GIO

dénie, quia soins talis conlemptus est ad propositum eo qiiod, lU dicliini est, in omni peccato moitali est conloniplus Dei, aiit etiam t'X aposlasia et scliismate. De aliis aulem imposilis sibi criuiiiùbus qiice sunt peccata nioriim el quae ad liilem non pertinent directe et piincipaliter, neque ex eis seqiiilur coiiuptio alicujiis articiili fidei, non polest, ut videtur, laniqiiani inlideiis vel haeretica condeninari, etiam si in illis nionita saepius et lelapsa fuerit; et hoc satis apparet ex nolabilihus prœdiclis. Vonianl er^'O ad revelationes et apparitiones sibi laclas quia vel sunt ver;e aut fictée et mendosae. Si fictse et niendosse. lea est mendacii et sinnilalionis, ut dictum est, eo quidem graviusquo Deum el sanctos faiso sibi teslimoninm dédisse. Qiîod ad illud posset dici de falsis propbetis quae multa ex spiiitu siio dicentes nientiebanlur nec, ut sic est, in fideerrare, nisi ea quae dicerentur essent erronea. Sed quis ei dicere pottiisset : «Tu illas appaiitioues non babuisti, aut tu voces non audivisti? In lalibus euim negativa probari non polest quia res facti est occulta et soli dicenli cognita. Dico ergo : primo, salvo meiiori judicio, quod si quis dical mendose babuisse de aliquo fuluro revelalionem a Deo vel a sanctis, non est enaie in iide neque in liis quae sunl fidei, quamvis talis peccet mortaliler. Piobalur quia sicut palet ex dictis, contingit eiraie in (ide dupliciler aut ex hoc quoil quis habet falsam opinionem, vel exlimalionem de liis qua? sunt principalia in fide sicul arlicidi hdci aut circa ea quae secunlur ad illosex quibus, si circa illos errelur sequelur coiriiptio arliculoruni; ut puta, si quis i'alsam opinionem baberelde rcsurreclionemorluorum, directe errarel in arliculo lidei, aul si quis dicerel animani bumanam non esse innnortalt'm, quia talis opinio esset corruptiva praedicli articuli. Sed ille (|ui dicil mcnliendo el false babuisse revelationes vel appariliones, nibil asseril contra arliculos fidei neque contra ahquid unde cornimpi possit fides, ergo non errât in fide. Ex quo sequitur quod dicta Joban.'ia etiam si l'aise et menliendo dixisset babuisse levclaliones prœdictas, non propler hoc eral adjudicanda erraus in fide. — Dico secundo : Si quis dical vere et abs(|ue niandato babuisse de fuUiris a Dco revelationes et appariliones sanclorum vel sanclarum aut voces aliquas audivisse, propler hoc non ollendit in (ide, quin polius militai pro iide. Primum probatur quia, ut l'hilosoplius [dicil], verum omni vero consonat et verilas lidei nulli répugnât veritati, sed per hypotbe.sim quae dicil revelationes Dei et ajjparitiones sanclorum babuisse et voces audivisse dicil verum : ergo lion olVeiidit in Iide. Secunda pars probatur videlicet quod talis polius militât pro Iide. Oni.i ex fide lenemus quod Deus sua providenlia el guberiialioue dirigit bomiues in vitam œlernam quam ex natuialibus adipisci non valemus necpie ex sensu proprio aul nolitia acrpii-siia suQiciinus ad illam cognosceiidam vel promerendam, ergo fidei e.-l credcre quod Deus revelel hominibus viani ptr quam et média per (|nac possit baberi ; sed ad boc sunt omnes revelationes di\iu;e, ergo qui vere asserit illas liabere vel babuisse militai pro fide. lit si objicialur quod revelationes aut appariliones faclae diclae

- Gll —

Johannae non erant de vita aelerna neque de supoinatiiralibus aut spiritiialibus, scd de bellis, de lerrenis et f'iiluris continf^cnlibns, ergo ratio proposita nihil tacit ad proposiliim. lU'.sponileo qiiod ralio scii proliatio qiiœ.stionis praedictae est ad Ii;ec quod biijnsmodi verae rcvelaliones militant pro (ide. et siciit Dciis révélât bominibiis ea quœ per se et directe faciiint ad vilain a^lernam sicut saciani Scriplnr.ini et niisteria fidei, ita ctianiniulla révélât de tcmporalibns et fiituris contingentibiis ad promolionem lioininuni in simni iincni quae est vita œterna, cujiisniodi sunt belluni justum, pax, ])eregrinaliones et exhortaliones, monitiones, pacla iiiler bomines et Imjusniodi ex quibus futiira secunlur qiue Dctis pra^cogiioscit saiiilaria hominibus. Quod eiiim plerunique ista et Inijiisniodi Deiis revelaverit ex Scriptura sacra et lide indiibia tenennis. Mliil ergo ol)viat si dictae Johannœ temporalia Deiis revelaverit aut si de bellis aut eventu beliorum ex revelationibus et appariiionibus aut vociijus praedictis aliquidipsa cognoverit ciim Deus ipse lalia ordinet et disponat fieri ad correctioneni et salutem boniinuni. t^criptura sacra plena est hujusmodi revelationibus divinis, quibus Deus ipse quid agendum vel non agendum per angelos et alios sanctos revclat; et quia boc nolissimuni puto apud eos qui sacram Scripturam inspiciunt, ideo ad majorem probationeni ampiius non es^et opus insistere. Nemo enim sapiens negat Deum révélasse per angelos et Hninias sanctas populo Judeorum, anteqnani etiam aniniœ forent glorificaiœ, nudta de futuris et etiam beliorum evenlibns. Dédit enim multis praeter spem bominum audaciam et fortiliidinem tam viris quam mulieribus ad expugnandas gentes ininiicas et maxime quando populus ille erat in necessitate coustilutu^' : legantur libri Moijsix, Josue, Judicum, Béguin. Parai ipomenuin, Esclre, i^ecmie, Judith et Machabeorum. Exemplisadpropositum nosirum plena suntomnia,et ut de deinsissima(s/r) silvaproferamusaliquid, remeinorandum censui Machabeoium ii, 15. et ultimum capitulum,quode appariiionibus bujusmodi duplex recitalur exemplum. Erat Judas Macliabeus contra Mcanorum superijum in necessitate cum suo populo conslilutus, confidens semper cum omni spi' auxilium sibi a Domino atluliirum et liortabatur suos ne formidarent adventum nalioiium, sed sperarent ab omnipotente sibialluluram \ictoriam, et exposuil fis digiuim file somnium per quod nniversos laetificat. Erat autem bujusmodi Visio : viderat namque Oniam qui fuerat summus sacerdos, virum bonum et benignum, verecundum visu, modestum nioribus et eloquio décorum, et qui a puero in virtutibus exercilatus sit, manus prolendere et orare i)ro omni populo Judeorum. Post lioe et apparuisse alium virum et gloria mirabilem et magni decoris babiludiue circa illtun respondentem Oniam dixisse : « Ilic est fralrum amator et populi Israël, bic est qui multum orat pro populo et univcrsa saucta civitale Jeremias propbeta Dei. » Et nota quod !-equilur : extendis^o autem Jercmiam dextram et dédisse lude gladium aureum dicentem : <( Accipe sauclum gladium munus a Deo iii quo deicies adversarios populi mei Israël.» Ilic habenuis duoram sanctorum

— Gl'I —

virnriim apparilionem notissimam ad defensionem populi Dei. Quid, io2;o, miiiiin si angeli sancti, si jjeatae animœ et jam cum Deo glorilicate niitii divino ad defensionem et proicctionem popnli regni chrislianissinii Francoriini apparnisse dicantur. Ex qno perspicuuni est quod si dicta Jolianna dixeril aut afliimaverit sanclum Miciiaeleni arcliangehim et sanclas virgines Katlicrinani et Margaretam sibi apparnisse et voces andivisse, niliil per hoc contra sacram Scriptnram aut contra fi lem asserit, nec per hoc erat de erroie iniideiilatis ant superstilioiiis notanda. Aliot(uin ea facilitate cakimniarentur quamphirinio apparitioiics angelornni et sanctarnm animarum et revelationcs faclte l'alrihns veteris ac novi Testamenti.. A'am praeter illas quic habenlur in canone, legunliir nuiltae apparitiones faclae et bonis et mails liominibns ad correctionem malornm et inslrnctioneni bonorum. Legantnr libri Di/aiogorum beatissimi Gregorii : tahbus exemplis apparitionum, visionam et revelalionnm pleni snnt, et ut de tam ninîlis paucissima referamns, Redemptus Ferentino civitatis erat episcopns cni beatns martir Viclicus astitit dicens : « Uedempte, vigilas?» Cui respondit : » Vigiilo. » Qui ait ; Finis venit universae carni, Unis venit univeisse carni, finis venit uiiiversse carni. » Post qiianiqnidcm tiinam vocem visio marticis qui ejus mentis oculis apparebat evannit. Tune vir Dei surrexit se(|ne in orationis lamentuni dédit, ilœc Gregorius in line icrtii Dijalogorum. Aliud quidem inter midta exempkim idem Gregorius récitât in quarto hbro Dyalogorum : In monasterio, inquit, meo quidam fiater ante decennium (ierontius dicebatur qui, cum gravi molestia corporis fuissel depressus, in visione nocturna albatos viros et clari omnimotii habitns in hoc ipsum monasterium descendere de superioribus aspexit, qui duni coram lecto jacentis assistèrent, unus eorum dixit : « Ad hoc venimus ut de monasterio Gregorii qnosdam fratres in militiam millamus. » Qnod phna et memorabilia evenire nullus negabit catliolicus. Sed i'orsan dicet mihi aliquis quod praedicta exempla et praedictiE visiones seu apparitiones verse quidem erant et a sanctis spiritibus, ille vero quaî Johannae sœpe dictae factae sunt non tuerunt verae, sed fantasticae et a malignis spiritibus confictse. l'icspondeo quod facile diclu est et maxime apud illos quibus non placet pr»iiiclarum apparitionum seu revelationum eirectus. Ne tanien sublerfugere videamur amplioreni dictarum apparitionum discussioneni, inquirendum erit nobis si prœdictie apparitiones factœ ipsi Joliannae subsistant in veritale et quid esset dicenduni, omnibus consideralis sccluso omni favore et onini alTectione deposita. Nulhim enim dubinm est quin ab iliusore spiiitu falsitatis aiiquœ visiones vel appariiiones fiant et non est facile discernere spiritus maxime illis qui non habent cxercitatos sensusinScripturis sanctis, nec débet absqiie niagno examine pi iBcedenti et circumspectione circumstanciarum de talibns dui)iis leviler homo judicare : unde laies apparitiones qu;e dnbiaî sunt in origine probari et examinari habent a fine. Xam exilus niultociens manifestât quod origo ipsa occultabat. In discretione spirituum etiam niulla suntconsiderandaetdiligenteratlenden-

