DU 30 JANVIER

Ladislaus dei gracia Rex Hungarie, Bohemie; Dalmacie, Croacie, etc. Austrie que et Stirie Dux, neenon iMarchio Morauie, etc. Ad

perpetuam rei memoriam. Potestas Regnancium ad hoc diuinitus erecta est in terris, \t quemadmodum ad malorum vindictam , ita et ad laudem sit bonorum , et vt subiectum sibi promiscui populi fidelem cetum regat beniuolencia, liberalitate attrahat, et vniuscuiiisqiie mérita, condignis retributionibus prosequatur. Quod et si quasi ex debito publici ofiQcij , et quadam generali principiun régula fieri soleat,hij tamen clarioribus ornandi sunt titulis, et alcioribus magnificandi honoribus, quos sincerior Mes, magnanimes actus, et excellenciora mérita, ceteris anteponunt. Hac itaque considéra cione, clarissimamfidem, virtutes magnificas, fortissima gesta, multipliciaque obsequiorum gênera, fidelis nostri sincère dilecti, Spectabilis et Magnifici viri, Joliannis de Hwnyad, totius regni nostri Hungarie, vsque ad bec nostre etatis tempora, Gubernatoris magnanimi, et Wayuode Transsiluani etcet. qui sicut integrUate ceteris clarior, ita potenti Yirtute, ab incunabulis etatis nostre, Regij status et honoris nostri, conseruator et.columpna fuit , non solum débita recognicionis gratitudine prosequi , sed et posterorum memorie hijs scriptis, et si non per omnia, saltem in parte , transmittere nobis in animo est , ne sua gesta insignia vlla etate concidant, sed pocius late sui spargant splendorem et sempiterna apud futura secula laude predicentur, ceterisque exemplo sint. Equum est enim eos suis non fraudare preconjjs, qui actus Illustres, et preclara facinora ediderunt. Inprimis itaque, id nobis prout fidedignorum hominum contestacio prodit, référendum occQrrit, quodipse Johannes, régnante condam gloriosissimo principe domino Sigismundo , tune rege, auo nostro béate memorie, annos Juvéniles laudabili indole exegit, in quibus prematurum sensum, et adultam semper grauitatem pro se ferons, studuit, vt quo plurimi, aliéna ope, et suorum maiorum titulis irrepunt, eo suis sudoribus, virtute, ingenio et vigilijs, ascenderet, pulcrum glorie genus existimans, prelucere posteris, et nascentis nominis decus, ac dignitatis inicium afferre. Adolescencia vero egregie traducta, corpus ad tollerandos labores, et militarium exercitiorum actus assvefaciens, et habile reddens, futuroriim inclitorum operum suorum fundamenta, certis presagiis iecit , et ingenuis moribus , quasi quibusdam gradibus, ad dignitates, honores, et gloriosam nominis famam , liberos sibi ascoDsus comparauit. Preclare enim indohs Miles et Imperiali obsequio dignus, tune primum Regij s Militibus connumeratus , et successiue consilijs admissas, intégra fide deuotisque obsequijs, prefato Auo nostro ;, sine pro susceptione Imperialium hifularum, seu pro reparandis ruinis Regni sui Bohemie procedenti, sed et in alijs cunctis negocijs gerendis, et rébus bellicis, ad tempora vite sue, fideli semper sollicitudinis diligcncia, inseparabiliter adhesit, pro cuius eciam honoris amplitudine, sepius capitis periculum, bello et armis adijt, adeoque se ei in omnibus reddidit acceptum, vt singulari quodam regio amore dignus habitus et fotus, ac per eum prima hereditafe in hoc Regno nostro donatus fuerit, alcioribus adhuc eotunc sublimandus honoribus , nisi ipse Auus noster e vita excessisset. Succedente vero tandem Excellentissimo principe domino Alberto, simiUter Romanorum et Hungarie Rege, etcet. genitore nostro felicis recordij , prefatus Johannes, cepte dudum fidelitatis opéra continuo crementa

i82 JEAN DE HUNYAD.

