POURSUITES PERSONNELLES EXERCÉES CONTRE WYCLYFF

vol officiens vel finalis, et por se causa est magis verius Ens siio caiisalo. Modus aiilnn ossendi quo corpus Chri.sli est in hoslia est modus verus et roalis, cum auctorum numenis qui mentiri non polest dixit, hoc est corpus meum, et reliquit suis sacerdotibus virtutem simililer faciendi. Hoc autem loluni ex fide scriplura^ collegitur. Idco Christus est specialiori modo in isto sacramento quam in aliis. Cum sit simul ventas et figura non est autom sic secundum alia sacramenta, patet iste °miraculosus modus essendi sacramentalis. Cultoros autem sig-norum nesciunt fundare quod in sue sacramento est realiter corpus Christi. Sed prêter istos très modos essendi sunt alii très modi realiores et veriores quos corpus Christi appropriate habet in cœlo se. modus essendi substantialiter, corporaliter et dimensionaliter. Et grosse concipientes nonintolligunt alium modum essendi naturalis substanciaî prseter illos° Illi autem sunt valde indispositi ad consipcndum archana Eucharistie, et subtilitatcm scripture. Idco dico illis quod duo modi priores in substancia corporali coincidunt, non quod esse substantialiter consequitur corpus Christi secundum racur nem qua corpus Christi. Modus autem essendi dimensionalis consequitur ad duos priores, sicut passio ad subjectum. Et quilibet istorum trium modorum erit realior et causa prior quam priores. Nullo alio istorum modorum trium est corpus Christi in sacramento sed in cœlo : quia tum feret corpus Christi septipedale in hostia. Sicut ergo corpus Christi est in illa hostia, sic est substantialiter, corporaliter ibidem, et dimensionaliter, attendendo ad modum hostie secundum natiiram suam, et non attendendo ad corpus Christi et ad naturam suam, ut dictum est superius. Et ila conceditur quod corpus Christi est substancia corporalis in hostia consocrata. Sic islo tercio modo in ista hostia secundum racionem qua est ista hostia, sed non secundum racionem qua corpus Christi. Et ita conceditur quod corpus Christi est quantumcunque varie quantificatum ibi cum sit quolibet pars quantitativa illius hostie, et tum non quantificatur aliqua hujusmodi quantitate, ol sic est varie magnum in diversis partibus illius hostie, sed non in se formaliter magnum, aliqua tali magnitudine. Sod mulli mussitant super isto quod sequitur ex ista sentencia

quod corpus Chrisli non sil in Eucharistia aliter qiiam in signo sic autem est in ymag-ine crucifixi. Hic dicunt fidèles quod corpus Christi non est in celo vel in humanitalc asumpta aliter quam in signo, est tamen ibi aliter quam ut in signo. Nam sacramenlum in quantum liujusmodi est signum, et humanitas est signum, cum Luce 2° dicitur quod positus est hic in riiinam et in resurrectionem midtorum et in signinn eut contradicetur. Etsecunda pars conclusionis patet ex hoc quod alius est modus essendi signum corporis Christi, et alius modus essendi vere et realitcr virtute verborum Domini corporis Christi. Conceditur tamen quod isti duo modi inseparabiliter comitantur. Hoc tamen signum infinitum est prestancius quam signa corporis Christi in lege veleri, vel ymagines in lege nova, cum sit simul veritas et figura. Intelligo autem dicta mea in ista materia, secundum logicam scripture, nec non secundum logicam sanctorum doctorum et decreti Romane Ecclesie. Quos suppono prudenter fuisse locutos. Non enim valet scandalizare totam Romanam Ecclesiam quum dicit panem et vinum esse post consecrationem, corpus et sanguinem Jesu Christi, et non obstante crrore glosomium istafides mansit continue in Ecclesia eciam apud laïcos. Cum ergo fidelis non optaret comedere corporaliter sed spiritualilcr corpus Christi, patet quod omnis sciens aptavit illum modum spiritualom essendi corporis sui cum hostia que débet comedi a fideli : alium autem modum essendi cum foret superfluus abstrahebat. Unde infidèles murmurant cum illis qui abierunt retrorsum dicentes : Burm est Jiic sermo, cum corpus sit corporaliter comedendum, vel cum illis observatoribus legalium logis veteris qui non pu tant esse prsestanciorem gradum in signo Eucharistie quam fuit in signis legis veteris, vel quam est in signis humanitus institutis. Et hiifingunt quodaccidens potest fieri corpus Christi, et quod melius et planius dixissct Christus hoc accidens sine subjecto significat corpus meum. Utraque autem istarum ex ignorancia graduum in signis est infidoli deterior. Teneamus ergo quod virtute verborum Christi panis iste fit et est miraculose corpus Chrisli ultra possibilitalem signi ad hoc humanitus instituti.Verumtamen ista unitas vel unio sive acceptio non attingit ad unitatem ydemp-