da, sicnt sunt conditiones personanim qiiibus vel ad qiias (iiint hujusniodi apparitiones; consideraiida eliani esl qiialilas nugoliiiriim et operum qiiae niaiidatur fieri, modiis apparcndi, Iciiipns et locus, et liais intentiis, similiter conditiones reriiin, qiiil)(is comparantiir spiritus mali et spiritiis i)oni, verbi f^ialia dyaholiis pro|)ler siniilitudineni effectnnm coniparaUir seipenti, scorpioiii, porco, corvo et cœteris : ideo iiii in quibiis abiindanl cllectiis taliimi aiiiiiiaiiiiii) non a^nnlur a spiritu sancto, sed illi in (piibiis abiiiuiaiil conditiones et clfectus colonibae, a!j;ni, ovis el similiuni qnalilaliiin Ijonaniniqnibiis comparatur spiritus sanctus dncuninr a spiiiln bono. El maxime lioc attendendum est in discretione etdiscussione spiiituum respeclu interiorum motionuni el revelalionum secietarum, et intcrnanim. Et ideo si fiât examen super hujusmodi secrelis molionibiis ant revelationibus, lecurrendum est atl attributa spiritus sancti (\uœ sunt bonitas, suavitas, dulcedo, mansuctudo, concordia, modeslia, carilas, pax, benignilas et bujusmodi. Sunt enim duodecim spiiiius tructus quos enumeral Aposlohis ad Calalas quinlo. Et ad ista debel comparari vita, conversalio et etiam operatio iilius personai ad quam iiunt bujusmodi apparitiones, quia si bujusmodi appariliones conveniant et in modo et in fine et in conditionibus pcrsonœ ciim prœdictis qualitalibus quae non sunt nisi a spiritu bono, si,i;num cstquod revelaliones bujusmodi sunl a bono spirilu, sive sint revelaliones per internam inspiralionem sive per cxteriorem, sensibilem aut imaginariam apparilionem : unde bealus Bernardus de discretione spirilnum loquens sic ail : «Quoliens super castij^ando corpoie, bumiliando corde, servanda nnilate et carilale fralribus exbibenda seu caeleris virlulibnsacquirendis, conservandis, ampiificandis coj;italio salubris In mente versalur, divinus sine dubio spiiilus esl qui loquitur. » liujusmodi aulem locutio divini ac boni spirilus sicul est per internam molioncm in devolis iiominibus est per secielam inspiralionem qua ipse spirilus sanctus et per semelipsum qui sanclis animabus illabilur, movet, et inlerdum per ministerium bonorum angelorum suatlentium et moventium ad praedicla el siniiiia pia opéra. Ita plernmque, prout piacet divina; pielati, laies revelaliones fiunt per molionem exleriorem et per appariliones reruu) corporalium, sicut angeH legunlur apparuisse in corporibus a>sumplis aut per ipsas animas defunclorum (pu niiro modo in Scripluris lamen probato ex Dei ordinatione se vivis bominibus manil<'slanl aut in visione noclm-na somniurum aut eliam vigiiando per visioiiem corporum. De quibus omnibus modis apparilionuin seu revelalionum exempla muita in Scriplura sacra liabenlur, id collalionibiis et vilis Palrum et aliis bbris sanclorum. Unde jnaMer illa signa (piœ dicta sunt, soient saiicli doclores ad discretionem s|)iriiuuni in lalibus visionibus, quœdam alia signa dislingueresatis lamen conlbrmia ad praedicla.

Primum signum est quando persona cui fiunt bujusmodi apparitiones esl bunulisctsimplex, vivens sub obedientia parenlum aut spirilualium aut etiam caraalium : unde palet exScripluriselexemplis

sanclonim qiiod revelatio secretonim divinae vohintatis magis consucvit (iori siiiiplicibus qnani sapienlibus, mof^is Iminilibiis qnam siil)liinil)iis, m.i^Mspaiiperibiisquanulivililms, siciilad litteram videmiis de prophetis cl aposlolis qui fucrunt de \alde niodico statu el de biiiiiili plèbe. Amoseiiirn luit pastorarnieiitoniin et pecoium.l'etrus piscator, sicalii de humiii plèbe apostoliassunipti,dicilenim salvaior iMalbei, xi). « Gonlileor tibi, pater, Dens cœli el terra?, quia abscondisli iiaec a sapienlibus el prudenlibus et revelasli ea parvulis. » Ktapostoius ad Coiinibios, primo: «Non multi poleiUes, non iindli sapientes, sed infirma niundi eiegit Deus ut forlia quaeque coiifuudat. »

Secundum signuui appaiitionis bonae seu divinœ revelationis est cuni exterius angélus vel anima se manifestans vel ali(juid annuncians ita se liabet ad personam cni lit appnritio quod in principio persoua terretur el in line consolatur. Et lioc signuni sicelieilur ex sacra .Scriplura in inullis passibus et ex nuiltis sanctorum patrum experieutiis. Quod Scripturisquidem ut exmullis pauca dicam scribilur Josuc, cap. v : quod cum esset Josuein agio urbis Jericlio, levavit ocuios et vidil virum stanlem contra se et evaginatum tenentem gladium penexitque adeuni et ait : « Noster es au adversariorum? » Fxce quod primo apparuit cum terrore. Quirespondit : « Nequaquam, sed sum princeps exercitus Domini. » El cecidit Josue pronus in terram et adorans ait: « Quid Dominusmeus loquilurad servum suum. » Et ex verbis angeli mullum hKliilcatus etmullum consolaïus est, ut palet ibidem. Ezecbiel quoque posiquam babuit mirificam illam roiarum et animalium visionem, cecidit in faciem suani prse timoré et audivit vocem loquenlis secum ad consoiationem et dicenlis : » i"'ili bomiuis, sla super pedes tuos el loquar lecum. » lEzechielis, ni. Daniel vero cum et Gabrielis et Micliaelis arcbaugelorum appariliones liabuisset, evanuit nec habuit quidquam viriuiii, el cumin terram conslenialus jaccret : « FLcce manus, inquit, leligil me el erexil nie super iienua niea » etc., ut iiabelur Danielis, capilulo x. Sed el virgo Maria mater Domini ad salutaîioneni Gabrielis arcbanireli lurbata est et cogilabat qualis esset ista salutalio. Cui dicil.4ngeius : « Ae limeas, Maria »,etc. (Lucae) primo :Signiimigilur in bonum est cum ad appariliones laies persona in principio et ad primum adventum reiapparenlis turbalur et terretur et poslmodum consolatur. Unde per lioc, secundum doclores, discernitur visio divina ab iliusiune dyabolica quaiido persona existens in visione sive corporali sive imaginaria et spirituali senlil influxum superuaturalis luminis el in alTectu sentit aliquid dulccdinis et suavilatis aul CDUSolaliouis sive exlerioris sive interioris.

rerlium signuni apparilionis bonorum spirituum est quod bonus spiriius hive angclicus sive liumanussemper niovel bomiuem adea qiicE suiil boiia et ulilia in se ipsis, iicet hominibus prima facie non appareanl semper : propler quod quicuuKiue vuil inquirere an instincuis iuterior aul eliam apparitiu exleriur sila bono spiriiu, del)el illud, ad quod instigatur, revolvere ac meliri ad regulain hones-

latis qiise sunt mandata Dei, ut piitasi id nd qiiod inducitur persona per linjusniddi inslinctus vol rovelatinnes silad lionorcm Mci et iililc atque consolatorium proximn. Exeinpla paient ii) ^cl•i!)lll^is. Oiiotquot enim apparitioni's laclae sunt palribiis iiovi aut vetcris 'l'estanienli conMal fuisse ad lioiioreni [)ei et saiiiiem popiili lidelis. Ilesolvuntur eigo ad isla tria si^iia oniiiia alla quip a d()cloiil)iissoleiit assigiiari : primiini est e\ [)aile persoiiae rui lu revelalio; secunduiii ex parte persoiiae appareiilis; liTliuni ex parle finis. K conliaiio ad praedicia sumenda smil si};na apparitinnis vol iiisliiictus mali'j;ni)ruin spiiituum. l'.espondeiKhini eii:() est ad oijje. lioncm (|ua dicchalur quod apparitiones praediclae Johannae eraiit vel fueranl ai) aniieio refuga et maligno spiritu.

Dico itaque sub protestationibus prœmissis quod de veritate luijnsmodi apparitionum soius Deus et anç;eli ejns ac sancti liabent cerliludinem. INobis aulein datuni est judicaie a sij;no v<'l sif^iiis faciendoexamen jnxia et secnnduni ea quae supra diximus, recoiligendo dicta et facta cjus et confessata per ipsani .loliannaui in série processus in (pio niulluni diligenler et acute fuit interrogata super iiujusmodi apparitioiiibus €t reveiationibus quia dicebat sanctuni Michaelem etsanclas Kalberinani et iMari;aietamsibiappaiuisse et voces primo in borto palris sui audivisse (pia^ vo(al)aut eam Joliannam filiaui Dei. lit dixit ei saiiclus Miciiaei iiiter caetera quod cssot boua lilia et quod veniret ad auxilium ngis [''rancae et quod levaret obsidionem Aiiglicorum quam teuebaut an te uibem Aureliauensem, etc. Videamus ergo et examinenuis primo liaium apparitionum initium ex inlerrogalionibus et responsionibus quœ sunt in processu. Videamus etiam quoad primum signum habitudinem et statum personae ipsius Joliannae : erat enini filiaquidem xui autxiv annorum in domo pareulum suorum pauperum paupercula ipsa, simpiex virgo et devola in lide simpiiciter instrucla. nullius infamiœ aut maiae suspicionis in suo vicinio nolata, non de se praesumens, sed se panperem liliani fore confitens, excusans se ab operibus arduisad quae invitabatur, sentiens de se bumiliter, ut patet in processu. Exquoargui potest a primo signo quod a parle personae cm factae sunt liujusmodi appariliones, conditiones primi signierant in ea, et quod cxillo signo magis praesumendum est et inlerpreiandum in bonum quam in malum, quodque hujusmodi reveiationibus et apparitionibus sanctorum nisi repugnabant imo conformes erant conditiones et status diclae Jobannae.

