‹ La Bibliothèque Vaticane et ses annexesChapitre 183 sur 205 · VI. SALLE DES GARDES · texte numérisé non relu

VI. SALLE DES GARDES

Le linteau de la porte quadrangulaire est sculpté aux armes de Nicolas V : de gueules, à deux clefs liées d'argent en sautoir , qui est Bartolomeo.

On attribue à Sansovino la bel le cheminée dont le manteau en pierre di Monte est si finement sculpté de rinceaux. Au dessous est placé un sarcophage romain, décoré de strigilles.

La voûte porte les armes et le nom de Léon X, qui était de la maison de Médicis.

C’est ce pape qui a substitué aux gracieuses compositions

(1) La Vulgute porte Spiritum meum.

du Pinturicchio la décoration actuelle due au pinceau de Jean d’Udine et de Perino del Yaga.

Des inscriptions latines, qui servaient de commentaires à des sujets analogues, rappellent certains faits saillants de l’histoire de la Papauté.

Etienne II ( 752 ) fait tenir la bride de son cheval par Pépin.

Adrien I (771-795) voit crouler le royaume lombard.

Léon 111 (795-816) couronne Charlemagne.

Serge II (844-847), le premier de tous les pontifes, change son nom pour un autre de convention. (1)

Léon IV (847-855) donne son nom à la cité Léonine.

Urbain II (1088-1099) prêche les croisades.

Nicolas 111 ( 1277-1280 ) est surnommé Compositus à cause de l’austérité de ses mœurs.

Grégoire XI (1370-1378) ramène le S. Siège d’Avignon à Home.

Boniface IX (1389-1404) établit d’une manière stable le domaine temporel de l’Eglise et fortifie le château S. Ange.

Martin V ( 1417-1431 ) met fin au schisme d’Occident.

Les sept planètes se distinguent par la manière dont est traîné le char sur lequel est assis le dieu qui leur a donné son nom.

Jupiter attelle des aigles ;à son char, Mars des chevaux, Mercure des coqs (2), Diane des nymphes, Vénus des colombes, Saturne des dragons et Apollon des chevaux.

Le système planétaire se complète par les douze signes du zodiaque.

L’hiver est symbolisé par un ours au milieu de la glace, et l’été par une trirème armée.

La grande porte ouvre, au fond, sur le premier étage des loges.

(1) Selon V historien Platina, Serge II, avant son élévation au souverain pontificat , se nommait Bocca di porco.

(2) Varron dit les coqs * in certamine pertinaces et ad pugnandum maxime idonei . •

NOTES

I. Récit de la mort et des funérailles d’Alexandre VF, par Jean Burcard , son maître des cérémonies.

• Anno 1503, sabbatho, die 12 augusti in mane Papa sensit se male habere. Post horam vesperorum 21 vel 22, venit febris quæ mansit continua. Die 15 augusti extractæ fuerunt ei 13 unciæ sanguinis velcirca etsupervenit febris tertiana. Diejovis 17, hora 12, accepit medicinam (1). Die veneris 18 augusti, circa horam 22, confessus est D. Petro episcopo Caimensi, qui deinde t dixit coram eo missam, post communionemsuam dédit Papæ sedenti in lecto sacramentum Eucharistiæ, quo facto complevit missam, cui interfuerunt quinque cardinales, vide- Jicet Arborensis, Cosentinus, Montis Regalis, Casanova et Constantinopolitanus, quibus deinde dixit Papa se male sentire.

» Hora vesperarum, data sibi extrema unctione per episcopurn Calmensem, expi ravit, praesentibus datario et præfato episcopo et Papæ parafrenariis tantum adstantlbus.

• Dux Valentinus inürmus, audiens mortem Papæ, rnisit D. Micheletum cum magna gente, qui clauserunt omnes portas

(1) Les médecins d* Alexandre VI furent Philippe délia Valle, Bernard Buongiovani, évêque de Venosa; Jean- Baptiste Ca nani , de Ferrare; l'espagnol André Vives, chanoine et nonce apostolique en Espagne ; l'espagnol Pierre Pintor, Gaspar Tor relia, de Valence en Espagne et évêque de Santa Giusta ( Sardaigne); Julien Amol/i, le castillan Alexandre de Espinosa, Clément Gattola

Un motu-proprio d'Alexandre VI, à la date de Van 1503, compte cent ducats par an à Pierre Pintor pour son traitement annuel : « Dilecto filio Magistro Petro Pintor, physico nostro, pro suo consueto salario singulis annis ducatos centum de carlinis decempro quolibet ducato . • G. Marini, (t. h, p. 247, des Archiatri Pontifie», Borne, 1784 ) qui a reproduit Prosp. Mendosius. Theatron in quo maximorum christiani orbispontificumarchiatros spectandos exhibet,Rome, 1596, in-4.

respondentes ad exitum et habitationem Papæ, et unus eorum extraxit pugnale et minatus est cardinalem Casanova, quod nisi daret claves et pecuniam Papæ, eum jugularet et projiceret eum extra fenestram. Cardinalis perterritus dédit ei claves. Illi entrantes ad invicem ad locum post cameram Papæ acceperunt omnia argentea quæ invenerunt et duas capsas eum ducatis centum millibus.

