‹ La crise religieuse du XV. siècleChapitre 362 sur 396 · Monum. Concil., II · texte numérisé non relu

Monum. Concil., II

Le Pape el le Concile, 24

avait fait édicter par son neveu François Gondolmario, alors vice-camérier, des menaces terrifiantes contre les concubinaires de la cour de Rome : clercs ou laïques, le fait d'occuper un office quelconque dans la curie et l'honneur de résider à la suite du pape les obligeaient à changer de mœurs ; ils n'avaient que douze jours pour renvoyer leurs maîtresses, s'ils voulaient éviter l'excommunication, la destitution, la privation des bénéfices1. Dans un autre ordre d'idées, les règles de la Chancellerie promulguées au début du règne cherchèrent à couper court à quelques-uns des abus qu'engendrait la collation des bénéfices2. Un peu plus tard, défense fut faite aux pénitenciers de rien exiger d'indu sous peine d'excommunication et de destitution (17 novembre 1431) 3. Le pape, à cette époque, s'interdisait de concéder aux religieux des grâces expectatives, reconnaissant les abus qu'engendrait cette fâcheuse habitude 4. Le concile lui-

1. [27 mars 1431] : « Nos, Franciscus Gondolmario, apostolice Sedis prothonotarius, D. N. Pape vicecamerarius, de mandato sanetissimi in Christo patris et domini nostri dominiEugenii, divina providentia pape IV', super hoc vive vocis articulo nobis facto et auctoritate cameriaratus officii, cujus curam gerimus de presenti, harum série litterarum requirimus et monemus omnes et singulos clericos, tam cortezanos quam Romanos, ac etiam laycos qualiacumque officia Romane curie exercentes, in dicta curia moram trahentes, eisque nichilominus et eorum cuilibet, sub excommunicationis ac etiam privacionis officiorum et benefîciorum que obtinent pénis, quas ex nunc in eos et eorum quemlibet qui mandatis nostris hujusmodi, ymo verius apostolicis, non obtemperaverint, auctoritate et mandato predictis, ferimus in hiis scriptis, precipimus et mandamus quatinus nullus eorum de cetero audeat vel présumât tenere aliquam concubinam in eorum domo vel aliéna. Quin ymo ipsi et eorum quilibet concubinas tenentes in eorum domibus vel extra, infra ,xn. dierum spatium a die date presentium in antea proxime computandorum, quorum .iv. pro primo, .iv. pro secundo, et reliquos .iv. pro tertio et peremtorio termino ac monitione canonica eis et eorum cuilibet tenore presentium assignamus, omnes dimittere et expellere teneantur: nec easdem vel alias recipere amplius présumant ; alioquin, lapsis hujusmodi nostre monicionis terminis, ad declarationem et executionem dictarum penarum et alias contra eos et eorum quemlibet procedemus, prout nobis videbitur fore justum. Datum Rome, apud S. Petrum, sub secreti signeti cameriaratus officii... impressione. » (Arch. du Vat., Armar. XXIX, t. 16, fol. 1 r°.)

2. Ottenthal, Die papsllichen Kanzleiregeln von Johannes XXII bis Nicolaus V (Innsbruck, 1888, in-8°), p. 238.

Page 1