Deinde dico juxia secundum signum quo dicilur esse signum in bonoquando persona apparens, sive sit angélus, si ve anima bumana, timorem incutit a principio, sed tandem instruit et docet et consolatur personam cui apparet. Quod etiam hoc signum fuit iu apparitionibus prœdiclis. l'rimo namque a parte personarum apparentium bona condilio praesnmi débet quia hub certis sanctorum nominibus apparuerunt, videlicet sub nomine sancti arcliangeli Michaelis et sanctaruni Katlierinae et Margaretae quas dicta Jobanna dicil et confitelur non esse alias quam quae sunt in Cœlo, in iiabitudine etiam

el forma non horribiliautdelestabili sed niagis simpliciquemadmodiini ad unani intenogationemipsa respondet qiiod sanclus Alicliael apparuil sibi in forma unius verissimi probi liominis, Facit etiam ad boni pra-sumptionem quod personae apparentes congruiint et convenienliam iiai)ent ciim persona cui fit apparilio, quia angélus el virgines apparent virgini. Nec miiumde angeioquia, utdicit beatus Jeiominiis ad Euslocbinm « Angelisfnitsemper cognata virginilas ». Va eiiam non est mirandum si virgines jam gloriose virginem simplicem et pauperem ex f)ci ordinatione secretissima in bac peregiinalione alloquantur et visitent, nec id esse novum credendum est. Nonne beata viigo cr.m aUis virginibus apparaisse legitur multisutriusquese.\iisbominibus,sicutpatet ex quarto DialogorumCvegorii de quidam parva puella nomineMusa cui appaniit bealissima Dei genitrix quae coîRvas inalbis veslibus puellas ostendit. Mnltasimilia leguntur in iegendis sanctorum, sicut legitur quod beatissimo Marlino apparuerunt l'etrus el l'aulus cum beata virgine Tecia, et sic de muhis aliis. A signo igitnr praedicto argumentum suniere possuiiHis quod a bonis spiiilibus erant apparitiones praediclœ : primo quia dicta Jolianna confitetur quod liabuit prima vice vocesetapparitiones prœdiclas in meridie in liorto patris sui et liabuit magnum timorem dum venit sanctus Miciiaei et quod ipsa non crédit leviter nec prima vice, sed postmodnm ipsam docuit in tanlum quod Ipsum cognovit. Interrogata per quod cognovit reupondit quia dabat ei bonas ammoniliones, videiicet quod ipsa esset bona juvenis et Deus adjuvaret eam. Et ideo dicit Jobanna quod crédit firmiter fuisse bonas voces, et movebatur ad credendum quod essent boni propter bonum consilium, bonam conforiationem et bonam doctrinam quam fccerunl et dedenmt sibi. Dicit etiam quod vox illa custodivit eam et docuit se bene regere et frequenlare ecclesiam. Interrogata vero si fecerit aliquod sorlilegium autsi credat in fatis, dicit quod non, dicit eliam saepe quod sanclus Micliael dabat ei doctrinam quod esset bona et quod Deus adjuvaret eam, quod sanctae Kalberina et Margareta libenter faciunt eam confiteri, iiem quod crédit quod sit sanctus Michael propter bonam doctrinam quam sibi dabat. Ouae namque melior aut salubrior potest dari doctrina quod se bene régal et frequentet ecclesiam et saepe confileatur. Notum enim estquod ad ista non suadet nec inducit malignus spiritus sed bonus, proul patet ex diclis beati Bernard! superius allegatis. Ad signum etiam boni spiritus facere videtur quod angélus recedens dimittebat eam ex sua recessu anxiam et quod post recessuni ipsius vocis plorabat et bene voiuisset quod eam deporlaret. item et quod voces iliae loquobantur clare et quod ipsa clare intelligebat. Dicit eliam ad unam inlerrogalioneiu quod vox erat pulcbra, dulcis et bumilis. Multum eliam arguit cuni aliis circumslanciisquod apparebant ei cum luce. Dicit ileruni quod fréquenter, dum veniebant ad eam sanctœ Kalberina el Margarela, signabat se signo sanctœ crucis. Sed magnum esse niilii videlur quod prima vicequaaudivit vocem juravitet vovit servare virginilalem corporis el aninise, cum esset adhuc annorum

tridecim. Hoc namque videtiir fuisse argiimentum magnum qnod non sohim exterius movebatiir per apparitioiies, sed etiam a spiriluali inslinctu sancti Spiritus mota et inspirata emisit votum viri^inilatis praedictnm quo niliil est Deo acct'ptabilins secunduiii illud Ecdesiastki, cap. xxvi : « Gialia super ^ratiaui muliersancla et pudorata; » et sequitur « Omnisenim pondeiatio uon digna est continenlis anima» », Dico ergo quod per ista et alia qua^ respoiidet in processu argiimenlum débet sumi a signo ex parle personarum apparenlium quod a Deo et sanctis erant praediclœ voces vel apparitiones et non a iiialigno spiritu propler ea qua; dicta sunt.

Videndum denique quale arfîunientuni fieri potest a parte tertii signi, videlicet a parte finis et ex ratione inlentionis illaruiu appa. rilionuni, secunduni quod colligi possunt ex verbis aut ex vocibus quas audivit, ac etiam, quanlum judicari potesl, qua intenlione et ad quem fiiiem tendel)at dicta Jolianna. Hoc namque sifi;num quod sumilur a fine seu ab intenlione est potissimum atl audiendum de bonitate actuum mortaiium sive bonoriim sive malornni. Inler omnes enim circunistanlias potior est circumstantia finis et a fine snmiiur bonilas vel nialilia liumanorum aciuum quia, sicut dicit Pliilosopbus in secundo Ethicorwn : « Oualis unusquis(|ue est, talis finis videtur ei ; » el lioetius in Topicis : « Cujus finis bonus est, ipsum quoque bonum est. » Unde finis est causa causarum et se liaijet in agilibus sicut principium in speculabilibus, ut babet IMiilosopbus secundo Phisicorum. Conjectareergo debemus islarum reveiationum et apparitionum finem dupliciler. Aut est ex parte iiiarum vocuni seu iilorum sanciorum qui apparuerunt. aut ex parte ipsius .lobannae. Cerlum est autem, si conslaret quod essent a sanclis prœdictis factae vere ill;c apparitiones, nulli esset dubium quin finis esset bonus, quia sancii non intendunt nec intendere possunt nisi bonum, sed quod fuerint sancii vel sanclœ non possumus babere certitudinem nisi a signo, ut diclum esl. Ideo comperto quod dicta? appariliones non tenderent nisi ad bonum aut quod dicta? voces non mandarent, suaderenl aut pra?ciperent nisi bonum, .-jrgumentiim erit quod a bonis erant spirilibus, quia sicut finis intentus a bonis spirilibus non est nisi bonum et saUis liominum, ita finis intentus a malignis spirilibus non est nisi malum et ])erditio boniinum sub quocumque colore aut palliatione boni loquaulur vel appareant. Tamdem tamen percipiunlur taies esse quia f)eus non permitlitaliquem tentari ullra id quod potest, sed dat cum tcnlalione proventum, ut dicit Aposloius. Quantum autem colligi potest ex processu vox illa vel sanclus Micbael quem dicit apparuisse horlabalur dictam Jobannam ad bonam vilam, ad bœc quod se bene regeret et quod Deus adjuvaret eam, quod lïequentaret ecclesiam. Ad idem sanctae Katherina et Margareta sœpe eam borlabantur ad coniilendum. Notum est quod ex istis non potest elici nisi i)0!uis finis nec isia intendi possunt a maligno spiritu eo quod sont salul)ria el salutaria et faciencid per se el directe ad liominum >alulem cujus oppositum intendit spiritus erioris et lenebrarum. Caeterum prie-

dicii sancti seii voces intendebant eam indncere ad succursum régis Fraiiciae et proponebant ipsi Johannae calamilates qiiae eranl in regiio Fiancia', .«-ictil paiet ex processii, specialiler niiseriaiii el aniictionem bonarum genliiim de Aureliaiiis pioqiiarum succursu ellevatione obsidionis (luam leiiebani Anglici oporlebat eam ire ad regem, et qiiod placebat Deoid fieri per iiiiani simplicem puiilam pro repellendu adversaiio régis. Ecceliiiem ad quani indncere nilebantur diclain Joliannam : videlicet succiirsus regni Kraiiciœ, relevatio calaiDilatiim re^is et regni et omnium patriae et bonarum genliuni. Poslposilo onini favore inordinato, si islœ cansœ, si (inis iste sit saliitaris, sit opiabilis, sit ampleclandus, judicel non indigena aut Galiicus, sed quicumque utens ratione barbariis. Sed dicetiir niibi : Qiiomodo tu dicis ista, cum ipsaquereret perdereaul debeliaieAnglicos et sanguiiiem chrislianorum fundere contra caiilalem el dilectionem proximi et per conseqiiens conlra mandatiim Dci? iiespohdeoquodin bello jiislo finis inientus est pax civiuni sive communitalis aut regni, dicenle beato Auguslino ad Bonilacium « Lîellum gerilnr ut pax acquiratur. Noli existiniare, inquit, nt'minem posseplacere Deoqni in armis bellicis militât, « etc. et in libro De civitate Dei : « Beliigeramus m pacem babeamus. m Et si non fiât absque elînsione sanguinis adversariorum non propter lioc intenditur cornni perdilio, sed per accidens esl. Unde bene noianda snnt verba quœ récital ipsa audivisse a vocibus. Non enim dixerunl ei quod interiîcerel aut occideret yXnglicos régis l-'ranciaî adversarios, sed qtiod repeilerel eos, quod expellerentur a regno, quod levaretur obsidio quœ erat ante Aurelianensem; et si adverlaUir ad verba ista, nihil sonanl crudele, niliil impium imperant. Ex quo mibividetur quod prœdiclse voces ad duos fines inducebant dictam Johannam, ad unnm in se el quoad se, ul scilicel bene regeret et quod esset bona, secundum extra se, videlicet ad opéra prœdicta quae quantum essent sahilaria non solum populo Franciœ sed etiam toti cbrislianitali el divino cultui accommoda salis noUim est, cum per turbalionem regni Franciae Deus ipse el iota cbrislianilas non mediocriler oflenderenlur, elcuni liodie regnum Franciœ sil parsciiristianitalis lanla tanlique nominis ut christianissimum regnum dicatur propier fidei doctrinam etdivinum cullum qui illic gralia Dei vigenl, propier defensionem etiam Sanclae Sedis apostolicœ ad cujus defensionem et proteclionem reges inclitissimi Francorum fuerunt semper accincli. Dici non potest quod expellere turbatores lantae communilatis et relevare tanlum regnum a suis calamitalibus et miseriis, succuirere civilati obsessœ et bonis genlibus ejusdem sint mali fines aul malus finis, imo bonus et salutaris ac desirabilis. Et sic a tertio signo argumentum coiicludere videtnr quoddiclse appariliones el voces fuerunt a bonis spirilibus, Deo disponente, et lioc a parle diciarum vocum seu personarum apparentium. Sed a parle ipsius Jobaniiae inspiciendum est si quid impium inlenderet et quo fine exequebatur mandata seu monita praedictarum vocum seu personarum sibi apparentium. Ex tenore siquidem processus apparel

