Humbaud, évéque de Limoges (1087 à
necesse fuerit, sub jurejurando haec probare parati sumus. Quapropter petimus obnixe ne uUam diffinitionem faciatis super hoc negotio absentibus nobis.
Original perdu.
Publié par Baluze. MiscelL, t. II, p. 182.
1096. 12 AVRIL BULLE DU PAPE URBAIN II EN FAVEUR DE l'aBBAYE DE SAINT-MARTIAL
Urbanus episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio Ademaro *, abbati Lemovicensis cenobii quod in honore beati Martialis edificatum est, ejusque successoribus regulariter substituendis in perpetuum.
Ad soiUcitudinem ac benegnitatem Apostolicç Sedis pertinet et religionem augere et religîosis locis sive personis auxilium suç protectionis impendere. Quaniobrem devotioni tuç, fili in Christo karissime Ademare abbas, non minimum gratulamur quod in Beati Martialis apud Lemovicas monasterio per te potissimum, precepto sciiicet atque industria reverentissimi Hugonis Cluniacensis abbatis, religionis status, iargiente Domino, instaura tus est. Quam instaurationem per beati et apostolici confessoris Martialis mérita augeri et provehi cupientes, per presentis decreti paginam stabilimus locum ipsum, sicut hodie est et sicut abepiscopoet canonicis Lemovicensis aecclesiae noscitur institutum, semper sub disciplina, dispositione et custodia Cluniacensis abbatis persistere, et ut, obeunte abbate, nuUus ibi qualibet surreptionis astutia vel violentia preponatur, nisi quem prefatus Cluniacensis abbas illic vel successores ejus secundum Dei timorem elegerint. Quia vero, disponente Domino, et [per] sancti ejus confessoris dignationem factum est, ut per nos ipsos ejus tumulum visitare et loci ipsius aecdesiam in honore Sancti Salvatoris consecrare meruerimus, nos pro ejusdem confessoris apostolici devotione et reverentissimi confratris nostri Hugonis abbatis dilectione, pro tuç etiam religionis petitione, et monasterium ipsum et quçcumque ipsius sunt, sub tutela Apostolice Sedis perpetuo confovenda suscipimus ; in quibus hçc propriis nominibus duximus exprimenda :
In Lemovicensi pago -, monasterium S. Valeriç ; S. Valerici ; S. Mariç quç vocatur Subterranea; capellam de Buxo ; çcclesias de Valera, videlicet S. Sulpicii, S. Mariç, S. Martini; secclesiam S. Marcialis de Rociaco; S. Mariç de Claravalle; apud Pairac, aecclesias S. Martini et S. Dionysii; item S. Dyonisii de
2. Voir l'identification de la plupart de ces noms dans la liste alphabétique des prieurés de l'abbaye (ci-dessus, p. 351 à 407).
Murs ; S. Mariç de Roera; S. Pétri de Panazol; S. Silvani de Castel ; S. Martialis de Rot; S. Pétri de Vernol; S. Alpiniani de Tame; S. Martialis de Manauc; abbatiam S. Pétri Vosiensis; monasterium S. Pardulfi de Amaco; capellas de G)lret et de Monzac ; aecclesiam de Syrac ; S. Mariae Magdaleiwe de Quadris; S. Martialis de Cosei; capeliam S. Michaelis quae dicetur Anteana ; et castellum vestro monasterio circumsitum, cum universis pertinencîis suis, sicut illud religiosus imperator Ludovicus beato Martiali tradidisse cognôscitur.
In Santonensi, monasterium S. Pétri apud castrum Calesium ; S, Petr ide Monteandro; S. Martini de Saliono; S. Salvatoris que dicitur Vita aetema; S. Pétri de Anesio ; ecclesiam de Doaz. In Arvernensi, aecclesiam S. Martini de Vemojol.
