‹ La Corse dans l'antiquité et dans le haut moyen ageChapitre 107 sur 119 · Vrbanus Episcopus Fratri Daiberto Pisanorum episcopo · texte numérisé non relu

Vrbanus Episcopus Fratri Daiberto Pisanorum episcopo

.... Quia igitur in tanta tamqiie diuturna schismaticorum tempestate Pisanorum gloriosa civitas multis jamdudum laboribus et obsequiis sanctam Romanam Ecclcsiam Apostolicam sibi fccit obnoxiam.... Divinee siquidem Majestatis dispositio, Pisanœ Urbis Gloriam nostris temporibus, ^t Saracenorum triumphis illustrare, et Ssecularium rerum provectibus promovere, et prce Comprovincialibus exaltare dignata est. Ea propter, et nos Divinse pietatis prosecutores, et cooperatores eam in spiritualibus quoquc glorificare decrevimus, sicut prsedecessores nostros multis civitatibus olim fecisse scriptorum Ecclesiasticorum testimoniis comprobatur ; consilio itaque fratrum nostrorum episcoporum, Carissimae quoque Beati Pétri filiœ Matildis Comitissœ, quae se extremis quibusque pro causa Apostolicœ sedis exposait. Obnixis postulationibus inclinati ad honorem Sanctissimse Dominœ nostrae Dei Genitricis Marise Sanctorumque Apostolorum Principum Pétri et Pauli, Corsicœ Insulie Episcopatos regendos, ac disponendos Sanctse Pisanœ Ecclesiae, oui auctore Deo, carissime frater Daiberte, Praesides, prsesentis décret! auctoritate committimus, atque subicimus, teque frater venerabilis» in Archiepiscopum ejusdem Insulœ promovcmus, idem juris et idem honoris tuis quoque successoribus perpetuo indulgentes ; qui Cleri ac Populi electione légitima per Romani Pontificis manus intraverint, quemadmodum, Landulphum, Gerardum et te ipsum ordinatos esse cognoscitur, Corsicana etenim insula tam prolixitate Spatiorum quam negligentia Pastorum, tam insolentia Dominorum quam nostrorum desuetudine Legatorum, multis intervenientibus impedimentis ab Apostolicse sedis obcdientia ac dcvotione, deferbuit et dissolutioni ac dissipationi dedita Ecclesiastici ordinis pêne deseruit disciplinam, quam profecto tua, tuorumque successorum vigilantia, quia es illis vicinior, et sedi Apostolicse familiarior es in justitise regulam et christianitatis vigorem, annucnte Domino, reformari optamus atque prsecipimus. Anno MXCII.

Le Pape confère, en outre, à l'archevêque Daibert le droit de revêtir le pallium. Gregori (Statuti, p. CXXVI, note 2), tient pour suspect ce document, dont l'authenticité me paraît démontrée par les bulles postérieures des papes Honoré II (1126), Eugène III (1146), Adrien IV (1157) confirmant successivement les dignités accordées par leurs prédécesseurs aux archevêques de Pise, savoir : la légation de Sardaigne, la primatie de Corse et de l'Église Turritane et le droit de monter dans les processions un cheval carapaçonné, de faire porter la croix devant eux et de revêtir le pallium. (Mollard, p. 184-186).

Examinons maintenant quel fut le système d'administration adopté par les Sarrasins pour la Corse ; nous pourrons nous faire une opinion raisonnée à l'aide de déductions tirées des procédés qu'ils employèrent ailleurs.

Les émirs d'Espagne et d'Afrique durent se faire représenter par des valis que Giovanni qualifie de rois. Ces officiers jouissaient d'un pouvoir absolu. La justice était rendue, en leur nom, d'après les lois musulmanes ou d'après les lois romaines, selon que les justiciables étaient chrétiens ou musulmans i. Leur principale occupation était la rentrée des impôts. Les biens des musulmans étaient taxés au dixième du produit ; ceux des chrétiens payaient le cinquième, c'est-à-dire le double. « Dans les commencements, pour attirer les chrétiens, il fut « décidé que ceux qui se soumettaient volontairement seraient « traités comme les musulmans eux-mêmes ; mais cette faveur « ne fut pas maintenue 2. »

La civilisation arabe si florissante en Sicile et en Espagne n'a laissé aucune trace ni en Corse, ni en Sardaigne. Il est possible que les vainqueurs aient acclimaté dans les îles quelques plantes africaines, telles que le palmier et le figuier de Barbarie, et qu'ils aient tenté la culture de la canne à sucre 3 ; c'est fort peu de chose en comparaison du mal qu'ils ont fait à l'a^griculture insulaire, en ravageant les plaines d'Aleria et de Mariana.

Nous chercherions vainement en Corse, un témoin de leur architecture et, dans le domaine des arts, c'est à peine si nous pouvons faire remonter à leur domination l'habitude de ne point lire les vers, mais bien de les chanter sur un ton monotone, de sorte que chaque lecteur s'improvise musicien. C'est grâce à eux aussi que nos pères ont eu des tambours dont l'usage n'a jamais dû se généraliser 4. Us nous ont aussi transmis quelques

1. « Cum probabile admodum sit, alios Mohammedis, alios Christi placitis « inhaesisse, sequitur, illos juris Mohammedano, hos vero patriis legibus « obnoxios fuisse », dit Wenrich, en parlant des habitants de la Corse et de la Sardaigne. P. 280.

Page 1