qnod se coram jiuiicibus protestata esl et confessa non velle deficere il) fide nostia et crédit (irmiter qiiodnon defecit in fide. Inlenogata etiam si quid reqiiisivissct aiit postid.issot a pia;dictis vociljiis, respondit quod ipsa numqiiam leqiiisivil aliiid (iiiain pieiniiini (iiiale, qiuim saiiitem animae siiœ : iii sisiuim liiijiis quando vciiicjjaiit ad cani, signabat se signo sancUe cruels ut esset inimila cmilia advorsantcs suœ saliiti. Dicit nirsiim qnod tolnm qnod IVcit non est sortiieginm neqne aliqua niala rcs, et cpiod niliil IVcit de consilio malignoiinn spiritnuni. Interrogata etiam quadani vice an e\ mcritis suis lias habuerit rovelationes, respondil qnotl liabnil eas pro magna re, videlicet pro rege et snccursuijonarum gentinni de Aurelianis; nec sibi atlribuebat ista sed Deo actori cui : « l'iacuit, inquit, sic facere per unaui simpiiceni puollam pro repellendo, ait, adversarios régis. « Ex qnibus bciuide apparet qnod ipsa non intendebat quidquam sinislrum aut iniqnnm, sed })aceni, quietem atqnc Iranqnillitatem régis et regni l'ranciae per expuisioneni Anglicornm, qui dictam pacem tune exturbabant et civilaleni Anrebanensem oi)sidentes ac totam palriam devastahant. Ecce ad quem linem dicta l'uelia tendebal in exequendo sibi commissa per dictas personas ei apparentes. Sed dicetur milii quod prœdicta Jobanna venerabatnr liujnsmodi spiritus, oscnlando terrain per qnani dicebal eos traiisitum fuisse, eosdcni spiritus genibus llexis amplexandoet oscnlando et alias reverenlias eis faciendo qn;e non debcnt nisi Deo lieri, et sic notari poluit sicnt et notata fuit in processu de idolatria et per consequens de inlidelilate. Respondel quod quia crédit illos spiritus beatos fuisse, idco faciebat eis illa in reverenliani (pw-e debetur sanclis, quodqne venerabatnr ipsas sanctas Katlierinam et Margarelam credens esse illas qiige sunt in paradiso, et quod lucc facieliat in honorem Dei, beatae \larige et sanctaruni pra-dictarcm qnœ sunt in Cœlo. Aon autem videtur mibi ex sua responsione aut ex bis factis qnod fecerit ant dederit eis bonorem vel cultum latri;e (juae debetur Deo soli, sed exlnbuit eis bonorem dnliae vel liyperdidiae qui lionor debetur sanclis : etiam adbuc bic viventibus personis exliibetur bonor dnliae, necest idolalrare sicpiis osculelur terrain perquam aliqnis justus vel sanclns aut etiam quis in diguitate coiistitutus transit sicnt papa vel episcopus quorum et pedes et nianns osculamnr: unde formaliter circa quadragesinium nonnm articnlum ila respondet quod nescit eis facere ita magnam reverentiani sieul illas decct quia crédit firmiter quod sunt sanctœ Kalberina et Margareta, et similiter dicit de sancto Micbaele. Non facit etiam, nt ait, eis venientibus aliquas oblationes sed in missa in manu sacerdotis ad bonorem Dei et sanctaruni pr;t\lictarnni. fer boc et alia quae circa liane nialeriani imponebantur eidem non videtur mibi aiiquid sentire inlidelitalis ant idolatri;e prœsuppositis bis qna,' dicta sunt. Sed mibi videtur quod niodus requirendi auxilium ab illis sanetis in necessitate sua dat quasi certitudineni de fine inteiilo per eam et exsuflat omnem arguciem quœ posset sibi lieri de idolatria vel inlidelitale. Interrogata nanique circa quinquagesimum articuium, per quem mo-

dum ipsa requirebat, respondit : « Ego reclamo et postea milii mittunt. » Inlerrogata per quae verba ipsa requiiat, respondit verbis gallicis in forma : « Très douiz Dieu en l'onneur de vostrc saincte passion je vous requicr, si vous me aymez, que vous me révélez comme je doy respondre à ces gens d'église. Je sçay iiien quant à l'abit le comninmlcment comme je l'ay pris, mais je ne sçay point par quelle manière je le doy laisser : pour ce plaise vous à moi le enseigner. » Quis, qua^so, dicat banc orationem non esse piam, devotani atque fidelem et ab omni suspicione invocationisdaemonorum prorsus alienam? Ac etiani bene notari debent illa tria quae a sanctis requirebat imo a Deo per snnctos, videlicet suam cxpeditioneni quod Deus adjuvaret Gallicos et bene cnstodiat villas obedienliœ et tertium erat sakis animae suae. Oratio quippe ista et postulationes istae fidèles ac devotœ et per consequens argunienlum fuisse videtur bonum a tertio signo prœdicto scilicet a fine intento. Objiciet autem in promplu aliquis contra j)ra'dicta ex evidenti, ut videtur, signo in contrarium prœdiclorum, ex boc videlicet quod dicta Jobanna virilibus utebatur indumentis, arma invasiva et militaria portabat, conversabatur cum viris armatis, bomicidis, latronibus et sacrilegis quae sunt mala maxime fœminis seu mulieribus interdicta jure di~ vino pariter et bumano. fJe indumentis namque virilibus scribitur iJeuteronomnxxu. « Non induetur mulier veste virili, nec vir utetur veste fœminea : abbominabilis enim qui facit hxc apud Deum, » et habelur in decretis « Si qua mulier. « liabanus vero ait : « Contra naturam est virum muliebria facere, crines crispare, capillos torquere et similia. » Igiiur conlra naluram est e contra mulierem virilia agere, igitur videtur quod praedicta Jobanna contra naturam fœminae ageret maxime deferendo arma et vesles viriles, et sic non poterant bene ista fieri neque bono fine; tenet sequela ex diclo Apostoli dicentis quod non sunt facienda mala ut eveniant bona. Ad boc, salvo semper meliori judicio, respondco quod mulierem indui veste virili aut econtra, similiter mulierem portare arma et invasiva et defensiva isla non sunt dicenda esse per se mala, sed sunt mala aut quia probibila aut ab eventu qui ex consueludine et corruptela utendi potest accidere; ralio est quia si essent perse mala, numquam esset aut fuisset licilum uli eis, et tamen certum est quod mullae legunlur midieres in sacra Scriptura et aliis bisloriis tulisse arma et bella duxisse, sicut legitur Judicum, iv, de Debora quœ expugnavit Sisaram bostem populi l'ei. Scribitur enim ibidem quod surrexit Debora et perrexil cum Iniracb in cèdes contra Sisaram et quod in manu mnlieris tradetur Sisara, et sequilur quod Sisara fugiens e bello interfeclus est a Jabel uxore Aber, sicque Victoria facta est per istas duas mnlieres Deboram et Jabel. El praesumilur, ut expresse dicit magister Alexander de Ilales, in secundo libro, quod Debora utebatur veste virili cl armis mililaribus ad expugiiandos inimicos populi Israël. Unde utraque mulier biudatur in Scriptura : dicitur enim in cantico Deborae in quinio capilulo Judicum : « Gessaverunl fortes in Israël et quievcrunt donec surgeret

Debora, surgeret mater in Israël. Nova bella eleîjit Dominus et portas hoslium ipse subvcrtit. » Videaimis in proposito nostro et revocemus ad memoriani slaliim rcgiii et miliciaui qii;e lune cral cum siirrexit dicta Johanna ; si dicoie polerainus, cessaveriiiit fortes in Gallia et qiiievernnt donec surgeret Puclla. Nonne ctiani sancta illa mulier Judith de morte landalur llolot'ernis? Itaque omiies ist;B mulieres laudantur et pro cerlo laudabilcs erant ex boiio allectu quem habebant ad liberationcm populi adlicli. et eiat eis lieilnni arma sumere ad deffensioneni seu liberationcm conmninilatis eiijus erant menibra, Scribitur etiam secundo lii)ro Regum, xx, quod millier quœdam sapiens liberavit Abelam civitalem oi)sessani. Oua; dicit ad Joab qui obsidibat eani » Ecce caput ojus quem qiiaMis milletur ad te per murum. » quod et l'aclum est, ut liabetnr il)idem. Ad id vero quod in iege xxii Deutcronomii scribitur : « Non induelnr mulier veste viriii etc., » dico quod tune ex cerla causa erat in Icge prohibitum et mortale peccatum nisi ex dispensalione Dei sicut in Debora faclum est; modo vero non liabetur taie pneceptum ad praesens quia in casu licite (ieri potest, sicut si mulier existât in periculo suœ caslitatis et evadere possit sub veste et habitii virili, ant si vir sit in periculo personae possit evadere sub veste fœminea. i'otesl etiam vir uli veste fœminea et e contra ad signidcandum vel operandum laudabilem actnm utrinque. Hoc enim Ecclesia permittit sicut in recitatione vilae alicujus sancti vel sanctœ aut etiam ad jocum quamvis cum omni modeiatione sit hoc faciendum. Dicit enim beatus Thomas de Aquino ii, 2, qnaest. cxlix, quod hoc potest quandoqiie fieri sine peccato propter aliquam necessitatem vel causa occultandi ab hostibus, vel propter defeclum alterius vestimenti, vel propter aliud hujusmodi. Verum est enim quod non pertinet ad honestatem viri communiter et assidue aut fréquenter veste mnliebri indui nec econtra; utrique enim sexui diversa congruunt vestimenla: unde si homo nterctur ex consuetudlne veste mnliebri vel e contra, nisi in casu necessitatis aut de mandato Dei aut pro defensionenecessaria palriœ et hujusmodi, peccaret non tamen in(|uantum sic contra (idem sed conira bonos mores, Quod aiitem prohibebalur in veteri Testamento hoc erat quia genliles solebant in quibusdam solemnitatibus idolorum. viri quidem uti vestibus fœminarum et fœminae veste virili sicut faciebant sacerdoles Vestœ et Cybella% quai mater Deorum dicebatur. In quantum aulem ad idolatriam ordinabantur prohibebalur Judeis qui erant proni ad idolalriam sicut eliani bac de causa multa alia erant in Iege prohibita quœ non erant de se mala. Unde in libro de lide et legihus Cruillelmus L'arisiensis ponit mullas causas prohibilionis ne viri ulerentur veste fœminea vel e converso : prima fuit congruentia ipsius naturœ, videiicet ut quos natura sexus decreverat discerneret el vesliius: secunda fuil ad cvitandum llagilia quœ opportune posseiU conuiiilti. l'ossel enim vir intrare ad nudierem sub iiahilu mnliebri el e converso. Kt h.-ec duae causas non tantum cerimoniales sed eliam mortales sunt et adhuc subsunt causse istae ne consuetudiualiter et usuahter viri utantur

mnliebribns indnmentis nec e converse. Et propter lias causas liabemr pioliibilio in decrctis et videtnr docretinn loqiii specialiter de religiosa fœmhia : dicit enim : « Si qna millier sno proposito utile judicans ut viiiii veste ulatur et propter lioc sumat liabilum virileni, anatiiema sit. »

Tertia causa est quœ tacta est externiinalio idolalriœ sacrorum Marlis et Veneris. In sacris enim iMartis non soiiini virili veste utebantur nuiiieres, sed etiam armabanlur. Eodem modo in sacris Veneris viri ellemiiuibaiitur, vidclicet in vestibus muliebribus sacra Veneris exercenles. lla(iue concedendum est quod de usu communi et consuetudine non est licitum mulieri uli veste virili, sed bene in casu necessitatis pro succursu populi etsalute, et prœcipue de mandalo Dci, sicut dicta Jolianna dicebat se fecisse, cum se facere non ex luxu diccrei sed ut esset lial)ilior ad lines suos praidictos parata, ut dicebat, quando placeret Dco, dcponere.

Ad id vero quod dicit riai)aiuis qiiod contra naluram est virum muliebria facere et e contra, dico quod magis est contra naluram quod vir muliebria faciat qu;un e contra. Nam de muliere forte dicitur Proverhiorum, uUiuio capilulo, quod manum suain misit ad fortia. Est tamen advertendum quod contra naîuram esse dicitur mullipliciter : aiit enim dicitur contra naluram quod est contra veritatem natura; sicut peccatum ignomiuiosum dicitur esse contra naturam Ad ï\omanos primo ; aut dicitur contra decenliam naturœ, et sic accipitur dictum Habani. Ideo dicitur in prima AdCorinthios w. « Vir si comam nu triât, ignominia est illi. » Sed quod dicit quod ipsa ■lobanna conversabalur cum homicidis, latronibus et sacrilegis, non arguitin materia sui)je(ta ad malnm signum quia, sicut dicit bealus Augustinus : « Quamdiu iiic vivimus, sumus permixti boiiicum malis veluti granum in area paieis permixtum est. » Est etiam licitum uli inlerdum malis hominibus in bello ad defensionem rei public» dummodo communictiU in (ide et sacramentis. Sic crgo judicio meo praedicta Jolianna non potest notari ex malo fine in exercendo et ieroiido arma et liac ratione utendo veslinientis virilibus ad boc magis aplis quia ex processu non babetur quod intenderet alium finem vcl alios fines a prsediclis.

