SEPTEMBRE

ARRÊT DU PARLEMENT, RENDU ENTRE LES HABITANTS DE FLO- RENT ET LA COMTESSE DE BAR, AU SUJET DE BOIS SITUÉS DANS LES ENVIRONS DE VARENNES.

Cum pro parte habitancium nove ville a Florans expositum nobis exiiterit quod, cum dudum ad instanciam carissime consanguinee nosire comitissime Barrensis, domine de Gassello, et carissimi avunculi nostri ducis Barrensis, ejus filii, in predicta instantia actorum, dicti habitantes in processu positi et in causam tracti fuissent de et super eo quod comitissa et dux predicti dicere et manutenere volebant quod certi bosci seu nemora vulgaliter « Bastis » nuncupati seu nuncupata, in regno nostro, in territorio dicti loci de Florans et in loco qui dicitur inter Putimusse et Grangiam aux Bos situati vel situata, et in quibusquidem « bâtis » dicti habitantes usagia et pasturagia sua se habere dicebant, absque eo quod alias aliquod impedimentum sibi appositum fuisset in premissis, in imperio et extra regnum nostrum erant situati vel situata, et quod dicti habitantes in eisdem boscis vel nemoribus quicquam videre vel cognoscere non habebant. In qua quidem causa in tantum processum extiterat quod certe informationes, certi etiam processus et littere pênes dictam curiam nostram in causa predicta positi fuerant, dicto vero processu pendente qui in casu petitorio censeri debebat, dicti habitantes qui defensores existunt in bac causa, et cum quibus procurator noster pro jure et interesse nostro observando adjunctus existet, ut dicebant, dicti habitantes predictis usagio et pasturagiis usi et gavisi fuissent ac uti et gaudere deberent quemadmodum ante dictum processum uti consueverant. Nichilominus Johannes du Bouchon, castri de Vienne pro dicta

comilissa castellanus, Watrinus Fusoe, Hussonus Brocuria et nonnulli alii eorum complices, gantes et officiarii comitisse et ducis predictorum, circa festum Nativitatis Domini novissime transactum, Johannem Pinchot et Benninum Beaujen, dicte ville de Florans habitatores, in dictis boscis seu nemoribus, ut eisdem, prout antea fecerant, uterentur existentes cum suis securibus et aliis suis instrumentis circa hec necessariis ceperant, ipsosque violenter velut prisionarios ad dictum castrum de Vienne, quod dicta comitissa in imperio et extra regnum nostrum situari prétendit, duxerant, ac ipsos ibidem per decem dies vel circiter mancipatos detinuerant, absque eo quod. ad mandatum seu preceptum baillivi nostri Vitriaci; prenominati officiarii dicte comitisse dictos mancipatos deliberare vellent et ipsos usque ad festum Pasche tune proxime futurum duntaxat obligaverant, hoc tamen mediante quod dicti mancipati ad dictam diem Pasche in predictum castrum de Vienne reverterentur et eorum quilibet sexaginta solidos solveret. pro emenda que facte fuerant, contra dictum processum attemptando et alias multipliciter contra nos delinquendo , ac in ipsorum habitantium prejudicium non modicum et gravamen, ut dicebant, et ob hoc a nobis certas litteras obtinuerant, quarum virtute dicta comitissa, necnon dicti du Busson, Watrinus et Hussonus, de premissis reperti culpabiles, fuerant ad certum diem lapsum in dicta curia adjornati, procuratori nostro generali et dictis habitantibus prout quemlibet eorum tangere poterat de et super premissis responsuri, ac ulterius processuri et facturi quod esset rationis, prout hec et alia ex tenore dictarum litterarum nostra[rum] et relatione dicti servientis dicebantur lacius apparere. Et quia dicti du Bousson, Waterinus et Hussonus non comparuerant, nec alius pro eisdem, ob hoc positi fuerunt in deffectu.

Constitutis igitur in eadem curia nostra dictis habitantibus et procuratore nostro, prout quemlibet eorum tangere poterat, ex una parte, et dicta comitissa ex altéra, dicti procurator noster et habitantes, prout quemlibet tangere poterat, contra dictam comilissam concludebant et requirebant quatinus dicta comitissa compelleretur, aut saltem condempnaretur et compelleretur ad adnullandum seu adnullari faciendum processum in sua curia contra dictum Johannem Pinchot et Benninum Beaujen factum, ad reddendum etiam et restituendum eisdem Pin-

chot et Bennino bona sua per gentes et offîciarios dicte comitisse capta, et ad dimittendura seu permittendum dictos habitantes uti et gaudere usagiis et pastiiragiis predictis, amoto abinde impedimento per dictam comitissam ac ejus gentes vel offîciarios in premissis apposito, ut in casu dilationis quod dicti habitantes statum dictorum usagiorum et pasturagiorum habuerint, lite presenti durante, et quod dicta comitissa in dampno interesse et expensis dictorum habitantium condempnaretur.

