‹ La chronique de Nantes (570 environ-1049)Chapitre 111 sur 117 · Mathias, fils de Budic, comte de Nantes de 1038 à · texte numérisé non relu

Mathias, fils de Budic, comte de Nantes de 1038 à

2. Le concile de Reims (octobre 1049) fut présidé par le pape Léon IX (1049-1054). — L'évêque Budic mourut l'année même de sa déposition: Anno MXLIX, obiit Budicus, aliquandiu dictus episcopus, sed postea propter simoniacam haeresim suam apud Remensem metropolim a papa Leone depositus est. Hic prius pacem constituit Namnetensibus. (Dom Lobineau, Histoire de Bretagne, II, 352, ex veteri collectione manuscripta ecclesiae Namnetensis. — Voir aussi Labbe, Conciles, IX, col. 1041).

MIRACULA ECCLESIAE NAMNETENSIS

Quum Normanni, primo tempore Lolharii régis, filii Ludovici Transmarini, patrias et regiones occidentales Galliae prope maritima consistentes, mortuo pro tune duce Britonum2, depraedationibus assiduis devastarent, ipsi equidem,

1. Les quatre chapitres, qui sont édités ici pour la première fois sous le titre de Miracula ecclesiae Namnetensis , n'ont été conservés que grâce à ce fait qu'ils ont été insérés dans la compilation connue sous le nom de Chronique de Saint-Brieuc Le style seul de ces chapitres permettrait de reconnaître en leur auteur le même écrivain qui a rédigé la Chronique de Nantes tout entière ; on y trouve d'ailleurs des allusions à certains événements qui ne se trouvent relatés nulle part ailleurs que dans la Chronique de Nantes elle-même. De plus, Le Baud témoigne incidemment que le Chroniqueur de Nantes avait joint à son œuvre le récit de plusieurs miracles : c'est du moins ce qui ressort du passage cité plus haut (.#, p. 142), où Le Baud dit qu'il a emprunté sa narration à X acteur du livre des miracles et chronicques de l église de Nantes. Enfin, en marge du folio 65 r°, col. 2, du manuscrit latin 9888 de la Bibliothèque Nationale, manuscrit qui contient le texte de la chronique de Saint-Brieuc, vis-à-vis les mots Quum Normanni, primo tempore Lotharii régis, etc., on lit Cronice civitatis Namnetensis. Ces mots sont d'une écriture du xvie siècle. On regardait donc alors le récit des miracles comme faisant partie de la Chronique de Nantes : or, il est possible qu'à cette époque le manuscrit original de cette chronique fût encore conservé à Nantes dans les archives du Chapitre, et il y a lieu d'en conclure, je crois, que les miracles étaient transcrits à la suite ou en tête de la chronique dans ce même manuscrit. — On ne peut affirmer si le texte complet du livre des miracles de l'église de Nantes est parvenu jusqu'à nous ou si, au contraire, le chroniqueur de Saint-Brieuc n'en a transcrit que des fragments. Voir ce que j'ai dit à ce sujet dans l'Introduction.

2. Le chroniqueur de Saint-Brieuc (A) a remplacé les mots duce Britonum par rege Britonum Armoricanorum. Cette interpolation est habituelle au chroniqueur de Saint-Brieuc, qui écrivait au xve siècle et pensait rehausser ainsi l'illustration des anciens ducs de Bretagne.

144 MIRACULA [c. i, an. 960]

pcr alveum Ligeris cum magna classe navigii advecti, nrbem Namneticam ex improviso ingrediuntur. Qui, accipientes Walterium episcopum cum pluribus aliis l, persequuntur qnemdam miserrimum hominem, fugientem ad ecclesiam sanctorum martirum Donatiani et Rogatiani, pavidum ettimidum, et eorum sufFragia precibus obnixis valde anxium proclamantem. Et, quum jam lassus atrium ecclesiae attingeret, nec amplius licentiam fugiendi haberet, et Normanni eum undique circumvenirent, inscius quid agere deberet, ad quamdam quercum, ibi per longam priorum Normannorum vastitatem excretam, ut, sicut melius visum eratilli, ex una parte latitaret, accessit ad refugium. Quae, ex nutu Dei, qui in se sperantes salvat et neminem vult perire, et tantorum martirum meritis, cortices suos et omnes ligni sui materiem confestim aperiens, illi pene examini quoddam latibulum offendit, in quo ad se latendum intraret. Cernensque homo hoc occultum, quamvis semper timidus ne ibi repertus esset, tum quam citius potuit intrare curavit. Et, dum, intus tremens, hostes, sibi cum magna feritate gladiorum occurrentes, exspectaret, illico divina virtute illa quercus tota intégra sine ullo foramine et formata sicut antea illis frementibns apparuit. Quum autem jam proximi facti eum capere aut detruncare certissime sperarent, prospicientes undique, nisi solam arborem minime invenerunt. Ex qua re omnes mirantes coeperunt ad invicem dicere : « Quo abiit ille homo, « quo recessit ? Fortasse, aut in coelum ascendit aut terra « absorbuit. » Inquirentesque eum per omnia nusquam reperire potuerunt ; sicque delusi ad naves suas redierunt, narrantes sociis suis mirabilia quae viderant. Quercus vero praedicta, iterum aperiens se, hominem salvum reddidit et ad proprium reversa est naturam. Hoc quoque miraculum, quanto tempore homo ille vixit, vicinis ac incolis istius loci referre solitus erat, ostendens semper illam quercum adesse

