‹ La crise religieuse du XV. siècleChapitre 246 sur 396 · Deutsche Reichstagsaklen, X, 695, etc · texte numérisé non relu

Deutsche Reichstagsaklen, X, 695, etc

taillée : Jean Casanova, l'auteur des dures remontrances que l'on sait, et Louis Aleman, qui méditait depuis un an cette fugue '. Tous deux partirent de nuit, déguisés, sans escorte, montèrent, à Ostie, sur la même galère, envoyée tout exprès par le duc de Milan pour les emmener vers le nord 2. De la part de Casanova, l'inconvenance de cette fuite choqua Eugène d'autant plus qu'il n'avait à se reprocher aucun manque d'égards envers le cardinal aragonais : il s'en plaignit à Alphonse V avec grande amertume 3, sans se douter que le monarque était le véritable instigateur de l'évasion 4. Le départ de Louis Aleman, favorisé peutêtre par la présence de Sigismond, qui logeait à Rome dans son palais, fut accompagné de péripéties émouvantes 5 : à peine sorti

1 V. plus haut, p. 207 et 208.

2 V. une note insérée dans un ms. provenant du cardinal Orsini : « Dominus Arelatensis noctu, in habitu dissimulato, cuni .mi. familiaribus, ivit versus mare, et ibi ascendit galeam dueis Mediolani paratam ad hoc. Dominus S. Sixti idem fecit : nam noctu furtive habiit et galeam intravit. Et tan ta fuit mansuetudo Pape quod omnes de familia predictorum, cum rébus eorum et bonis, illesos transiri permisit, licet multi sciverint de predicta familia recessfum] eorum et non revelarunt. » (Bibl. Laurentienne, ms. cité, fol. 106 v°.) Cf. Monum. Concil., II,

3. « Non solum admirari, sed etiam dolere cogimur ob multas causas, carissime fili, ex inopinato discessu, seu potius turpi fuga dilecti filii nostri Johannis, tituli S. Sixti presbiteri cardinalis, qui nuper noctu, dissimulato habitu, et ferme solus, ex Urbe aufugit, in nostrum et Ecclesie scandalum et contemptum. Et quidem hujus rei indignitatem tanto magis admiramur quanto minus ab eo id fieri decuit qui, honoratus semper a nobis, nulla in re violatus, ita precipitem se egit. Qui, si ad suum, si ad tuum, si ad regni et nationis sue honorem, si ad bénéficia per nos in eum collata respicere voluisset, profecto meliori consilio usus repressisset impetum suum et in tantum errorem minime incidisset. Nam, cum tue Serenitatis postulatione olim cardinalis fuisset factus, nos etiam cum simili consideratione suam personam honoraremus... Omnes certe ex tuo dominio existen tes in Curia probi et notabiles viri factunj^ioc uno ore merito.damnant ac vitupérant... Sperabamus eum sapere que sunt boni status Ecclesie ac concordic, unionis et pacis. At vero talis discessus nos cogit aliter suspicari, ne scilicet illis herere velit qui scandala, dissensiones et scissuram suscitare in Ecclesia moliuntur. Quod ille ne possit, etiam si vellet, per tue Sapientie opus providendum est... Et ne aliqui existimare possint hoc quod egit aut voluntate aut consensu tuo factura esse, ostendas oportet id tue Serenitati displicere... Nos quidem hoc consolatur nullam justam causam nos prebuisse ad talem i*ecessum. » (Arch. du Vat., Recf. 359, fol. 69 v°.)

4. V. une lettre d Alfonse V du 20 juin 1433 (J. Ametller y Vmyas et J. Gollell, I, 402-406).

Page 1