De là aussi la coutume de ce Père de pro
prluveT ^uire ces mêmes Écrits contre les contredisants
L'usage
qu'il fait » Sapientia in Evangelio, Nemo venit ad Patrem nisi de ces Écrits „ per me . dicit Propheta , Sensum luum erqo quis
pour ...
confirmer " sclt > nut (u dederis sopientiam , etc. ( Sap. ix ,
les » 17 )... Dicit Paulus , Car Uas Dei diffusa est in cor-
^Toi^'" dibus noslris> clc- •' dir.it Propheta, Sanclus enim
les hérétiques. » Spîrilus disciplinai effugiet dolum ( Sap. i , 5)...
» Ostendit Paulus Deutn esse Spiritum sanclum... :
» dicit Propheta , et miseris Spiritum sanclum de
» allissimis ( Sap. ix , 17)... Adveriile , quœso , sine
» pertinacia quid per Prophetam dicalur : Clara est }
» inquit , et quœ nunquàm marcescat Sapienlia , et
» facile videlur ab Us qui diligunt illàm , etc. ( Sap..
» vi , 13 ). Itane tandem adhuc adversùm ista lalra-
» bitis ? »
« Offerunt mibi Scripturœ illse (veteris Testamenli) » stupendse forlitudinis feminam ( Il Mach. vu, 1 )... » An non audierat , Predosa in conspectu Domini » mors sanclorum ejus (Psalm. cxv, 15)? Non au- » dierat , Melior vir paliens fortissimo ? Non audie- » rat, Omne quod libi applicilum fuerit accipe ; et » in dolore susline, etc. ( Eccli. n , 4, 5 ; xxvn ,6)? » Imô vero , et haec et alia plura perceperat , quœ uno y> sanclo Dei Spirilu, ut in istis novi Testament! , sic » in illis , qui soli adhuc erant , libiïs divina prœ- » cepta forlitudinis conscripla sunl. »
« Quid aulem proferri manifestiùs de veleri Tesla- » mento contra islam dormitalionem animi potest, per » quam fit ut non sentiamus quasi minutaOm serpen- » temperniciem, quam illud quod à Propheta dictum » est , Qui spernit modica , paulalïm decidel »■
ou les hérétiques de son siècle. C'est avec le flambeau de ces paroles divines qu'il dissipe les ténèbres de Terreur, et répand la lumière sur les dogmes fondamentaux du christianisme. C'est par l'autorité de ces antiques Ecritures qu'il écrase ses adversaires , Ariens , Macédoniens , Manichéens , Donatistes , Pélagiens , Semi-pélagiens; qu'il venge de leurs attaques impies les attributs de Dieu1, la consubstantialité et la mission du Verbe 2 , la divinité du
( Eccli. xix , 1 ) ? S. August. de Moribus Ecclesiœ Calhol. , lib, i , cap. 7, 16 , 17 , 23 , tom. i , col. G92 , 697 et seq.
1 vHxcqux nos Ira fûtes habet, et ulcumque ralio » vesligavit , divinarum Scriplurarum leslinioniis » munienda sunt : ut qui ea minore intelleclu assequi » non possint , divines auclorilali credanl... Itaque » Deum esse incommulabilem sic Scriptum est in Psal- » mis : Mulabisea , et mulabunlur ; lu autem idem » ipse es. Et in libro Sapientiœ , de ipsa Sapienlia : In » se ipsa manens innovai omnia ( Sap. vu , 27 ). Undè » et ApostolusPaulus »... etc. Idem , de Natur. boni, advers. Manich. , cap. 24 , tom. vm, col. o07. Voyez alibt passim.
2 «Siaulemhoc putat déesse Scripluris prophet icis , » quod Filius sit lumen de lumine , vel splendor lucis , » légat quod in eisdem lilleris legilur de Sapientia , » Candor est enim lucis œternœ (Sap. vu, 26) ; aut » in prophetico Psalmo , Cantate Domino canlicum
Saint-Esprit ', l'existence du péché origi-
» novum , » etc. Idem , contra Àdversar. Legis et Prophet., lib. i, cap. 11, n. 15, lom. vm , col. 556.
« Quœro abs le de quo accipias quod Scriptum est, » Magnus est et non hahet finem excelsus et immen- » sus. De ipso quippè paulo post dicilur , Hic Deus » noster, non œslimalur alius ad eum ( Bar. m, 36). » Si oras et pelis , ut dicis, discipulus esse divinarum » Scriplurarum , ad rem pertinentia leslimonia divina » considéra. » Contra Maxîmin. , lib. n , cap. 26 , n. 13 , tom. vin , col. 743.