Pro parte vero dicte comitisse propositum extitit ex adverso quod ipsa plures terras et castra in regno nostro et extra possidebat et habebat, et presertim erat domina castrorum de Glaromonte in Argona et de Vienne, quod quidem castrum de Yienna dicta comitissa ab imperatore tenebat in feudum et sibi fidem ac homagium prestiterat, et super hoc se dicebat habere litteras a defuncto imperatore Frederico, sigillo aureo sigillatas; quodque circa dictum castrum de Vienne dicti bosci seu nemora, bos bastidus de Vienna vulgaliter nuncupati seu nuncupata, situantur et sunt de pertinentiis dicti castri de Vienna et de domanio comitisse predicte, in dictisque « Bâtis » predicta comitissa omnimodam jurisdictionem habebat ac ipsos bastidos libère tenebat, absque eo quod dicti habitantes de Florans usagia vel pasturagia haberent in eisdem; in dictis etiam bastidis nunquam habueramus vel habebamus gruerium, sed dicte comitisse in eisdem habere gruerium et venare competebat, et de premissis, nec non capiendi et incarcerandi ac puniendi et ad emendam trahendi omnes et singulos nemora scindentes in eisdem, dicta comitissa fuerat et erat in possessione et saisina, ut dicebat. Preterea dicebat quod dudum ad requestam procuratoris nostri et habitancium predictorum dicto baillivo Vittriaci per certas litteras nostras mandatum extiterat quatinus, cum consilio procuratoris nostri et ceterorum de consilio nostro, dictus baillivus ex parte nostra certam personam ydoneam et suffîcientem comitterat et deputaret cum altero consiliariorum comitisse et ducis predictorum, quos ad hoc committerent, ad se informandum et veritatem inquirendam de et super premissis, et quicquid super hoc reperiretur pênes eamdem curiam nostram parlamenti remitteretur, et super hoc dicta curia determinaret prout esset rationis.

Quarum lilterariim nostrarum virtuteJohannesPhalterii, tune dicti baillivi locum tenens, etJohannesLe Bègue, predicte comilisse baillivus, certam informationem que inquestam valere debebat in hac parte fecerant, et super hiis plures testes examinaverant, contra quos dicte partes reprobationes et deinde contradictiones et salvationes contra litteras hinc inde productas tradiderant, quare dicebat dicta comitissa quod dicti habitantes et procurator noster prématuré agebant et non erant admittendi, et quod inquesta predicta primitus recipi et indicari debebat. Dicebat insuper quod dicti Pinchot et Beaujen in dictis boscis seu nemoribus dictis « Bâtis » nemora scindentes repperti, capti et incarcerati, prout eidem comitisse ac ejus gentibus et officiariis licebat, fuerant, et deinde offensam per ipsos in hac parte factam voluntarie emendaverant; et cum dicti bosci seu nemora extra regnuni nostrum essent situati vei situata, dicebat quod hujusmodi debatum amicabiliter, sine strepitu et figura judicii, terminari deberet. Et si causa hujusmodi dilationem haberet, dicebat alterius quod, attentis premissis et quod dicti habitantes in alio processu erant et sunt actores, dicta curia nostra de hujusmodi causa cognoscere non debebat, quodque dicta comitissa statum habere debebat, lite preî^enti durante , et quod nuUathenus attemptaverat in hac parte.

Ex quibus et aliis per ipsam latius propositis concludebat quatinus dicta curia de hujus [modi] causa cognitionem minime retineret, et quod ipsa comitissa congedium et expansas haberet in hac causa, jure vero super hoc primitus habito quod diceretur dictos habitantes et procuratorem nostrum prématuré agere, et quod ipsi non essent ad sua proposita admittendi, quodque dicta inforrtiatio, quam dicta comitissa valere dicebat inquestam, reciperetur et judicaretur, et si dicti procurator noster et habitantes essent admittendi, quod ipsi causam vel actionem non haberent faciendi suas conclusiones et demandas supradictas; et si causam vel actionem haberent, quod dicta comitissa ab eisdem absolveretur, et quod dicti habitantes in expensis hujus cause condempnarentur, lite presenti durante.

Dictis habitantibus et procuratore nostro, prout qucmlibet eorum tangere poterat, inter cetera replicantibus et dicentibus quod dictum castrum de Vienna ac etiam dicti bosci seu ne-

mora dicti « Bâtis » erant et sunt de feudo nostro et in dicto regno nostro situati vel situata; in dictisqiie boscis seu nemoribus predicti habitantes usagia sua et pasturagia, ut premittitur, habebant, et de hoc usi et gavisi fuerant ab antiquo ; et cum dicti habitantes essent defensores in alia causa, et cum ipsis dictus procurator noster, qui deppunctatus litigare non consuevit, esset adjunctus, attenta etiam materia presenti usagiorum et pasturagiorum in qua statum habere consueverant, dicta usagia et pasturagia requirentes, dicebant dicti procurator noster et habitantes quod ipsi habitantes statum habere debebant hujusmodi, lite durante. Dicebant insuper quod dicta informatio, quam predicta comitissa inquestam appellabat, facta fuerat procuratore nostro non consentiente et nobis in etate minore constitutis, sicque recipi vel judicari quod dicta comitissa congedium et expensas per ipsum supra petitas non habere dictaque informatio non reciperetur, alias prout supra concludendo.

Dicta comitissa duplicante et dicente quod dicti habitantes in primo processu erant et sunt actores, erantque dicti bosci seu nemora dicti « Bastiz », dicte comitisse domanium, extra regnum nostrum situati vel situata.

Et istis rationibus cum aliis per ipsum latius propositis, dicebat quod ipsa statum habere debebat et ad hoc et alias prout supra concludebat.

Tandem, auditis partibus antedictis in omnibus que circa premissa dicere et proponere voluerunt; visis insuper certis litteris, actis et munimentis partium predictarum, consideratisque et attentis diligenter omnibus circa hec attendendis, et que dictam curiam nostram in bac parte movere poterant et debebant, per arrestum ejusdem curie dictum fuit quod dicti habitantes statum dictorum pasturagiorum pro suis animalibus et dictorum boscorum seu nemorum, ut eisdem pro usagio suo duntaxat scindant aut scindi facere possint, habebunt, lite presenti durante, absque tamen litis prejudicio et partium predictarum, et quoad ceteras conclusiones dicta curia alias ordinabit, ut fuerit rationis. Pronuntiatum XX* die septembri, anno Domini MocGG^ octogesimo sexto.

[Archives nationales, X^A- 33, fol. 405 v.)