructus non est facta similis Deo, «ed magis dissimilis : quia pecciindo recessit a Deo salutari suo, unde el expulsa est de paradiso. 8ed hoc invenit Beata Virgo et omnea christiani in fructus ventris sui; quia per Chrislum conjungimur et assimilamur Deo. Secuadô in fructu suo Eva desideravit delectalionem, quia bonus ad edendum : scd non invenit quia atatim cognovit se nudam ôthabuit dolorcm. Sed in fructu Vin? ginis suavitatem invenimuà et salutem : Joan. vi, 55: qui manducat meam carnem habcl iHam xlernam. Tertio fructus Ev.t; erat pulcher aspectu, sed pulchrior Virginis in quera desideranl angeli prospicere. Psalm. XHV, specjwws forma pras (iliis hoininuin, et hoo est quia spleadgr est patcraœ gloria?. Non ergo

li"

« Béni le Seigneur Dieu qui vient au nom du Seigneu; etqui a brillé parmi nous. » Elisabeth appelle le Seigneur le fruit des cntrailies de Marie, car Marie est véritableraentMèrede Dieu, et le Christ ne doit passa naissance à un homme, il est de la seule Vierge Marie. C'est donc un fruit béni que le fruit de la bienheureuse Vierge, parce que, conçu d'une façon virginale et divine, sa conception n'est en rien tributaire du péché de la race humaine. C'est le fruit promis à David : « Je placerai sur ton trône le fruit de ton sein. » De ces mots: le fruit de vos entrailles, on conclut invinciblement contre l'erreur d'Eutychès. En effet, tout fruit est de la même nature que la plante qui le produit ; d'où il résulte que le fruit de Marie est de même nature que Celle qui le produit. Que ceux-là soient aussi confondus par les même paroles qui font de la chair du Christ une chair fantastique; qu'ils reconnaissent l'enfantement propre et véritable de la Mère de Dieu : le fruit vient de la substance même de l'arbre. Où sont encore ceux quj prétendent que le Christ n'a fait que travei'ser la Vierge comme un canal? Qu'ils écoutent Elisabeth leur apprendre que le Christ fut le fruit des entrailles de la Vierge Marie.

potuit invenlre Eva in fructu suo quod ucc quilibet peccalor ia peccalis. Ideo quœ dcsideramus quoeramus la FrucLu Virgiuis. Sic ergo est Virjo bcucJicLa; seJ cl mnjis b.iic liclus Fniclus cjus.

V Appendice O

tE MAGNIFICAT exposé dans la Chaîne d'or

ji Alors Marie dit ces paroles t «Mon âme glorifie le Seigneur. »

La perte du genre hamain a commencé par la femme , par la femme aussi commence la Rédemption. Ce n'est donc pas sans une signification profonde qu'Elisabeth prophétise avant Jean et Marie, avant le Sauveur. Mais d'autant Marie est plus élevée qu'Elisabeth, d'autant sera plus parfaite sa prophétie. La Vierge, avec une pensée profonde, élevée à une contemplation sublime, ravieende vastes spectacles, plongée, pourainsi parler, dans les profondeurs mêmes de Dieu, dit cette parole : mon âme glorifie le Seigneur. Elle semble dire : les merveilles décrétées par Dieu, Dieu va les accomplir dans ma chair, mais mon âme ne restera pas inerte et silencieuse , elle aussi doit apporter le tribut de sa louange et plus est sublime le miracle auquel je suis appelée à coopérer, plus éclatante doit être mon action de grâce. Mais si Dieu ne peut souffrir ni une diminution ni un accroissement, pourquoi Marie dit-elle : « Mon âme magnifie le Seigneur? » Le Dieu Sauveur est l'image du Dieu invisible, et les âmes, créées à la divine ressemblance, sont les images de cette Image. Si donc par mes œuvres, mes pensées, mes paroles, l'image divine c.'.t agrandie en moi ; le Seigneur dont mon âme est l'image ne sera-t-il pas en moi comme agrandi <?

* Caten. aur. in Luc.

Page 1