POURSUITES PERSONNELLES EXERCÉES CONTRE WVCLYFF 12o

licam numeraleni vel uiiionemypostalicam, sed credilurquod sic immédiate postillam, et sic accidencia corporalia corporis Chrisli ut qiiantilates corporales corporis Christi vidonturnon mulliplicari cumilantur ad corpus Cliristi in hoslia, et per idem nec alia accidencia respectiva que fundantur in istis quod omnia ista accidencia perexig-unt esse corporale subjecti sui ubicunque fuerint. Ut si hic sic in septipedalitas, color, vel substancia corporalis corporis Christi tune hic est quod corpus Christi est septipedale coloratum et corporahter glorificatum, et per consequons Christus habet hic existenciani corporalcm, quod cum sit faisum. negandum est talia accidentia secundum conditiones materiales multiplicari comitantur ad corpus Christi in liostia consecrata. Partes auteni quantitative corporis Chrisli habent esse spirituale in hostia, imnio habent esse sacramentale ibidem, cum sunt quodammodo quelibet pars quantitativa istius hostie, et muUo magis multiplicatur anima Christi per hostiam secundum quoddam esse spirituale quam est illud esse quod habet in corpore Christi in cœlo. Et causa hujus multiplicationis anime Christi est quod ipsaest principalius ipso corpore peisonaverbi. Qualitates autem immateriales qua' subjectantur in anima Christi multiplicantur cum ipsa per hostiam, ut scientia, justicia et alie virtutes animae Christi que non requirunt precxistentiam corporalem Christi ubicunque fuerint. Ipse enini fuerunt cum ipso, quia cum ejus anima in inferno. Sicut ergo per totam hostiam est Cnristus virtuosus : sicestperillam virtus Christi. Unde autor de divinis officiis quod propter esse spirituale corporis Christi in hoslia, est ibi concomitancia Angelorum, quia tamen sophisticari potest ista oblacio ex defectu potestatis fidei, et verborum presbyteri ideo meti religiosi adorant conditionaliter hanc hostiam et in corpore Christi quod est substanlialiler et inelTabiliter quietati. Sed ydiote remurmurant querentes quomodo corpus ille panis sanctus cum non sint idem secundum subslanciam vel naturam? Sed ipsos oportet addiscere lidem de incarnacionc quninodo due substancie vel nature valde dillerentes sunt idem suppositum et tamen non sunt eedem, quia utraque earum est Christus et tune possunt a posse non ascendere ad cognoscendam istam

miraculosam unionem servala ulraque natura non ydcmplica verbo Dei. Sed oportet eos cognoscerc gradus in signis, el (leposcere infundabileni blasphemiam do fictis niiraculis asccndentis et credere virlulem verboruni Chrisli, et lune possunt cognoscere quomodo ille panis est benemiraculose, vere realiter, spiritualiter, virtualiter, et sacramentaliter corpus Christi. Sed grossi non contenlantur de istis mudis, sod exigunt quod panis ille vel saltem per ipsum sit substanlialitcr, et corporaliter corpus Christi. Sic enim volunt zelus blaspheniorum Cbristum comedere, sed non possunt. Adducilur aulem super hoc testimoniuni Hugonis de Sanclure Victore libro 2° de Sacramentis , parte VllI, cap. vu. Quemadmodum species illic cernitur rcs vel substancia ibi esse non creditur : sic res ibi veraciter et substantialilcr presens creditur cujus species non cernitur. Exemplum ad illum Doctorem patet, quia ille subtiliter inculcat catholicani sententiam supradictam, vult enim quod species sencibiliter cernitur ibi, et quod ista species sit essencialiter panis et vinum quod eciam cernitur licet per accidens, ideo sepe vocat ipsum panem et vinum, que sunt alimenta solita et principalis substantia alimenti ut patet in dicto cap. et cap. sequenti. Ibidem autem dicit panem habere rem vel substanciam que creditur non ibi cernitur, cum sit corpus Christi. Sed pro isto adverbio substancialiter notandum quodcumque sumituv simpliciter pro modo substancie sic quod idem sit corpus Christi esse ibi substancialiter, et esss ibi modo substancie. Et sic loquitur Hugo. Quandoque superaddit reduplicative racionom corporis in quantum talis substancia. Et sic j^ruprie intelligo ego adverbia. Unde eodem cap. dicitur quod corporaliter secundum corporis et sanguinis Christi virtulem Cbristum sumimus in altari. Quod oportet sic intelligi quod spiritualiter sumimus carnem Christi. Est iste est verus modus corporis licet non sitmodus consequens corpus in quantum corpus. Quia Johan VI. dicit Christus c«;'o non prodest qincqiiam. Cum uec scntencia carnalis, nec manducacio corporalis corporis Domini quicquam prodest. Nam insensibiliter sumitur quantum ad formam corporis sui, ut dicit doctor cap. ix ejusdem partis, sed visibiiiter quoad substanciam sacramenti. Unde talis