Ex quiiius omnibus niilii videlurquo ad boc quod argumenta quœ facta sont prins a Iribus signis militant ad probandum quod prœdiclai a|)paritiones et rcveiationes sibi facta; potius fuerunl a bonis spirilibus qiiam a malis.

l'ostea videmium est si potuit notari dicta Puella de errore in fide ex qualificalioue qiia in senlenlia conlra eam lata nominatur praesumptuosa, divinalrix, propter boc (piod quaMlam fulura dignoscitur prœdixisse. Circa boc ali([ua diximus siiperius de multis speciebus divinationum de quibus omnibus non arguilur. sed propter lioc solum, ul videlnr e.\ |)ro(essii, (|uia dicehaïur coniictrix mendosa revelalionum di\ inarum el audivisse voces (pia* sibi dixis.se quicdam luUua lalrbalui', ideo ipsa iidjudicata est i)ia'siimpiuo^a divinalrix. Uico ergo quod si fuit error in prima qualilicalione qua dicta est re-

velationumetapparitioniim di\ inarum mendosa conficlrix, subseculunim est ut etiam enor sil in iiac parte sententia; (jiia (licilurpraesuniptuosadivinalrix : ex uno nanif|iie argiiilur icliquiini evidonler, sed (juia probatnni est quantum proiwii jjotesl, ut videtni- a sij;no, ipsani Jolianiiam vcias et non (ictas rovelaliones et appariliones habuisse a l)onis spiritibus, ideo dieu probabiliter et opinativc quod in iiiis appaiitionibus et reveiationibus aiiscpie pcriculo lidei potuil de aiiquibus l'uturis cdoceri, sicut ipsa (bcit quod voces sibi dixeiant quod lex suus restitueretur in rei;nuni suuni, quod coionarelur velint nolint adversarii sui. et quod ipsa levaret obsidionein Aureiianensein, et quod ipsa bcne scit quod lex iucrahilur rcj^nuni •. qiue omnia vidimus et videnius evenisse. Sed inipin^ilur ci (piod dixit quod ipsa ita bene scit sicut ipsa sciebat quod interrogautcs eaui eraut coram ea. Hoc (piippemilii non videtur exlraneuni pnesuppositis praeniissis quia quœ per revelalionem sciunlur cerliludinaliter noscuntur, sicut propbetœ certitudinabter cosnoscunl futura continj;entia in virtutc biniinis levelaiitis. Nec tanien propter liœc necessarium est dicere quod dicta Jolianna babuerit spiiitum proplieticuni aut quod fuit propbeta quia potuit esse quod dicta et facta et voces iliae et appariliones sibi faclae non peitinebant ad revelalioncu) propbetiae, sed ad denuntiationeni tantunique, ut dicit Doclor sanclus, secunda secundae, fit secundum dispositioneui eorum quibus denuntiatur. Si eigo ipsa Jobanna aliqua bilura dixeril, ipsa se habere potuit per niodum denunlianlis ea quae sancti prœdicti revelaverunt, quanivis etiam non sit absonum a fide aut nioiibusquod habueril spirilum propbetiae et kimen supernaturale ad cognoscendum et inteiiigendum veritalem eorimi quae sibi levelabantur a sanciis praedictis. Onantuni enim ad diieclionem bumanorum actuum non defuit nec décrit propbetia in singulis tempoiibus iisque ad diem judicii in Ecclesia Dei. Qux quidem proplielia diversificata est secundum condilionem negotiorum. (piia, ut dicilur diem judicii in Ecclesia Uei. Quae quidem proplielia diversificata est secundum conditionem negotiorum. quia, ul diolur l'roverhiorum. \\\ : « Cuni defeceiit propbetia, dissipabitur populus », et ideo quolibet tempore instiucli sunt bomines utriusque sexus tlivinitus de agendis secundum quod erat expediens ad salutem eleclorum. Legimus enim Apostolorum [actuuni xi] et Agabum piophetasse et quatuor virgines filias Pbilippi non ad novam fidei doctrinam tradendam sed ad bumanorum acluum diieclionem, sicut et beatus Augustinus quiiito De Civilate Dei refert, qiio 'l'beodosius Au,'ustus misit ad quciiKJam Jobannem in beremo Kgypii consliliitnm quem propbetaiidi spiritu pra-dictum fama ciebrescente didisceiat et ab eo nuiilium Victoria' cerlissimum accepit. Cur tam varie ergo im|)ugnal)atiu' proidicta virgo Jobanna si de vicloria régis Francoriimex qua mulla bona pendebant in populo Deispirilu piopbetico aiiipia piicdiveril, cuin scribatur i)rimaiA(/ 7"/*ej.s //o/ucfji.sx'*- ullimo capiluio : «Spirilum nolileextinguere, propbclias nolite speriiere. » Concludendumigilur luilii videtur quod ex processus série non potuit neque debuit judicari

divinalrix praesumptuosa, quin potins demmliatrix fiUurorum ex revelatione divina et sancti !\licliaelis ac sanctanim Katheiinae aut iMargarelae virg;innm, et sic in liac le niliil eiroris in !ide conspicio, sed multa consona Scii|)tniœ et diclis sanctoruni.

Deinde judicata est lilasplioma in Deiini et sanclos ac sanctas. Ex tenore processus non video illani de lioc pusse notari nisi quateniis ascriiiebat sanctis I\Iichaeli et Kalherinai ac Maigaretœ prœdictas apparitiones vel revelaliones aut dcnuntialiones futurornni, et qnia per prœdii'ta in hoc nihil ascribit sanctis piaediclis sed nec Ipsi Deo qnod deirahat bonilati et honori Dei et sanctarum, ideo quod de blasplieniia notari non debuit. in Deum, sanctos vel sanctas.

l'ostremo de contemptu Dci in sacramenlis arguitnr el per hoc notari videlnr de aliqtia inlidelilate. Anle dicttini est qnod si contemplus esset ex iniidelilate, nierilo notanda esset in causa (idei. Si tanien aliquis alius fuerit in ea conteniplus Dei in sacranientis qui omnibus peccatorii)us inest, non propler hœc esset nolanda de infidelilate. Sed niihi videlnr qnoil ex suis responsionibus neque de isto conlemplu neque de illo judicari aut condenmari potest. quin inio ex processu opposilum inspicitur. l*rimo ipsa Irequentabat ecciesiam, libenter audiebat nnssani, communicabat juxta mandatuni Ecclesiœ, imo non solum in Pascba ; detenta in carceribus petebat instanter audire missam et ex prima sessione quando cepit inlerrogari, et saepe ac instanlissime pelebat in honorem Dei et beatae Mariae quod permillerent eam audire missam et quod darent ei vestem muiiebrem sine cauda et assumcret.

Sed statini objicieiur miin quia, cum requireretur de mutando habituni et ipsa viaiicum reciperet.dixit quod non perciperet viaticum nuitando liabitnm neque polerat liabitum mutare pro audiendo missam et sic videtur sibiniet contradicere jirœdicla, et sic etiam videtur quod ipsa spreveril et conlempserit sanclum sacramentum praeeligendo tenere virilem habit um quam suscipere Eucharisliam, etc., ut aiunt, tempore quo tenebatur. Uespondeo quod circa hoc fortiter fuit impugnata et mihi videtin- non esse niirum si inler tôt iuterrogaloi'ia et perplexas quaestiones aliquando sic ahquando vero aliter responderit, et poluit esse quod vel ex displicentia pœnarum tam ex compedibus ferreis quam ex duro carcere, quani ex tam crebra repetitione causarum quaestionum fuit turbata vel forsan impatiens, nec volo eam excusare ab omni delicto. Et esto quod in bac responsione minus benc elegerit, ([uia certum est quod suscipere Hucharistiam est ojilabilius quam tenere habitum virilem aut portare, incomparabilia enim sunt ista, sed lioc non obstante et posito quod etiam tune peccaverit et quod possit argui ex aliquo contemptu .sacramenti, non tamen mihi videtur i.ste conteniplus nasci ex infidelitate neque argui potest ex hoc quod ipsa non iiabuerit lidem in Heu et sacramenlis aut quod sit proplerea judicanda inlidelis. El tamen circa islud punctum videiilur judices in processu salis insistere. ipsa aulem non respuil simpUciler sacramenliun recipere ut videtur, sed respondit quod non sine prœcepto Dei habilum

virilein accepit et quod pro obpcliendo Deo fecit. Tlaqiie ex vcrbis suis non videlur posse notari de perfidia aiit iiilidelilale ad sacranientimi, et sic idem qiiod priiis.

Kx (luibus omnibus utrinncpie derlaratum est quotl per (pialilicationes prreilirias in senlentia contenlas non poluit notai i de crroro iulidelilatis, quicquid sit de errore pravaî eiectionis circa mores et sic nec de apostasia proprie dicta qu;e dicit recessuni a (ide debuit condeninari,

Sed miin rursnm dicctur quod ipsa poluit adjudicari schismatica et peitinax et per consequens de ha'resi, qnia, teste ieronimo, nulium scliisma est nisi sibi aliquam liœresim coniingal ut rccle ab ecclesia recessisse videatur. Quod autein ipsa notanda sit de schismate patet quia reciisavit sesiibmitlere judicio Kcclc'l^ai de suis diclis et faclis, cni quidem judicio omues suijjiciiintur callioliei. Hixit enim quod de suis dictis et l'actis non se submitteret nisi solmn Deo et Ecciesiae cœlesti, videiicel Oeo et sanclis jiaradisi, ita quod ex inullis responsionibus suis sul)lerfu^erit et recusaverit judicium Ecciesiœ miiitantis, conciiii generalis et papaî, et per consequens maie sentiens de arliculo lidei quo dicitur « Credo unam sanctam Kcclesiam catholicam. » Ista videtur esse una de potioribus rationibus contra eam adductis, ut palet intuenti processum ad longum.