• Circa horam 23, aperuerunt portas et publicata est mors

Papæ. Servitores intérim acceperunt residuum de guardarobba et de caméra nihilque prætermiserunt præler sedes papales et aliquos cussinos de pannis in mûris appensos

» Socius meus venit ad palatium post horam 21. Qui primus fuit vocatus et intromissus vidit Papam mortuum et lavit se manibus, quantum potuit. Deinde fecit lavari Papam, quod fecit Baltassar, familiaris sacristæ et quidam ex servitoribus Papæ, quem induerunt omnibus pannis quotidianis, quadam veste panni albi qua nunquam vivus indutus est (sine cauda erat) et desuper rocchetto. Et posuerunt eum in alia caméra ante salam in qua mortuus est, super unam lecticam et super panno serico cremesino et tapete pulcro

• Ego postquam veni ad Papam, indui eum omnibus paramentis de brocatello et puîchra planeta et caligis, et quia calcei non habebant crucem , loco sandaliorum imposui planellas quotidianas de velluto cremesino cum cruce aurea texta et cum duabus stringhis ligavi rétro ad calcaneos. Defecit ei anulus, quem pro eo habere non potui.

• His peractis, portavimus eum per duas caméras et aulam pontificiam et cameram audientiæ ad papagalium, ubi paravimus mensam unius cannæ pulcram et coopertam de cremesino et deinde cum pulcro tapete. Et accepimus quatuor cusinos de brocato, et unum de cremesino rubeo et unum de velluto cremesino antiquo retinuimus; unum de brocato et de cremesino rubeo antiquum posuimus sub spatulis Papæ et duo juxta et unum desuper in initio sub capite Papæ et desuper cum alio tapete antiquo. Ubi stetit ilia nocte cum duobus intortitiis et nemo cum eo, licet fuerint vocati pœnitentiarii ad dicendum officium mortuorum.

• Ego in ilia nocte redii ad Urbem post horam tertiam noctis,

associatus ab octo de custodia palatii et mandavi nomine vicecancellarii Carolo cursori quod deberet cum sociis, sub pœna privationis officii, intimare toti cîero Urbis, religiosis et secularibus, quod cras, XII hora, essent in palatio associaturi funus a capella majori ad basilicam S. Pétri. Parata fuerunt duo intorticia pro Papa associando.

» In mane sequenti 19 augusti feci portare catalectum in cameram papagalli et posui desuper Papam. Subdiaconus fuit paratus pro portanda cruce cum sua cappa, sed non potuimus habere crucem papalem. Hinc fuerunt vocati scutiferi et quidam cubicularii qui portaverunt 43 intortitia. Et quatuor pœnitentiarii nocle dixerunt officium mortuorum, sedentes in gradu fenestræ et apposuerunt manus ad feretrum Papæ, quem portaverunt illi pauperesqui ibidem adstabant Papam videntes.

• Postmodum posui in catalecto mataratium duplicatum et desuper pulcrum palionem novum de brocatello violaceo claro et cum duobus telis novis cum armis Papæ Alexandri et desuper Papam cum antiquo tapete, cussino antiquo sub spatulis et duobus de brocato sub capile ; duos capellos novos de cremesino cum fimbria inaurata ad pedes.

* Posui müs Papam ad capellam majorem, quo venerunt re-

ligiosi Urbis Funus portabant pauperes, qui steterunt

in capella circa eum Funus secuti sunt quatuor tantum

prælati, bini et bini.

» Intérim con venerunt in Minerva XVI cardinales

Ruptus fuit coram eis per plumbatores anulus Piscatoris. Commiserunt cardinalibus S. Priscæ et Cosentino ( Francise. Bor-

gia) ut facerent inventarium bonorum Papæ in caméra

Post prandium, prædicti cardinales cum clericis cameræ et notario fecerunt inventarium argenti et mobilium pretiosiorum et repererunt regnum et duas pretiosas mitras, omnes anulos quibus Papa utitur in missa et totam illam credentiam Papæ celebrantis ; et quantum posset stare in octo capsis sive magnis forzeriis; vasa argentea, quæ fuerunt in prima caméra post cameram Papæ, de qua caméra dictus Michel non fuit memor, et una capsetam de cupresso, quæ fueratcum viridi pannocooperta et etiam per illos non visa, in qua fuerunt lapides et anuli pretiosi valoris 25 mille ducatorum vel circa et multæ

scripturæ, juramenta cardinalium, bulla investituræ regni Neapolilani et plura hujusmodi. *

Gattico. Acta selecta ceremonialia, Rome, 1753, in-f°, p. 431-432.

Page 1