‹ La femme italienne à l'époque de la RenaissanceChapitre 476 sur 529 · I. — Voir p · texte numérisé non relu

I. — Voir p

Milan, Arch. di Staio. Reg. Panigarola, Lett. H, fol. 46. Année 1488 :

s< Decretum de hiis que'lucratur uxor premortuo viro.

Johannes Galeatius Maria Sfortia vicecomes dux mediolani, Etc.

Statuimus et decernimus quod statutum amodo in antea in hune modum intelligatur, accipiatur et servetur. Si maritus decesserit sine filiis descendentibus ex linea masculina ejusdem matrimonii vcl alterius reddatur dos uxori et insuper Uicretur omnia eius causa parata in quibus contineantur etiam data seu donata uxori postquam venerit ad inaritum. Si vero decesserit cum lilio vel filia aut cum filiis vel filiabus si\e descendentibus ex linea masculina similiter lucretur omnia eius causa parata, exceptis veste maritali seu nuptiali, perlis, annulo et texuto, sponsalitiis nec non gemmis, aureis collanis, iocalibus et aliis omnibus monilibus sive vezetis, formaliis et ornamentis cuiuscumque generis et recamis tam auri quam argent! sive separatim sixe mixtim et perlarum ad usum uxoris constante matrimonio paratis quas res exceptatas eo casu non lucretur sive fuerint transmisse ad domum mulieris sive non. Et quod uxor in aliquo ex predictis casibus non lucretur lectum nec aliqua paramenta nec fornimenta ipsius lecti nec partem aliquam ipsorum.

Dat. Viglievani die 28 Aprilis 1488. >»

Statuts de Fano, 1508, Lib. II, cap. xxx :

« duod mulieres nuptœ se obligare non possint. Quoniam mulierum fragilitate, et in pressione virorum mulieres per eorum iuris saepe se obligare contigit, propter quod mulieres ipsae tam in earum dotibus quam etiam in earum bonis damna plerumque non modica patiunt enormiterque laeduntur, et quandoque ad inopiam deducuntur... Ordinamus quod nuUa mulier nupta et vir habens matrimonio per carnis copulam consumato cujuscumque sit aetatis se seu ejus bona dotalia seu parafrenalia possit seu valeat obligare seu quomodolibet alienare sine expressu consensu et licentia ac auctoritate sui viri et duorum ipsius mulieris proximiorum consanguineorum majorum XXV annis bonae conditionis vitae et famae... In testamentis autem et ultimis voluntatibus in bonis parafrenalibus et aliis extra dotem ipsis mulieribus nuptis libère disponere concedimus, sed in ipsis dotalibus ipsis uxoribus, si sui iuris sint, eius viri consensus sufTiciat. Et aliter sine consensu viri factae ultimae voluntates in dotalibus non valeant ipso iure. Volumus etiam quod mulier nupta non possit per se vel alium iudicium exercere sine eius viri consensu in agendo et etiam in defendendo. Q.uo casu defentionis etiam iure citari debeat. »

Statuts de Norcia, Lib. II.

« Rub. CXXVI. Chi contrariera l'infermo o inferma di fare testamento sia punito con cento libre di denari e perda l'eredita.

Lib. m. Rub. LXXVIII. Delli contratti délie donne.

Ordiniamo che nulla donna che ha marito possa contraere ne alcuna obligazione fare o promissione senza consentimento del marito e del padre di essa donna, e senon ha il padre senza quello dei due più prossimi parenti... Se la donna non ha marito non possa alcuno contratto fare 0 altra obligazione senza consenso di due prossimi parenti. Se altrimenti farà i contratti siano nulli quantunque abbia giurato... Quando la donna avesse padre allora possa fare la donazione causa mortis col consenso del padre.

Rub. LXXXIV. Se alcuna donna avrà in lascito alcuna casa non possa escludere gli eredi da detta abitazione. Ma gli altri credi possano nella detta casa colla detta donna abitare eccetto che per patto espresso la casa sia lasciata tutta per abitazione di detta donna.

Rub. LXXXV. La donna non avente figlio o figlia non possa disporre oltre la quarta parte de béni soi... La donna maiore di 12 anni che non ha ne figli ne figlie non possa per via di testamento o codicilli disporre dei suoi béni senza il consenso del marito e dei due più prossimi parenti. La donna maggiore di 25 anni che non ha figlio ne figlia, ne altri prossimi parenti possa far testamento e codicilli. La donna maggiore di 12 e 25 anni possa donare causa morte avuto perô il consenso del padre od avo se gli avrà. Non esistendo costoro non potrà donare causa morte, che con le volute formalità di legge.