Respondeo quod circa istam materiam di' submittendo dicta et facla sua Ecclesiœ multum fuit agilata et siepissime interrogata ac multiformiter examinala, et esset longum munus sigiilalim onniia repetere, maxime quia, ut milii videtur, et salva semper reverentia omnium interrogaliones sil)i facla; erant multum captiose et proposila sunt ei nuilta nomina equivoca et sententiie ac oiationes miiltiplices ad quas forsan vir doctus et litteratus in promptu vix satisfacere potuisset. Quis enim dubitat quin hoc nomen ecclemi sit nomen multiplex et equivocum seu alias analogum? (,Hiis dicel quod submittere dicta vel facla mea vel tua ecclesiœ non possitessemullipliciter aut quantum ad ea quœ sunt facti aul quantum ad ea qua; sunt juris ? Âec est mihi adhuc certum si quisque teneatur omnia dicla et facla sua quantumcumque sécréta siiit submittere judicio exteriori hominum quale est judicium Ecciesiae etiam in concilio generali aut etiam romani pontificis. Sed videtur quod simplex pcrsona, aetatis de qua erat dicla Jobanna et sexus non teneatur scire quid sit aut quot modis accipiatur Ecclesia, quid sit générale consiliuni aut quam potestatem liabeat Ecclesia aut générale concilium in judicando de faclis aut dictis hominum. iNam de iuijusmodi potestate et de delinitiune Ecclesiœ aut conciiii geneialis divers! etiam doctissiuii viri diversa senserunt. Nemo etiam diceret quin concilium générale, imo ipsa Ecclesia et papa, possunt circumveniri et falli m his quœ sunt facli. Quid niirum ergo si dicla Jobanna. simplex (ilia qua' tun; asserilur fuisse ailalis xix annorum, liileris non imbuta, sed de post fêtantes, ut ita dicam, accepta de sunnnissionc, ista tam multipliciter interrogata aliquando sic et aliquando sic

respoiîdeat, et tamen si videantur et pro affectu inspiciantiir responsiones siiœ, forsaii m admirationem eiunt eliam viris litleratis, et erit puliiis argimientum ad coiifirmandum quam ad iiilirmanduni ea qiiae prfedixiimis, quia, ni luilii videliir, facile percipi poterit ex responsionibiis suis quod dicla sua procedebant ex alliori spirilii quam ex naturaii inleilii;cntia, alteula siniplieilale sex>i el selate suis, llabelui" '^iquideni in processu quod quadam die jovis, quœ erat XV Marlii, ipsa Joliamia fuil caritalivc monita et requisita quod, si contigisset ipsam aiiquid eiiisse contra fideni, vellet se referre deterniinationi saucUe nialris l'Lcclosige ad quam se referre débet. Ad quae ipsa respondit quod ejiis responsiones videantur et examinentur per clericos et jiostea sii)i dicatur an ibi sitaliquid quod sit contra fidem clirislianani, ipsa bene sciet dicere quid unde erit et postea dicet illud quod de boc in\eaerit per suuin consilium ; tamen si sit aiiquid malum contra fidem cbristiauam quam Deus piœcepit, ipsa non vellet suslinerc et essot bene irala venire in coutrarium. Dico quod ista responsio est catbolica, circumspecta et ampleclanda. Inlerrogata iterum super eadem sunimissione respondit : <■ t)innia dicta et facta moasunt in nianii Dei et de bis expeclo me ad ipsura, et certilico vobis quod uibil vellem facere aut dicere conira fidem cbristianani, et si ego ali(|uid dixissem aut fecissem aut quod esset supra corpus meum aut quodclerici scirent dicere esse contra (idem chrislianam quam Domiuus slabilivil, ego non vellem suslinere sed illud oxpellerem. » Hœc illa. Oiiid, quaeso, liac responsioue fidelius? ^il quippe impium, nil dolosuni, sed tolum quod in bac responsione biquitnr dico esse (idele et catbolicum. llerum interrogata super eadem submissione respondit : « Non respondebo vobis aliud, sed mitlalis milii clericura die sabbati si non vullis venire, et de hoc ego respondebo sibi cum auxilio Dei et ponetur in scriplis. » llaec illa. Per bse- apparet judicio nieo quod non respuebat sed petebat edoceri et quod responsiones suas non sibi aut suo capiti ascnbebat, sed Heo cum dicit : k Kgosibi respondebo cum auxilio IJei. » Notandum est etiam in processu quod saepe dicit : « Kgo me refero ad Deum, » el cum sibi diceretur quod liaec responsio erat magni ponderis, dicit : « lîgo habeo eam pro niaguo thesauro. »

Sabbati vero décima oclava Martii, interrogata iterum de submissione ad licclesiam de suis lactis et diclis sive sint l)onum sive malum, respondit quod quaulum ad Kcclesiam ipsa diligit eam et vel- 1(U eam sustinere, et toto posse suo laborare pro fide nostra chrisliana, et ipsa non est (juae debeat impediri de eundo ad Kcclesiam. Nota quoci bic capit Ixclesiam pro malcriali dicitque quod non deberet iuq)ediri de audiendo missain. l'rol'eclo lia.'C responsio est catliolica, pia, el devota. Item de eadem interrogata respondit : « Ego ret'ero me ad l'eum qui me misil, ad beatam Mariam et omnes sanclos et sani'ias paradisi, » et sulqungil illa : « Videlur niilii (|uod ununi el idem esl de Deo et Ecclesia et de hoc non débet heri diOicullas. )'

INota modura loquendi. Non dicit quod sit unum Deus et Ecclesia,

secl « niihi videtur ». Inquit quocl est ununi et idem de Deo et Ecclesia ita quod siibmittondo se Deo et saiiclis suis satis se crédit suhmiltere Kcclesiœ, et perhaîc ipsa videliir iniiuere qiind ['"cclcsia liabet conforme jiidiciiim ad Deum et sanctos. Ht hoc niliil conliiuit dissonum fidei, sed videtur mihi esse calhoiiciiin, et iiolctur qtiomodo inli'Uigit Ecclesiam. Tune sibi fuit fada distinclio de Kcclesia Iriiimplianle, quœ est in Cadis, et de militanle, qu;r est in terris, in qua est papa vicarius Dei, cardinales et pr;elali, cleius et omnes boni cliristiani. Quœ quidem Kcclesia non polest errare et quod de bac sibi lacta fueral interrogatio. Dico quod isia declaratio lam snmmaria non sufliciebat ad instinendam \,\m sinipliceni puellam de re aidua et dilTicili et quam scire non tenebatur, ut dicliim esl, maxime si esset necessaria suœ sahiti isia submissio. Inio mibi videtur quod cii'ca hoc non est magna evidentia si unuscjuisquc ila generaliter teneatur submittere dicta et facta sua oninia papœ aut gi'iierali concilio, cum midta sint occulta et quai soli Deo suul leferenda, ut sunt iuleinœ motiones et sccrela cordium quaî soi! Deo noscenda relinquuntur. Unde dicitAposiolusprimœ A(iCor/;i?/nos. ii : « Nemo novit qua> sunt bominis, nisi spiritus bominis (|ui est in illo. « Et « Deus est qui scrulatur corda et renés » dicit Jereniias propbeta, cap. xvii. Ex quo probabiliter et salvo semper nieiiori judicio, dico quod non tenebatur referre judicio papae et cardinaliuni aut etiam concilii generalis si dictae apparitiones fuerant sibi factœ an non quia facti erat, et in bis quœ sunt facli alieni tam papa quam cœleri de Ecclesia et ipsum générale coiicilium in Spirilu sancto congregatum lalli possunt, ut diclum est. Secus autem esselde examine aut probatione dictarum apparitionum, quod quidem exan)en Sf u probalionem dicta Johanna non recusabat lieri per pa|)am : requisivit enim expresse ut duceretur ad papam. « Ducalis, inquit, me ad ipsum, et ego respondebo ei. » Et iterum ipsa dixit, nt patet in processu : « Quantum est de submissione Jxclesiœ, ego respondi eis de isto puncto, de omnibus operibus qu;e ego feci et dixi ipsa transmiltantur ad Uomam pênes dominum nosirum summum pontificem ad quem et ad Deum primo ego me refero, » Interrogala rursum an veHtrevocare omnia dicta et facia sua dixit : « Ego me refero Deo et domino uostropapœ. » Ex quibus responsionibus suis ai)paret quod non potest dici perlinax alque scbismatica neque luerelica. quoniam referebal ei submittebat se papœ et requirejjat judicium et examen ejus ad quem prœcipue speclat juclicare de causa fidei proul babetur in decrelis, C « Quotiens fidei ratio venlilalur » etc.

Sabbati nllima Martii, interrogata an vellet submittere se etsereforre ad judiciiim Ecclesiœ quœ est in terris de omni illo quod langil processum suum. lespondit quod de illo quod peliiur ei ipsa se refert Ecclesiœ militaiili, proviso quod eadem Ecclesia non prœcipial sibi aliquod impossibilc iieri. Hoc autem reputat impossibilc revocare illas prœdictas revelaliones seu apparitiones quœ eranl ex parte Dei et non revocabi). eas pro quacunique rc. Et de boc quotl

Dominns iioster fccit, sibi facore praeccpil et p'apcipici, ipsa non diniillcl hoc faccrc pro lioiniiie viveiUc, et in casa qiio ipsa Kcclesia vciict ipsani lacère aliqiiid contra praeccptnm sibi factum a Deo, non l'aceret pro quacnnitinc re nec pro liomine niundi; faceret conirarinni nisi referret ad honiinein ninndi nisi ad sohim Douni quin seniper facerel sinim bonnni prieceplnni. Isia responsio, ul videtur ex processii, recepta est qnod ipsa recusaret jndiciuni Lcclesiai niililantis, sed miiii videtur (piod liœc responsio sana est et caliiolica et (onformis dicto beati IVtri et aposlolorum dicenlinm Actuuni, cap. V : (( Obedirc oportet Deo nia2;is qnain honiinii)ns. » l^lt sidicaliir : maU' senlire vicb'Inr de i'iccb'sia ciun dicit in casn qiio l'cclesia non pra'ci|)ial sibiaU(|ut)d inipossibile, dicoqnod attenta simijUcitate pcrsonfE (pue, ut dictuni est, non teiiel)iitnr scire an judiciuni Ecclesia? niilllanlis, cuni sit judiciuni iioniinuni, sii inoblicjuabile. dicta propositio non debuit recipi in iiKiluni sensuni, nec tanienputo si aiiquis sivc doctus sive indoctus diceret banc propositiouem condilionalem : « Si conciHuni générale prseciperet mihi aliquid contra niandatuni Dei non t'accrem », quod propler iioc talis essel nolandus ant judicaiidus niale srntire in fide de Ecclesia vel conciiio generali. Stat enim sccunthini losicos coiiditionalem osse vcrani cujus antecedens est inipossibile. Nonne l'auhis siniiiem dicit propositiouem Ad Galafas primo : « Si quis vobis evangelizaverit praîlcr id quod accepislis, etiam si angebis Dei anatbema sit. » i\otum est quod inipossibile erat angehmi de Cœio evangeilzare aliquid contrarium veritati evangelii quod ipse Paulus pra'dicaiial, et tanicn de possibiliîate vel impossibilitate anlecedenlis illius propositionis dictœ per l^neilam, videlicet si Fxclesia militans vellet aut pracciperet me lacère aliquid contra pra^ceptum Dei posset esse quo non modica inter viros doclissimos. Ego vero circa hoc opinor quod, quainvis oinnes leneantur explicite credere illuni articulum, « Sanctani Ecclesiam catbolicani, » quod non est aliud, ut mibi videtur quani credere esse unani congregationem universalem fideliimi in Cbristo renatam et adunalam, non tanien onines teaenlur scire qualiiales ant pra^rogativas aul proprielales ipsius Ecclesiae, et per consequens non tenenlur onines scire anctoritatem aut potestatem Ecclesia? judiciariam explicite ita ul non possint ignorantiam aul dubitalionem liabere si Ecclesia habeal de isto vel de illo judicare aut si qiiilibet cbrisliauus debeat referre sic generaliler oninia dicta cl l'acta congregalioni fidelium an concilio gcuerali ; nam inter doclissimos de bujusmodi poteslale vari;e sunt opiniones. Et posito quod non essenl diversa opiniones, tanien dico probabilit(n" quod non oiimes tenenlur scire quod (Jhrislusdederil talem vel lalem potestatem (le judicando in Ecclesia vel concilio generali de omnibus factis aut dictis liomimnn de quo eliam, ul dictuni est, polest esse dubiuui maxime (piantum ad ea quae l'acta sunt. Sed in proposito audiamus quid illa de hic rc sentiret. Inlerrogata namque utruni, si sacrum generab' couciliuin et dominns noster papa, cardinales el ca'leri de Ecclesia essenl, hic ip.sa velletue relene et submiltere se

eidem sacro concilio et utnimne crédit quod ipsa sil subiecla Imclesiae quae est in terris, scilicet domino no<tro papa", cardinalibiis, archiepiscopis, episcopis et aliis pra^lalis Mcclesia'. Nota qnod interros^anles cxponnnl liic qiiid per Eccle-iani inlelliii;iinl, illa respondil quod » Sic Domino A'oslro priiis servito » ; s^iliice : « Nostre Seigneur preuiicronient servi. « Dicit etiam (|iiod lioc non accipiebat incapite suo, sed iliiid qnod respondit est de |)ra'C('plo illuruin vocnmet non praecipinnt qnin obediat Ecclesia», Deo primiliis servito.