In Bituricensi, monasterium S. Marcialis apud Rofiacum ; çcclesiam S. Leodegariide Malveira; S. Martialis deDuno.
In Pictavensi, apud castrum Monmorlo aecclesiam S. Martini de Monzac; et juxta Castellum Novum, Beati Marcialis recclesiam.
In Rutenensi, aecclesiam de Teuciac ; S. Mariç de Panosa ; S. Marcialis de Rivo Petroso.
In BrrERRENSi, aecclesias de Laurenc et de Poimolo. In Narbonensi, aecclesiam S. Cassiani.
In Petragoricensi, monasterium S. Marcialis apud Palnatum. In Engolismensi, ecclesiam S. Marcialis de Multone et de Cantrazac; et capeliam in Silva Biarga ; et aliam in Bosco Nigreto ; et S. Hilarii in castello de Roca.
In Burdegalensi, çcdesias S. Pétri de Tortoirac et de Fomel et de Petraficta.
In Diensi, aecclesias S. Mariç de Sermea et de Soant, cum pertinenciis et appendiciis suis.
Quçcumque preterea in presenti vestrum cçnobium juste possidet, sive in futurum juste atque canonice poterit adipisci, firma vobis vestrîsque successoribus et illibata permaneant. Decemimus ergo ut nuUi omnîno hominum liceat idem monasterium temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinuere, minuere vel temerariis vexationibus fatigare ; sed omnia intégra conserventur, eorum pro quorum sustentationo et gubernatione concessa sunt usibus commodis profutura, salva Lemovicensis episcopi reverentia, siquidem catholicus fuerit et gratiam atque communionem Apostolicç Sedis habuerit. Alioquin quamdiu forte, quod absit, Lemovicensis aecdesia catholico pastore caruerit, vobis vestrisque successoribus liceat, ordinationum sive consecrationum quarumlibet gratia, catholicum quem malueritis episcopum adiré, et ab eo quç sunt opportuna suscipere. Item constituimus ut, secundum antiquç consuetudinis modum, absente episcopo, Beati Martialis abbas, precipue cum majoribus canonicorum, Lemovicensis aecclesie curamgerat et episcopalis electio
ex ejus potissimum arbitrio disponatur. Présente quoqùe episcopo, non sine ejusdem abbatis consilio, graviora ipsius aeclesiae negotia peragantur.
Hoc quoque presenti capitulo subjungimus ne pro commun! parrochiç monasterium vestrum interdicto excommunicationive subdatur, ut tamen excommunicati illic vel interdicti nequaquam ad divina officia admittantur.
Si qua sane aecclesiastica secularisve persona hanc nostrae constitutionis paginam sciens contra eam temere venire temptaverit, secundo tertiove commonita, si non satisfactione congrua emendaverit, pofestatîs honorisque sui dignitate careat, reamque divino judicio se existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore et sanguine Dei et Domini nostri redemptoris Jesu Christi aliéna fiât, atque in extremo examine districtç ultioni subjaceat. Cunctis autem eidem loco justa servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et his fructum bone actionis percipiant et apud districtum judicem premia aeternae pacis inveniant*
Amen. Amen. Amen.
Datum Sanctonis per manum johannis, sancte . Romane iEcclesiç diaconi cardinalis. Il idus apriiis, indictione mi, Incarnationis dominicç anno MXCVI, pontificatus autem domini Urbani secundi papç IX ».
Original perdu.
Copie du xi« siècle dans le cartulaire C de Quny, à la Bibl. Nat., ms. latin nouv. acquis. 2262,
Copie du piviiie siècle dans un manuscrit bénédictin à la Bibl. Nat., ms. latin 12746, p. 391.