l'OURSUlTES PERSONNELLES EXERCÉES CONTRE WVCLVI F 127

('(|uivocaci<» facta est \n adverbiis ad excellenciam Kukaristie super figuras legis veteris declarandam. Nostra aulcm locucio est propria, quia aliter oporterct concoderc quod esse subslaiiclaliter sit esso accideiitaliter ; esse cor[)oraliter, sit esso spirilualiter ; esso carnaliter sit esso virtualitei- ; et esse dinieiisivo sit esse multiplicative ; et periret modo lion distinccio. Sicut ergo concoditur quod corpus Chiisti cernitur vel tenetur in symbolis, vel in hostia et sentitur, quod lamcn non sic mo" quia non secundum naturam corporis Christi est in hostia modo accidentali substancie quia modo spirituali et sacramenlali prosupponento très alios modos rcaliores ipsius corporis existere causative : sic autem non fuit in figuris logis veteris, vel in fig-uris logis nostre liiimanitus inslitutis. Et sic possuiil distingui modus prior quo est in celo, et modus postorior quo est in sacramento. Sic autem in tribus discrepamusa sectis sig-norum. Primo in hoc quod ponimus vonerabile sacramentum altaris esse naturaiiter panem et vinum, sed sacramentaliter corpus Christi et sanguinem, sed secta contrari fingit ipsum esse vinum ignotum : accidens sine substancia subjecla. Et ex ista radicc erroris pullulant nimis multe variotates erroris. Nam secta nostra adorât sacramentum, non ut panis aut vini substanciam : sed ut corpus Christi et sanguinem. Sed secta cultorum accidencium, ut credo, adorât hoc sacramentum non ut est accidens sine subjecto, sed ut est signum sacramentale corporis Christi et sanguinis. Signa autem cultus sui ostendunt quod adorant crucem et alias ymagines ecclesie que habent minorem racionem adoracionis quani hoc venerabile sacramentum. Nam in quacunque substantia creata est Deitas realius et substancialius quam corpus Christi est in hoslia consocrata? Ideo nisi ipsa fuerit virtule vorborum Christi corpus sum. Non est racio tante excellencie adorandum. Tertio secta nostra per equivocacionis dctectionem, et aliarumfallaciarum tollit argutiasadversancinm, ut aliqua loquuntur saiicti de sacramento ut panis, et aliqua dicunt do isto non ut ydomptice, sed sacramentaliter corpus Christi. Sed secta adversariorum inculcat difficullatos inutiles et fingit consequentor miracula de operacionibus accidonlis. Sunt autem ex nostra sentontia

128 PREMIÈRE PARTIE r.UAl'ITRE XIX

diffinitio summi judicis Domini nostri Jesu Christi qui in conâ noctis sue tradicionis accepit panem in manibus suis, et benedixit et fregit et manducare ex eo generaliter praecepit, hoc, inquit, est corpus meum. Cum autem daretur panis quem tociens replicavit pro nomine dandi et totum residuum proprio signavit illi qui mentiri non potest ipsum esse corpus suum : manifestuni est ea autoritate etdictis Christi, quod panis ille fuit sacramentaliter corpus suum. Adducantur autem septem testes ad testificandum Ecclesie judicis hujus sentenciam. Primus est beatus Ignacius apostolis contemporaneus qui ab illis et cum illis accepit a Domino sensum suum, et récitai cum Lincolniensis super ecclesiastica ierarchia cap. ni sacramentum, inquit, vel Eukaristia est corpus Christi. Secundus testis beatus Cyprianus in epistola suâ de corpore Christi. Calicem, inquit^ accipiens in die passionis benedixit, dédit discipulis suis, dicens, Accipite et bibite ex hoc omnes, hic est sanguis testamenti qui pro multis efïundetur in remissionem peccatorum ; Amen dico vobis, non bibani amodo ex ista creatura vitis usque in diem quo vobiscum bibam novum in reg'no patris mei. Quam parte, mqvài, sanctus, invenimus calicem mixtum fuisse, quem ohtulet, et vinum quem sanguinem suum dixit, Tercius testis est beatus Ambrosius in lib. suo de sacramentis et ponitur de consecratione dis. ncap. panis est in altari. Quod erat panis, inquit, ante consecrationem jam corpus Christi post consecrationem. Quartus testis est beatus Augustinus in quodam sermone exponens illud Luce 34, cog-noverunt eum in fraccione panis : Non omnis panis, inquit, sed accipiens benediccionem Christi fit corpus Christi. Et ponitur in canone ubi supra, Quintus testis est beatus Jeromius in epistola ad Elvideam, Nos, inquit, audiamus panem quem fregit Dominus, deditque discipulis suis esse corpus, Domini Salvatoris, ipso dicente ad eos, Accipite et comedite, hoc est corpus meum. Sextus testis est decretum Romane Ecclesie, que sub Nicolao II et 114 Epist. dectavit prudenler secundum rectam logicam que débet capi a iota Ecclesia, quod panis et vinum que in altari ponuntur sunt post consecracionem non solum sacramentum, sed verum corpus et sanguis Domini nostri Jesu Christi ut patet in can. ubi