Proleclo sancla et salnbris est ista rcsponsio, et ideo mea opinione conclndo circa boc qnod. cnni istis responsionibns slat illibala (ides, de illo arliculo « Sanciam Ecclesiam calbolicani ), In dicta Jolianna nec per istas ant alias responsîones suas qn;e veraciter liabenlnr in processu potest notari de infidelitate, scbisniate aul bœresi. Oico ulterius quod, quantum ex processu et rosponsionibus suis niiiii videtur, quod elici non potest quod expresse aut animo indiirato vel obslinalo ipsa dencgaverit submitlere sic disi)ositioni, delernunalioni et emendalioni sanct;e matris Ecciesiœ. domino nosiro pap;e aut sacro generali concilio. Imo potius oitposilum apj)arel ex uitima et immédiate prœmissa respoiisione sua. IIoc enim qnod adjecit « Deo primitus servito « non distrabit nequc derogat su» submissioni. ut satis notum est, ([uamvis in articulis conl'ectis super confessatis suis et transmissis ad multa loca dicatur quod ipsa recusavit Scepius id facere, qnamvis etiam sententia contra eam iata portet. Ideo meo judicio dicta sentcnîia in lioc non potest esse vera neque juridica.

Jam venio ad unum argumentum quod fieri potest contra prœdicta. Et dicatur miiu : « 'l'emere agis quia abiia Parisiensis universilas, specialiter facuitales thcologise et decrelornm dederunt qiiaiificationes praedictas in sententia contentas, juxta qnosdam arliculos eis de Ilolbomago transmisses a judicibiis in causa ista. u lîespondeo quod magnum ntiquc et nuiltum |)onderandum est in materia fidei prœdiclarnm duaruni venerabilium lacultatum judicium, et nibiiominus bene notanda sunt ipsa et tolins linjns negolii circnmstantia; sunt diligenter atteudendae. Dico rursum quod non constat per processum quod lalis processus ant quod seriatini omnes inlerrogaliones aut omnes responsioncs dictie .lobannœ fuerint IraiisinisscC ad prœdictam universitalem, sed tanlmn (piidam arliculi in quibiis cuni reverentia omni noioria erat disciepantia ad suas cont'essiones seu respousiones, prout liquido palere potest per inspeclionem articulornm et tolins processus. Et ut de aliis causa i)revilatis snpersedeam, de articulo subniissionis sua' clarum est quod dicit récusasse submitlere se Ecclesiae cnjus opposilnm est veruin ex responsione sua sœpius iteraîa, sicut patet ex nu|)er dictis et recitatis ex vero piocessns tenore.

Sed iternm dicetnr mibi qnod prœdicla J(dianna l'ecit aijjuralionem onmium prœdictorcmi XXIV maii in cimiierio Sancti Auiloeni Rotbomagcnsis, secundum i'ormam uniiis scednia' in galiico confectae. Dico qnod si processus notetur, assistenlibus muUis pra'lalis

cl sodcntibus pro tribiinali judicibns, coram omni populo praedicavit vciierabilis doctor niagislcr Guillelmus Erardi, et finita praedicatione. ad i)ropo.sitiim ciiminum iniposiloiuin dicUe Jobannaî ipsani- (jne ibidem prœsciitcm ailocutus est, dicens quod domini jiidices Miininaverant eam et requisieiant phiries quod veliet submiltereomuia dicta et l'acta sua sanclae nialri Ecclesiae et remonstraverant ei quod iu dictis et factis suis erant muita quœ videbantur clericisesse lualc dicta et enonea. Pro Dec videamus quid ipsa respondilei in ptd3lico : « Ego, inquit, rospondebo vobis. Quantum est de submissione Kcclesiœ ego eis lespondi de isio punclo. De omnibus operibus quae ego dixi et feci, ipsa iransmittantur ad Piomam pênes dominuni nostrum summum pontificem, ad quem et ad Deum primo ego me refero, et quantum ad dicta et fada quae ego feci, ego iila fcci c\ parte Dei. »

Intenngata iijidem coram omni populo utrum ipsa revocare veliet omnia dicta et facta sua quae sunt reprobala per clericos, respondit : '• |{go me refero Deo et domino nostro papae. » Ilic milii videtur quod in liaec verba réclamât et aequivalenter appellal ad papam vead sanctam Sedeni apostolicam. Et tune sibi fiut dictum quod boc non sufliciebat et quod non poterat fieri quod iretur quaesitum dominum nostrum papam ita remote. I^ta sunt verba formalia proce^sus, etiam quod oïdinarii erant judices in sua diocesi, et ideo erat necesse quod ipsa se referret sanctae malri Ecclesiae. Jam igitur qnœsoab istis quid ipsi intelligunl liic per sanctam vuttrem Ecclesiam. Va prima facie videretur quod inteiligant judices et clericos as^i^len!es, quia non est dubium quod si générale concilium aut univer>alem Ecclesiam, ita longe erat a dicta Jobanna sancta mater Ecclesia aut générale concilium sicut papa. Gui igitur ita faciliter non acceptant i])si submis^sionem dictai l'uellae qua se submittit papae sicut volunt quod se submittat sanctae matri Ecclesiae expresse : puto cnim quod ita brevem justiliam babuissent a papa sicut a sancta maire Ecclesia quam tani sœpc nominant.

Videatur etiam separare judicium papae a judicio sanctae matris Ecclesiœ, cujus papa est primus et principalis ierarcbia, quasi aliud esset judicium saiictae matris Ecclesiae et aliud judicium papa', quod non videtur esse bene sanum, nam Ixclesia est una, secundum il- \udCan/icorum,ci\[). vi, olJnaest columbamea, perfecla mea. et per consequens hal)et unum judicium secundum ordinem institutiim a Christo. » In lioc autem, ut mibi videtur, salis extraneae locuntiuinlerroganles eam in hoc passu et forsan reprehensibilius quam ipsa respoiideret, nam responsiones siiae magis congruunt unitati Ecclesiae cuni ipsa rccognosceret unum sanctae matri Ecclesiae judicium (juam iiiterrogationes sibi factae, quae quasi duo tribunalia ponebant in Ecclesia, unum in papa aliud in sancta maire Ecclesia absque majori declaratione. Quod si appellant in hac interrogatione suam sanctam matrem Ixclesiam ipsos judices cum dero praesenti. l'rout salis oslendunt cum dicunt ei quod ordinarii sunt judices, ideo erat necesse quod se referret sanctae malri Ecclesiae, pro certo

miiltum equivoce locuntur et interrogant hic et alibi in processu et conantur paralogizare istani filiam simplicem por l'allaciam e(|iiivocationis, et quod hoc, sit vcinm stalini al)S(|ue ntoia po^l istnni suhmissionom qua exiiresse .si!bniiltel)at se Deo et domino noslio p:ip;e, quia formaliter se non sul)niiltehat Kcclesia- sancuc ad jiidiciiun coiinn praediclnm, cepeiunt ferre et i)ronuiiliaic yenientiam (Hlliiiilivam (|uaciim pro magna parle legissent, vcrisimililcr (hic'a. ni salis apparet, timoré penœ dicta Johanna incepit ioqni et dixil quod volehat tenere touim illnd quod EcclesJa ordinarel et quod ip>i judices vellent dicere et sentcntiare in qno videtur venire ad eornni inteilectuni sic qnod pro eodem haherel Fxciesiam et ipsos judices. Et tamen, omnibus consideralis. habeiial ipsos suspectos de inimicilia, ideo non tenehatur se subniiltere ipsiset maxime quia suiierins tribunal papge reciamaverat cui se clare et expresse snbmiserat dicla et facta sna, scilicet domino nostro papse, cardinalihns, arclnepiscopis, episcopis et aliis prœiatis, « Domino nosiro prius servilo I). Sic ergo ex qno petobat remitli ad judicium i»a|)œ deixiit, secundum jura illico ^ibi transmitti, ut babrlnr C. « Quicunque litem ». Et bene videaiur in ista abjniatione, ponuntnr mulla de qnibus per processum ikhi videUir niilii luisse convicta. Ideo mibi videlnr (juoad hoc quod hujusinodi abjuralio praematnre fnit ab ca extorta (uni ralione scedulœ conlectie. quam non pra'viderat, lum ratione niodi agendi quia slalim dum senlentia pronontiareiur, lum etiam ratione metns, ut dictum est. Et tamen hujusmodi abjurationes debent praecogilari et mature ac animo deiibi'ralo et corde contrilo fieri, quse non sunl in abjiirationc |;ra.'dicla quam, ut postea dixit, non inlellexit in omnibus suis punclis, quia postm dum dicit nunquam jurasse de habitn viri non resumendo.