II 09. 18 JUILLET ACCORD ENTRE l'aBBÉ DE SAINT-MARTIAL ET CELUI DE SAINT-CYBARD
AU SUJET DE l'Église de saujon *
Girardus Engolismensis episcopus et sanctç Romanç aecclesiç legatus presentibus et futuris universis notum esse volumus quod controversia que diu habita est pro Salionensi aecclesia inter Beati Eparchii et Sancti Martialis aecclesiam, hoc modo terminata est. Ugo siquidem abbas Sancti Eparchii, cum diu multumque pro supradicta aecclesia adversus Ademarum Beati Martialis abba-
1. Le manuscrit porte 1097, et sur la foi de Baluze nous avions adopté cette date; mais celle-ci ne concorde pas avec les synchronismes qui s'appliquent à 1096. Ces synchronismes sont certainement exacts, car nous savons qu'au mois d'avril 1096 le pape Urbain II se tiouvait à Saintes. La date 1097, au contraire, est inadmissible, car à cette époque le pape était à Rome (Voir Mas-Latrie, Trésor de chronologie y col. 1080).
2. Cf. dans A. Leroux, Chartes, chroniques et mémoriaux, p. 22, une transaction de 1108, par laquelle Tabbé de Saint-Cybard cède à l'abbé de Saint-Martial l'église de Saujon au diocèse d'Angoulême.
tem clamasset, quamvis idem Ademarus abbas per multa tempora Sanctonensium concessione pontificum atque quorumdam principum per manum etiam domini Urbani pape secundi investitus, Salionensem çcclesiam jure possederat *, consilio tanien et hortatu nostro, qui sanaç Dei çcclesiç pacem reformare et reformatam conservare desideramus, immo çtiam capituli sui atque Willelmi Engolismensis ^ comitis concessione et consilio, prefatus Hugo concessit, dédit quantum potuit sancto Marciali et Ademaro abbati atque fratribus in aecclesia Beati Marcialis Deo servientibus Salionensem çcclesiam in perpetuuin possidendam, et quicquid ad illam pertinebat ; totamque calumpniam çcclesiç suç pro bac causa diu habitam finivit. Et ut hoc magis ratum omnique finnitate subnixum semper maneret, universa testamenta, quç de aecclesia Salionensi et de quibuslibet rébus ad illam pertinentibus in çcclesia sancti Eparchii continebantur, in manus Ademari abbatis reddidit.
Ego Girardus, Engolismensis episcopus et sanctç Romanç ecclesiç l^tus, interfui et subscripsi.
Ego Eustorgius, Lemovicensis episcopus, interfui et subscripsi.
Ego, Hugo abbas Sancti Eparchii, subscripsi.
Ego Aldebertus, Lemovicensis ecclesiç archidiaconus et decanus, subscripsi.
Ego Mainardus, cantor, subscripsi.
Ego Heiricus, Anieriacensis ecclesiç abbas, subscribxi.
Datum Engolisme in generali capitulo Beati Eparchii die XV"'' kalendas augusti, anno ab Incarnatione Domini millesimo CVllll, indictione H*, epacta XVII, primo anno regni Ludovici régis Francorum.
Original aux Arch. de la Haute- Vienne, liasse H 8981.
123 I. 15 FÈV.
TRArrfe DE PARIAGE AU SUJET DU BOURG D*ASPRIÉRES, CONCLU ENTRE l'aBBÈ DE SAINT-MARTIAL ET LE COMTE DE TOULOUSE
Carta donationis quam fecit abbas Sancti Martialis Lemovicensis, domino comiti de villa Aspreriis, Ruthenensis diocesis.
Noverint tam présentes quam futuri présentes litteras inspecturi quod nos R. Dei gratia monasterii Sancti Martialis Lemovicensis humilis abbas', de consensu et voluntate totius capituli nostri, donamus et concedimus in perpetuum vobis domino et reverendo comiti Tholosae ♦ et successoribus vestris in
1. L'église de Saujon est en effet mentionnée dans la bulle de 1096 (Voir ci-dessus, p. 452).
2. Guillaume III Taillefer, comte d'Angoulême de 1089 (?)à 1120.