« Quid ergo mirum si mitlitur, non quia inaequalis » est Patri , sed quia est manalio quœdam clarilalis
» omnipotenlis Dei sincera Sed quia cavendum
» erat , ne minor lux putaretur quae istam genuit... , » huic cogitalioni occurrit Scr^wra... cura ait, Can- » dor est illius... ; ab illo itaque mitlitur à quo ema- » nat. Sic enim expelitur ab illo qui amabat eam et » desiderabat. Emilie, inquit , illam de sanclis cœlis » luis , etc. (Sap. vu , 26 ; ix , 10 )... Sed Pater cùm » ex tempore à quoquam cognoscitur, non dicitur mis- » sus : non enim habet de quo sit , aut ex quo pro- » cedat. Sapienlia quippe dixit, Ego ex ore Àllissimi » prodivi (Eccli. xxiv , 5 ). Et de Spiritu sanclo di- « citur, à Paire procedil ( Joan. xv, 26 ) : Pater verô » à nullo. » De Trinit. , lib. iv , cap. 20 , n. 27 et 28, tom. vin , col. 827, 828, 829. Voir encore contra Faust. , lib. xn , cap. 43 et 44 , ibid. , col. 248 , 249.
1 « Miror autem quomodô... Spiritum sanctum...
» negare audeatis Deum. Itane Deus non esl , qui re- » plevit orbem terrarum ? Scriplura enim dicit, Spi- » rilus Domini replevit orbem terrarum ( Sap. i ,
nel *, la nécessité de la grâce 2 , la prédestination et le libre arbitre de l'homme3; qu'il
» 7 ), » etc. Conlra Maxim. , lib. n , cap. 21 , n. 2, tom. vin , col. 722.
1 « Si tibi placet innocentia parvulorum , reraove » ab eis , si potes , Grave jugum quod est super filios » Adam, à die exilés de ventre malris eorum (Eccli. » xl , 1 ). Sed puto quôd Scriplura , quœ hoc dixit , » meliùs te noverat quid esset innocentia creaturae , et » quid justilia Crealoris. » Oper. imperfect. conlra Julian., tib. i , cap. 49 , tom. x , col. 893. Voyez aussi IMd. , cap. 92 , col. 926 ; lib. n , cap. 119 , col. 1001 ; et lib. m , cap. 7 , col. 1055 et 1056 ; De Nupt. et Concupisc. , lib. n , cap. 8 , n. 20 et alibi.
2 « Con versos Deus adjuvat , aversos deserit. Sed etiam » ut convertamur ipse adjuvat... Cùm jubet dicendo , » Posl concupiscenlias tuas non eas ( Eccli. xvm , » 30); nosque dicimus, Scimus quia nemo polcsl esse » continens , nisi Deus det ( Sap. vm , 21 ) : quid » aliud dicimus , quàm , Da quod jubés ? » etc. De Peccat. merit. et remission. , lib. u , cap. 5 , n. 5 , tom. x , col. 42.
3 « Est locus quidam Scriplurœ ad rem de qua nunc » agimus maxime necessarius , eadem quse tractata » sunt mira conleslalione confirmans... : Et omnes » homines de solo , et ex terra Adam crealus est. In » mullitudine disciplines Deus separavil eos ( Eccli. » xxxiii , 10 et seq. ) , etc.... Tanquam Apostolo di- » cente , An non habel potestalem figulus luli ex ea- » dem conspersione , » etc. De divers. Quœst. ad » Simplic. , lib. i , n. 20 , tora. vi , col. 101 , etc.
réfute enfin leurs objections, sans cesse renaissant sous mille formes captieuses.
Où trouver maintenant dans saint Augustin la fameuse distinction de Leibniz, ces différents degrés d'autorité entre les livres contestés et ceux du canon des Hébreux ? Comment ne voir dans les premiers que des écrits d'une valeur inférieure , seulement approuvés quant a la lecture publique, et d'une autorité humaine et faillible? Comment surtout débiter avec tant de confiance ces rêveries , pour la doctrine nette et précise du saint Docteur ? Mais passons , et tirons des conclusions plus justes des principes de saint Augustin que nous venons de rétablir.