Modo vero ad relapsum ejus praetensnm veniamus. Ipsa judicatur relapsa tam ex resumplione liabilus virilis quam e\ hoc quod dicit voces suas eam incrci)assede abjuratione pra-dicta. Dico igitur, secundum meam banc opinioneni, qnod nbi non prius fuerat lapsa in iniidelitatis peccatum aut haeresini, ipsa non polest dici relapsa tamquam haerelica. Per praedicta veroet ([uantum mihi videtur, ipsa non incnrrit infidelitalis peccatum, ut patet e\ dednctione qualicumque praecedentium rationum. Igitur non debnit tamquam in hairesini relapsa judicari quoniam relapsns prœsupponit lapsum. Sed advertainusad id quod illa respondet. Interrogala (piare iiabilum \ iri resumpsit, primo negat quod juraveril de non recipiendo Iiabilum viri et qnod nuniquam inlellexit jurasse de illo; secundo dicit hahilum resumpsisse quia hoc erat sibi magis liciium aut magis conveniens babere habitum virilem, dum erat inler viros. quia viri eoii- ^crsabantur et custodiebant eam in carcere, et fuissel majns pericuhnn si inler eos exislens fuisset induta veste nuiliebri. Kx qua responsione colligi polest qnod amore casiilatis id feceril et ad evadendnm periculnm in quo casu potesl esse liLilum mulieri veste virili uti et e conlra, sicut ante factum est. Excusai etiam se quia non sibi fuerat observatum proniissum, videllcet quod iret ad mis-

sam, rc'cipeiet corpus Chiisli et quod poncrctiir extra conipedes ferrcos in (niibns oral. Iiiterrogala illo die, videlicct xxviii Maii ineiisis, iilrimi fccorat prias diclain abjiiratioiiem et specialiU'r de non recil)ieiido iiaijiium virileni, non lesjjondel ad rormani, scd dicil quod l)ra'(liligil niori qiiani esse in conipedibus fei reis, sod si pei niitlatur (|iind vadal ad missani c\ ponatur extra compedes feneos deturque sil)i carcer 5^'raliosus, ipsa erit ijona et faciet iliud quod Ecdesia voiuerit. Kx quo nianifesle videlur quod \)cv crclexiamhlc inteiiigebal illos viros ecclesiasiicos qui eani intenogabant et qui cainjudicajjanl. Et ergo si pluries recusaverit se sMlimillere isli Ecclcsiie, id est illis judirihus quos r(>cusasse videtur j)lnries in processu reclanians majoruni et speciiditcr suninii |)ontilicis jiidiciuni, débet ipsa propler lu»c censeii erronca vel liieretica niiln videlur utique quod non. (jnod si arguatur contra lioc (|uotl ilii non inleiligei)ant, cuui peterent eam de subniissione, nisi de Kcclesia universali sive de conciiio aul romana de Ecclesia, jani resj)onsuni eM prius (luod i|)sa senijjer se vohiit subniitten' romana; Ecclesiae, scilicet domino nos- Iro papœ et doininis cardiiiab'bus.

Ex quibus omnibus pro nica opinione, salva semper meliori, concbido quod non niibi videlur tlicta Jolianna fuisse inlidelis, non sclnsniatica, non baeretica, tnni quia ipsa benc senliebal, quantum potest ex i)rocessu \ideri, de Ecclesia, de aucloritale romani ponliîicis cujus judiciiuu pluries interpellabal, tuni (|uia bene et revcrenter sentiebat et loquebalnr de sacramentis Ecclesiie, de premio viup œterna', de spe sainlis anima' sua' quam dévote requirebat a Deo et sanctis, tum quia niliil expresse videtur dixisse aut dognializasse incontrariinn articulorum lidei aul sucraîScriptura' quam expresse confessa est fuisse a Deo revclalam, super lioc quamvis salis imperlinenter, ul videlur, interrogata. lA ut clarissime videalur quod non debuit lam(|uam liieretica judicari, sic ostendo (juia in liœresi duo sunt : unum cslerror in inlcileclu, secundum est perlinacia seu defensio erroiis in alleclu. i'^x iiis autcm qua; dicta sont apparet quod dicta Jolianna non sentiebat de Deo el sacramentis inq)ie sed fideiiier el eailiolice. De summissione vero ad Eccîesiam, de qua videlur specialiler argui, responsum est quod non dencgavil, quicquid dicalur in articuiis Universitali j'arisiensi transmissis, el tamen uudtum equivoce de Ecclesia fuit interrogata modo pro concijiu, modo pro papa cl cardinalibus et ca'leris pra-ialis, modo pro ipsis judicibns el clericis cpii erant lîoUiomagi, et iiiliilomimis, ciun esset simi)lex nec tenerelur de nccessitale salulis, ul diclumesl, scire acceptiones nudiipliccs bujusniodi |verbi] ecclesia. nec eliani teneretnr scire si ipsa aut aliquis calboliciis (lel)erel submittere omnia facla et dicta l'xclesia' in génère exleriori judicio bominuni, tanu'n mibi videlur quod inler loi el lantos scopulosabsque olfensione (idei na\igavil spem salulis (|uasi anclioras lenens lidcni servavit. ]\ec per verba sua, ut mibi videtur, in aii(|ua dispositione a fidc capi potuit. De perlinacia vero, in alleclu, ul mibi videlur, non potuit judicari, quia quanlumcunique niansioncni in suis diclis aul faclis

haberot, ipsa saepiiis obtiilit coriit;i tam per papam qiiam per cloricos aiit elium per Ecclesiain cui se siibiiiisit : « Deo, iiuniit, piiiis sei'vito. » Eirans eiiiin ali(]ni,s, (niaiiliimciiiiKiue errel etiaiii contra fidein, iKin est censeiuliis peiiiiiax neque banclicus si paratus sil corrigi pereiim vel eos ad quos spcctat. llla aiiteiii sola est légitima correclio et siiHiciens qiia aperte et manifeste oslenditur erranli quod asseitio sua cathoiica^ ()l)viat veritati, ita quod si sit de nianifestis ia fide ad qu;e omnes quautumciimqiie simplices Icnentiir, lalis sic coirectiis post correctionem et instructionemsuflicieiitem esset incxcusal)ilis, sed si esset de aliqiiiljus sublilibns non oniiiiiini sed viroi'iim soliim doctoriim jtidiciu et exlimatioiie eiudilorum in lege et scripturis contradicerent alicui veiilati calholica'. Dnmmodo simplex persona sicnt ista l'nella se refenel judicio sancla; i'iomanae Ecclesiae et diceret in générale niliil asseiere velle contia lidem christianam qiiemadmodiim dicebat dicta Joiianna, talis nun dcberet dici pertinax et per consequensnec bœreticns : hoc liabetur expresse G. « Qui sentenliam suam quamvis l'alsain atque pervcrsam nulli pertinaci animositate défendant nequ.iqnam snnt inler ba-reticosdeputandi. m Et siint verba beati Auguslini qui déclarai ibidem quod bœreticus est qui alicujus lemporalis commodi et maxime vana^ gloriœ principatusque sui gralia falsas ac novas opiniones vel gignit vel sequitur. Palet autem per processiim et salis, ut videtur, ostensum est cum diceremus supra de fine et inlentione ejus quod non comniodiuu tenqwrale neque vanam gloriam, sed bonum régis et regni Krancia\ Quocirca meo judicio et secundum mcam opinionem non debuit bferelica jiidicari et per consequens de relapsn aut tamquam in bœresim relapsa minime condemnari.

Quamvis autem a crimine inlidelitalis aut baresis, quantum videre possum ex diclis et responsis suis, merito sit excusanda, inio non culpanda, non tamen propler hoc volo eam ab onmi alio peccato vel deliclo quasi sancta l'uerit aut innocens excusare, quin ipsa in tam arduis negotiis implicala potuerit ofl'endere aut peccare, sive omitlendo sive commiltendo sive verbo sive opère sive etiam cogilatione de qua solus Deus judex est. -\am et sanctasquidem et mulieres in Scriptura laudantur pro bono afl'ectu quem liabebant ad libel'andum popuium Dei, sicut Debora, Jaliel, Judilh, non lamen e.\cusantur qiiin aliqua vituperabilia et rnala perpeiravciinl : unde Juclicum, cap. IV, de Jaliel quainlerfecit Sisaram quadam babenlur laudabilia et (piadam vituperabilia, super quo dicil magister Mcolaus de Lira (juod mulier Jaliel in lioc fecil rem licilani et meviloriam quod inlerlecit Sisaram (|iii oppriinebal popuium, licet illa immiscuerit aliqua illicila, scilicet quasdam lalsikites in signis el in verbis quibus oslendebat se velle protegere Sisaram cum tamen inleiiderel euni occidere : unde sicut membrum illius poptili el communitatis habuil tituluni justuin interlicieiidi eum. Simililer Juditli cumniendatur de magno allectu quem liabuit ad liberalioneni jjopuli Israël de manu lloloiernis, non autem de mandatiisqua' dicil in conspeclu ejus, ul habelur in libro Judilh. Sic forsan dicere possum de ista

Johanna Pnella qiiae pars erat membrnm regni Franciae, qiiod jusliim tiUiliim ipsa habiiit et omnes ulriiisque sexiis rcgnicolœ defciidere legiuini et d.^pellcre hostis opprimcntes refiiii commnnitatem et lamlanda ut foitis millier quge misit ninnnni siiam ad fortia specialiler et maxime ubi milliim liiiem habuisse vidclur qiiam siiccunere régi et bonis gentibiis oppressis. jNulliim enim belium potest dici jiistius cum ad hune finem auctoritate publicœ polestatis exercelur. Quid ergo si de praescriplo Dei mandato et per muitas et fréquentes ammonitiones et non se ingerendo fecerit. De hoc qiiidem laudanda videlur quamvis in modis agendi aiit aliis suis dictis vel faclisaut signis poluerit forsan dehcere, nec ob hoc ad hdei judicium trahi debuit, et per consequens neque lamquam liœrelica condemnari.

Finaliter autem si in modo judicandi vel procedendi contra diclam Joliannam error aut defectus aliquis intervenoril, remitio ad dominos juristas : lioc tanien circa hoc dixerim quotl suspecli et inimici judices esse non debeant, et ipsa ratio dictât et plurimis probatnr exemplis. Ipsa autem Jolianna per seriem processus recusavit prœfaluni dominum episcopum Belvacensem ut incompetentem et suspeclum. là quia eliam ipsa detinebatur in caslro Hotliomagensi, carcere privalo, manibus laicorum et capilalium iiostinm suorum qui eam in conipedibus ferreis et <lure illam tractasse videntnr per processum. cnslodienies eam et vincniis eam ailigantes quasi captam et prisunnariam in bello. Et sic mihi videtur ex circumstanliis tactis in processu qund ipsa traclaiiatur (|uasi hostiliter, minus vero caritative et judicialiter. Unde dirit Caiixtus papa et habetur 5 quaest. 5. [Decr. Grai.Jaccusalores suspecli vel lestes non recipiantur in judicio, scilicet nec familiares nec de domo adversarii prodeuntes. Oiianto minus accusata persona débet tradi cusiodiae aut carceribns suonuii adversarioruni uiancipari niaxime laicorum in causa (idei (|uae csl gravissinia et maxime spiriluaMs et ecclesiastica.

Ouod circa milii videlur ex inspectione processus et sententiae, consideralis omnibus, et. quantum parvilas inleiligentiae meae potiiit circa prosdicla et eorum circnmslanliasatlendcre,quod, propter ailegatas raliones. peccat dictus processus lam in maieria quam in lorma. l'raescriim opinio mea est quod non debuil lanquam infideiis, schismalica aut hœrelica condemnari. Hsec autem omnia quae superius i)robabiiiler et pro mea opinione, instantissime requisitus, dixi aui scripsi, ego liobertus Cybolc, humilis sacrîe liieologiae profes.sor, canceliarius et canonicus Parisiensis ac Kbroicensis, submilto coneclioni et emendationi ac delerminalioni sacrosanclae Sedis apostolicœ, adhœrendo piolestalioni per me faclae a principio hujus Iraclatus seu scliœduiœ, manu propria scriplœ, el signo nioosignalae in lestimonium (juaiiscumque opinionis meae.

Aclum Parisiis, in ciaustro bealae .Marias el in domo habitalionis meae, anno Domini mcccclii (l/i52idie secunda mensis Januarii :

Sic signatum ; Uobertus Cybole.