Morendo lo marito che ha la moglie e figli senza testamento, la madré non si ammetta per verum modo alla sua successione, salvo la leggittima nella quale succéder possa. » Statutorum Nursiae volumen. Pérouse, 1 526.

Statuts d'Assise, Lib. II, Rub. XXIII :

« Liceat tamen dictis mulieribus, sine praesentia et consensu dictarum personarum testari, codicillari et ultimam voluntatem disponere, et facere de bonis ipsarum et de dotibus earumdcm usque in quantitatem XX libr. denar. pro quolibet centcnario dotis ipsius mulieris et bonorum omnium quae habct. Et etiam pro necessitatibus suis intcr vivos alienare usque in dictam quantitatem. Et etiam licet ipsis mulieribus procuratorem unum vel plures constituere, ac etiam curatorem et actorem unum vel plures ad agendum et defendendum supradicta prohibitione. >• Statuta civitatis Assisi, Pérouse, 1543, fol. 8.

38o APPENDICE.

Statuts de Tolentino. Lib. II, Rub. XXXV :

« Statuimus quod si qua mulier uxor alterius cum consensu viri rem dotalem, vel dotis nomine obligatam vendiderit, et juraverit venditionem ratam habere, et non contravenire taie venditio valeat et teneat auctoritate praesentis Statuti, nec possit aliquo modo retractari, lege aliqua in contrarium non obstante, dummodo praedicta in minoribus locum non habeant. Cioè : quod venditio mulieris dotale cum consensu viri, et cum iuramento valeat. >» Statuta seu municipales leges inclytœ Terrœ Tholentini, i 566.

Statuts de Cagli, province de Pesaro, Lib. II, Rub. XXVI :

« Ne mulieres nuptui traditae decipiantur facilitate quadam, statuimus quod mulieres maritos habentes, sine praesentia et consensu ipsius contractum aliquem, testamentum, vel ultimam voluntatem facere minime possint, et Notarius vocatus non possit rogare, nisi maritus et praesentiam et consensum praestet... sotto pena di XXV libre di denari ogni volta. Pariter et testes qui vocati presto fuere, condemnentur in C. solid. et nihilominus contractas sit ipso iure nuUus. Et hoc habeat locum in rébus mobilibus, vel stabilibus excedentibus ultra summam LX solid. denar. Exceptis uxoribus mercatorum et aliae quae solitae sint mercari, et mercantur de voluntate mariti tacita vel expressa. Et hoc intelligatur habere locum si maritus esset in civitate, districtu vel comitatu Callii. » Statuta civitatis s. Angeli Papalis alias Callii, Pesara, 1580, p. 72.

Statuts de Cento, Lib. III, Rub. XI :

« Quod mulier lucretur dotem et de ea testari possit. Quod mulier, pro qua dota est, vel fuerit confessata dos, vel ejus augmentum, extantibus liberis vel non, a quocumque vel ubicumque data, vel confessata fuerit lucretur dictam dotem... et de eis testari valeat et possit, etiam non obstante quod sit in alterius potestate, et non obstante quod talis mulier liberos habeat ex quocumque matrimonio, dumtamen ipsis liberis, et seu ascendentibus reservetur légitima totius dotis et eius augmenti et aliorum bonorum secundum formam et iuris Statutorum, et marito pars habeat quam lucrari débet secundum formam presentis Statuti. >> Statuta Terra; Centi, Ferrare, 1609, p. 193.

Statuts de Pavie :

«Statuta in civilibus Rub. LXXXXVlll. Foemina maritata possit facere testamentum et codicillos etiam sine voluntate mariti. Sed inter vivos non possit alienare, nec obligare sine licentia mariti et duorum suorum attinentium, omnium masculorum maiorum actate XXV annorum, et si non habet, duorum suorum vicinorum. Possit tamen constituere procuratorem ad causas etiam sine consensu viri sui et parentum, et bona sua in casu illo obligare. » Annotationes seu lucubrationes ad Statuta inclytae Civitatis Paviae, Pavia, 1617, p. 563.

Statuta civilia civitatis Bononiœ, Bologne, 1532, fol. cxx, cxxxv. Si la testatrice n'avait ni ascendants, ni descendants, elle devait laisser le tiers de ses biens à ses frères ou à leurs fils, à ses oncles ou à leurs fils.

Thomagni, DeW Eccellenza de l'huomo, Rome, 1565, p. 50, dit: « Les femmes sont exclues de tout office public; elles ne peuvent ni engager une action en justice, ni donner procuration, ni transiger, ni déposer, ni intervenir dans un procès, ni tester. Il leur est défendu de prêcher la parole de Dieu... »

FACULTÉ DE DISPOSER DES BIENS DOTAUX ET PARAPHERNAUX'

Page 1