XIV. — a) Divinitatisque unicae desunt D
suivants : Dilecti nobis compati ris et fidelis nostri Herispogii, cui siquidem marcam sive comitatum Nanneticuni beneficiario jure habendum et secundum nostram fidelitatem tenendum largiti fuimus, precibus instantibus, juxta commonitionem et supplicem petitionem venerandi sanctae sedis aecclesiae Nanneticae pontificis Attardi, eo quod eadem aecclesia, saeculi innumerabitibus cladibus urgentibus, facultatibus sui juris destituta habetur, concessimus eidem praesuti Attardo et, Deo auctore, successoribus ejus habendam medietatem omnis mercimonii, undecumque ad praedictae civitatis portion sive navigio sive alio quolibet modulo, mercatis, carragine atque tabernis omnibus, ministerialium officinis decurrentis vel advenientis, vel undecumque aliquid teloneum exigi potest... pro aeterna retributione animarum Herispogii et uxoris suae Marmohec. — Ce diplôme et la charte cFErispoé datent de l'année 857 (cf. p. 47, note 1).
1. Bien que cette charte soit omise par B, il est certain qu'elle était transcrite tout entière dans la Chronique de Nantes. En effet, un vidimus de ce document, trouvé par M. A. de la Borderie dans les anciennes archives du chapitre de Nantes, mentionne en termes formels que cette charte était transcrite dans une Chronique ancienne, escripte en parchemin en lettres de forme, gardée au trésor des lettres de ladite église. C'est le manuscrit même original de la Chronique de Nantes, qui est ainsi décrit (voir l'Introduction). Je désigne par la lettre H ce vidimus, daté du 14 mars 1494.
46 CHRONICON [c. xiv, an. 857]
notum esse voliunus omnibus fidelibus sanctae Dei aecclesiae, praesentibus atque futuris, quia vir venerabilis, Nanineticae sedis Actardus episcopus, postulavit nostram beneçolentiam atque religiortem, aecclesiae sibi conimissae consulens, ut ei solatium atque consolationem de rébus aecclesiae ejusdeni faceremus pèr scripturarum sérient ; quod nos fecisse nionstratur indicio hujus cartulae. Quum ergo prius aecclesia praedicta, multis olim rébus multisque possessionibus ac mercimoniis, tlieloneis, nundinis atque apparatibus foret ditatUy aecclesiasticis praevalente comitatuh, ac pravorum hominum potestate necnon etiam piratica ac paganorum çastatione1 ita destituta habetur propria facultate, ut videatur etiamc fabricae, in honore principis' apostolorum, sancti Pétri, et doctoris gentium, sancti Pauli, fundatae, ruina A casusque lapsus imminere. Cujus precibus libentissime annuentes faventesque votis, ob honorern Dei et sanctoj'u/n0 apostolorum praedictorum, et pro animae nostrae remedio genitorisque ac Marmohec f, conjugis nostrae 2 y sive pro amantissimo compatre nostro, Karoio, Francorum regezy sine inora reddimus aecclesiae Sancti^ Pétri limina-
XIV. — b) ecclesiasticis prevalende comitatus A. — c) autem A. — d) ruinae A. — e) deest D. — f) Morniuhec D. — g) deest D.
1. Erispoé fait ici allusion à l'invasion de 853, au cours de laquelle les pirates danois pillèrent la ville de Nantes et s'établirent dans les îles de la Loire proches de la cité. Les Normands ne quittèrent plus l'embouchure du fleuve jusque vers le mois de juillet 856, et, pendant leur séjour en cette région, ils dévastèrent entièrement le diocèse d Actard. Après qu'ils eurent été chassés de Bretagne par Erispoé en 857, la Aille de Nantes, malgré les efforts d'Actard, ne put se relever de ses ruines. Charles le Chauve, écrivant en 867 au pape Nicolas Ier, lui disait que depuis dix ans Nantes était presque changé en désert, civitas, olim florentissima, nunc exusta et funditus diruta, redacta per decennium cernitur in eremum (dom Bouquet, VII, 559). .
2. Marmohec, femme d Erispoé, paraît avoir signé deux chartes, dont quelques fragments sont parvenus jusqu'à nous : l'une de 852, où, après la signature d Erispoé, se lit celle de Mormoet (Cartul. de Bedon, p. 367), l'autre de 855, signée Mormoliet (ibidem, p. 370).
3. Erispoé avait conclu avec le roi des Francs, vers le mois d'avril de l'année précédente, 856, un traité d'alliance définitive, et avait fiancé sa fille au
[c. xiv, an. 857] NAM NET EN SE 47
ribus et dicto episcopo et suis successoribus, Deo auctore, atque episcopatui, juxta morem aliarum civitatum, in përpetuum habendam, atque confirmamus per liane scripturaux medietatem thelonei omnis mercimonii, undecumque ad praescriptae cwitatis portum sive navigio, swe alio quolibet moduloy mercatis, carragine, rotatico atque tabernis omnibus, comministerialibus officinis, defluentis et advenientis, vel undecumque a1iqaidh , ut dictum est, thelonei exigi potest, jure perpetuo possidendam, imprecantes Deiomnipotentis tretnendissimam potestatem, ut qui hujus thelonei medietatem a, praedicta aecclesia praesumpserit au ferre, suam sentiat ultionem propriique corporis luminis mulctalionem, nec mereatur c/açigeri regni coelestis sancti Pétri paradisicam introductionem, per cujus reliquiarum clavem, auro subornatam, hoc reddimus ; sed potius incurrat Dathan et Abiron subçersionem. Et quicumque hanc nostram redditionem et confirmationem servaverint, sentiant divinam consolationem et dexteram suam contra suos adversarios victricem. Quapropter, ut hoc nostrum factum inviolabile servetur, fieri jussimus hoc scriptum, per quod manifestetur reddidisse nos atque confirmasse medietatem tlielonei omnis Namneticae cwitatis necessitatibus et utilitatibus ecclesiae ejusdem pastoribus accipiendam1 et habendam per suos proprios ministeriales, nostris et futuris temporibus. Et, ut haec nostrae redditionis et confirmationis auctoritas certius credatur et diligentius conserçetur, manu propria eam subterfirmavimus atque sigillo nostro jussimus insigniri, ut, pulso calumniatore, omni tempore valeat inviolabilis per dur are1 . Signum ^ He-