PREMIÈRE PARTIE
Chapitre II. Pag. i4. Note 1. — Tous les historiens affirment que l'empereur romain Héraclius a imploré le secours des Croates du nord de la Pannonie contre les Avares, occupant déjà toute la Dalmatie.
Fessier, qui s'appuie sur l'autorité des écrivains romains, s'exprime en ces termes : « Heraclius der gegen Perser und Saracenen stets zu kiempfen hatte, und in jedem krtiftigen durch Weichlichkeit noch nicht entnervten Volke treffliche KRiEGSGEFyEiiRTEN sah, botden Croaten Dalmatien an (1), woraus sie jedoch die Awaren erst vertreiren
SOLLTEN... (2).
Mikoczy, esprit critique, est du même avis, et dit : « Heraclius Croatas contra Avares evocat.... Croatœ suo et periculo et slmptu quin aere yel milite ab Heraclio juvarentur, cum Avaribus bellum gesserunt, confeceruntque... (3). »
Pag. 14. Note 5. — Fessier raconte la troisième et dernière défaite des Avares par les Croates de la manière suivante: « Wsuhrend des Frtïnkisch-Awarischen Kr'teges vereinigten sich einige Haufen Chrowaten und machten einen Einfall in das alte Pannmia Savia. Der schwache Widerstand der Avaren (étant déjà battus sur tous les points en Dal-
1. A l'Appendice II, nous verrons ce qu'on entendait, an va e siècle, sons le nom de Dalmatie.
î. Gesch. der Ung. und ih. Landsassen. I. Th., p. 76. 3. Otiorum Croalice, cap. ni, p. 61.
186 l'inviolabilité des traites.
rnatie) erleichterte ihnen die Eroberung.... Von dieser Zeit an hiessdas Land Slawonirn (1). «Voilà l'origine du nom d'Esclavonie, si improprement gardé par une province distincte de la Croatie, qui n'est, en effet, qu'une partie de la Croatie pannonienne, primitivement et exclusivement occupée par les Croates.
Enfin, voici de quelle manière Const. Porphyrogénète, empereur et historien romain, raconte à son tour la déroute des Avares au Sud de l'Europe :
« Abares itaque pulcherrimam esse hanc terram (la Dalmatie) videntes, sedes illic posuerunt. Chrobati vero tune temporis habitabant ultra Bagibareias , ubi nunc sunt Belo-Chrobati; una vero generatio , nempe quinque fratiies Clucas , Lobelos , Cosentzes, Muchlo , Chrobaius duaeque sorores Tuga et Buga, una cum suis descendentibus ab ipsis in dalmatiam veniunt, ubi Abares incolas invenerunt, belloque per annos aliquot inter se gesto vicerunt chrobati , Abarumque parlem occiderunt, ceteros parère sibi coegerunt, atque ex illo tempore a Chrobatis possessa hœc regio [toute la Dalmatie) fuit... (2) » et dans un autre . endroit : » Chrobati, qui Dalmatiœ partes incolunt (c'est-à-dire la Dalmatie, VIllyricum et la Pannonie entre la Save, le Danube et la Drave, en un mot : toute la Dalmatie) a Chrobatis albis .. originem ducunt , qui ultra Turciam (la Hongrie), prope Franciam (Y Allemagne) habitant, qui chrobati dicuntur, lingua Sclavorum, id est terram multam possidEntes; atque hi ipsi Chrobati ad Borna no ru m Imperatorem Hcraclium confugerunt ante serblos , quo tempore abares armis inde romanos eiecerant (3j... Pulsis vero Us (Romanis) ab Avaribus... desolata eorum regio jacuit; quapropter eius iussu (de Héraclius) iidem Chrobati armis arreptis Abares ex illis locis (toute la Dalmatie) expulerunt, et in ipsorum terra sedes collocarunt. Erat autem illis tune temporibus Princeps Porgae pater... Heracliusque imperator Roma per Legatum, sacerdotibus accersitis... Chrobatos baptizavit, et tune quidem Principem habebant Porgam.... neque cupiunt Chrobati hi baptizati ALiis bellum inferre, idque quia legem definitam habent a Pontifice Romano (on voit leur parfaite indépendance politique de l'empire oriental,
i. ïbid., I. B., p. 122.
î. De Adm. imp., cap xxx.
3. Nous avons dit dans le texte : le trône doit avoir sa pudeur. Noos le répétons ici ; car on se réfugie chez les puissant* et les forts, et non chez ceux qui sont chassés eux-mêmes de leur propre pays.
APPENDICE
car ils n'étaient liés, moralement et religieusement, qu'au souverain pontife) qui.... eos baptizavit; post acceptum enim baptismum pepigerunt (en nation libre), et chirographis propriis, datis S. Petro apostolo, juraverunt nunquam se alienam terram armis invasuros , sed pacem habituros cum omnibus volentibcs; et imprecationem vicissim a Pontifice acceperunt , ut si quando aliœ gentes ipsos invaderent, belloqub infesta r ent , pro iis pugnaret , vindbxque eorum esset deus , victoriam conciliante petro christi mscipulo... Baptizatœ vero Chrobatiœ urbes inhabitatœ sunt Nona, Belogradum, Belitzin, Skordona, Hlebena , Stolpon , Tenin, Kori y Klaboka, Albunum, Pazin (et plus tard toutes les villes dalmatiennes devenues croates, et inhabitées des Croates). » Enfin, les Croates, devenus chrétiens, et formant un État libre et indépendant, se livrèrent au commerce de terre et de mer: « Huiusmodi navigiis (sagenis et conduris) Chrowati , oui mercatus fréquentant, ad emporia proficiscuntur, oppidatim circumeuntes Paganiam et sinum Dalmatiœ venetias usque (4). »
Chapitre IV. Pag. 47. Note 4.— Voici Yextrait de la lettre que l'empereur romain occidental, Louis II (le Pieux), adresse à Basile, empereur romain oriental ; c'est non-seulement un témoignage auguste do la coopération de la nation croate à l'anéantissement des Sarrasins, mais encore une preuve aussi triste qu'irrécusable que cette coopération de l'État croate à un but d'une utilité universelle a été récompensée de la manière la plus indigne :
»... Tôt populos Sclavoniœ Nostrœ in captivitate.... subtractos.... non enim congrue gestum est, ut iisdem Sclavinis Nostris cum navibus suis... in procinctu communis utilitatis slantibus, et nihil sibi adversi putantibus, tam impie domus suiE quoque diriperentur. k Mikoczy, Otiorum Croatia?.
Pag. 48. Note 4. — a Die Geschichte der mongolischen Eroberungen ist schaudervoll. Die Spuren ihrer Zerstœrungswuth sind heute, nach bald 600 Jahren, noch nicht verwischt. Mit ungeheuren Kriegsschaaren, uners^ettlich und ohne Erbarmen, durchstrœmten sie die bluhenden bander, und liessen uberall eine Wiiste zuruck. Welche Stadt