1. Sur la date exacte de cette prise de Nantes par les Normands et sur la captivité de l évêque Gautier, voir plus haut ch. XXXVIII.

[c. h, an 960] ECCLESIAE NAMNETENSIS 145

hujus facti testimonium, in qua ipse clausus steterat et liberatus a manibus Normannorum per mérita praefatorum martirum incolumis exierat. Walterius vero episcopus, ductus ab istis diabolicis viris 1 us que Guerrendiam captivus, data pro se et pro aliis captivis magna pecunia, ad suam sedem liber rediit.

Nec multo post tempore, iterum ipsi Normanni, ad praedictam nrbem redientes, omnia intus et foris depraedantes vastaverunt, ac etiam, praedictorum martirum intrantes ecclesiam, spolia pauperum, ibi ad tutamentum reposita, crudeliter abripiunt. Sed virtus Jhesu Christi, omnipotentis Dei, pro cujus nomine isti sancti martires suntpassi, quorum corpora hic honorifice tumulata requiescunt, nolens hos violatores exire ab ecclesia inultos, magna caecitate percussit : nec etiam ad introitum per quam intraverant remeare sciebant, ita quod nullum lumen videre poterant. Itaque omnes caeci effecti clamabant alter ad alterum quid agere debeant. Et, quum, de tali confusione lacrimabiliter condolentes, nullum possent recuperare consilium, fuit unus ex captivis, quos in eadem ecclesia ceperant, qui sic eos docuit dicens : ce Infelices, miseri, ut nihil timentes Deum et suos sanctos « fidèles, hune locum sanctum violare praesumpsistis ; « quare vos horum sanctorum martirum Donatiani et Roga- « tiani ausi fuistis, nihil timoris habentes, ecclesiam tam ce furiose cura armis intrare ? Deponite arma, confitentes « peccata vestra, et omnipotentis Dei et sanctorum martirum

1. Istis diabolicis viris, expression familière au chroniqueur de Nantes : elle revient à chaque instant dans son récit et suffirait à montrer qu'il est bien l'auteur de ce chapitre, si d'autre part la relation de l'évêque de Nantes, Gautier, emmené captif à Guérande par les Normands, relation conçue en termes assez semblables à ceux du chapitre XXXYII1 de la Chronique de Nantes, ne prouvait que l'un et l'autre récit sont l'œuvre d'un même écrivain.

146 MIRACULA [c. m, xie siècle]

ce misericordîam fideli mente invocate, et a malitia vestra ce cessate. Fortasse ipse exaudiet vos et iniquitatibus vestris « misericors propitiabitur, et lumen, quod pro culpa de- (( mentiae vestrae amisistis, visum, si fldeliter creditis, re- (( cuperabitis. )) Qui vero audientes haec percutiebant pectora sua et adorabant Dominum proni in terram, misericordiam suam implorantes nunquam invocantibus eum in veritate denegatam, ut eorum miseriae misereri dignaretur. Necnon etiam praeclarissimorum martirum Donatiani et Rogatiani valde anxii suppliciter auxilium flagitabant ut eorum intercessione a caecitate sua incolumes liberarentur, promittentes Deo devotissime nonamplius, si cum salute adpatriam remeare possent, ejus sanctuaria violare. Quum autem omnes unanimiter in orationibus persistèrent, Dei virtute et sanctorum martirum meritis lux magna sicut lumen fulguris per totam basilicam apparuit, unde oculi eorum illuminati sunt. Sicque omnes visum, praesumptione sua perditum juste et nunquam, sicut sperabant, in futuro recuperabilem, misericorditer laeti recipientes, gratias Deo et suis sanetis martiribus reddiderunt, et bene castigati, cum magna exultatione ad propria reversi, divulgaverunt hoc factum per omnem regionem Normannorum1. Ex eo autem tempore usque modo nulli Normanni neque etiam alii praedones, horum martirum atriadepraedantes, intrare praesumpserunt, tim entes seinper ne talia illis sicut superius relata se evenirent.

Et hoc quoque sub silentio relinquere nolumus, quod quidam homo, jam advesperascente die, de urbe Namnetica egrediens et volens ire ad villam, per cimiterium ecclesiae

Page 1