au gens, et in ipgius genitoris nostri obsequijs, ac expedicionibus bellicis, quas Idem siue aduersus noiniullus rebelles Regni sui Bohemie, seu contra Teucros [Turcos), laudabili semper exitu, conl'ecit, nunc prudentis consiiiarij , num vero strenuissinii militis ageus officium, adeo fuit continuus et vtilis, yt ab eodem geiiitore nostro prinium de Milite, ad numerum Baronum regni, Banus videlicet Zewriniensis, qui clarus Baronie tituliisest, insignibus meritis creatus sit, vbi et gloriosa tandem aduersus Teucros, eotunc illib partibus oppido int'estos, prelia, ipse et Egregius condam alter Johannes de ipsa Hwnyad Miles, sibi sanguine Ira ter, fortissimaquc strcnuitate par et s^ocius, Tictorioso semper fine, sepius confecerunt. Consequenterque ipso eciam domino genitore nostro, licet satis prématuré, vt tamen domino placuit, vita l'uncto, dum Regnum nostrum Hungaiie. nobis eotunc apud incunabula et alienam educationem agentibus, idoneo tutore orbatum, et intus grauissimis odijs exortis lluctuaret, et loris, grassante dictorum Teucrorum tirannide, imiumeris aliligeretur malis, vtpote cum iam ipsiTeucri vastare agros, diripere villas, homines sine discrimine sexus et etatis vel trucidare vel abducere, impune consueuerant et pêne totas inferiores ipsius Regni Nostri Hungarie partes , vsque ad fluuium Ticie, et Item ex altéra vsque ad interiora loca Regni nostri Sclauonie, yel miserabiliter vastarunt vel occuparunt, adeoque grauissimo metu iam totum Regnum concusserant , vt illud in pendenti ferme ruina positum, miseram sui, blasphemoram (^bristi manibus solam restare putaret occupacionem , prefatus Johannes de Hwnyad, medio tempore Wayuoda Transsiluanus , et Comas Temesiensis creatus, factus eciam Capitaneus Nandoralbensis, et aliarum inferiorum parcium, eis titulis non minus quam acceperat, dignitatis et glorie restituit, illiusquc sue sublimacionis primordia pulcherrimis quibusdam victorie generibus consecrauit. Fudit enim in primis victrici bello in terra Servie prope castrum Nandoralbense Izak Wayuodam Teucrorum , c|ui eo tune castrum Zenderew, cumtota ipsa terra Seruie, occupatum tenebat. Consequenter vero cum paucis post diebus, alter Teucrorum exercitus, nonnullasiam pridem de nostri s adeptus victorias, amplo milite superbus et glorie auidus, partes nostras Tanssiluanas, solita flagicia, ac hominum et rerum predam acturus, subintrasset, memoratus Johannes Wayuoda cum illarum parcium gentibus, pro fortissimi ducis ofiicio, strenuo illi occurrit congressu, vbi dum coUatis signis, et consertis manibus, mars vtrimque crudesceret, adeo laudabiliter hostem conflixit, vtipse quoque aduersi exercitus dux, qui Mezijthbeg vocabatur, vna cum filio suo vicecapitaneo occisus, refusam predam, proprio et filij casu suppleuerit, suis omnibus complicibus, vel fusis, vel captis, et paucissimis fuga saluatis. Ex quo opère huic Regno ea accessit vtilit a s, ^ t parcium Transalpinarum et Moldauie Wayuode, qui adhuc progenitorum nostrorum temporibus sacre buj us Regni Corone rebellando, Teucris se subiecerant, ipsius Johannis Wayuode, tum consilio inducti, tum metu concussi, ruisum huic Regno, cum tota sua terra se restituerint, pristina fideJitatis obsequia, nobis vsque in diem banc exhibere obligati. Quibus peractis, extante adhuc satis receuti huiusmodi i'elicium rerum fama, huic viro meritissimo, ex hijs illustribus

principijs, gloriosior et longe excellentior digna laude per omne euum celebrandns, alterius victorie titulus accessit. Dum enim Teucrorum Dominus hune supratactum suoram interitum^ indigne ferens, et totis viribus vlcisci desiderans, magnum sue potencie vndique coactum robur, numéro octuagintaMilia hominum, prout de hoc certa relacione edocti sumus, sub conductu Base, sui videlicet principalis vicesgerentis, armis et numéro instruxisset , ipse que Basa huiusmodi atrocem et adeo Regno nostro minacem exercitum, in primis per partes Transalpinas ductaret. ea quoque fere tota vastata, amplissimam hominum et rerum predam referret, intendens dehinc euestigio in predictas partes nostras Transsiluanas vastator succedere pretactus Johannes Wayuoda^ aggregatis quibus potuit gentibus , inimicam multitudinem, longe ei impar numéro, adusque illarum parcium extrema persecutus, vel vincendum vel moriendum esse statuit. Hic vero suas artes, fortitudinem et bellicam industriam cernere erat. Inuadere enim hostem quam inuadi sacius ducens, arduum et magnum^ ac suorum viribus longe impar bellum fortiter suscepit Quo prudenter administrato, felicissimeque gesto el confecto, eterna laude memorabilem victoriam reportauit. In qua re et antiqua gentis hungarice gloria famaque reddita est, et suum nomen omnibus in locis eo facto maxime celebratum, eximij cuiusdam triumphi speciem exhibuit. Fusa enim innumerabilis multitudo bostium , moribundis longe lateque cadaueribus, amplissimum certaminis eampum thabefecit, indelebilem cunctis seculis miserande sue cladis historiam dereliquens, innumerabilibus ibidem bostium maioribus in captivitatem redactis, amplissimisque tbesauris, et omni preciosa exercitus suppellectili, in predam nostrorum deuentis et diuisis. Tôt felicibus autem vir Magnificus animatus Tictorijs, alios alijs insignes actus accumulans, grandem et somptuosissimam tandem Egregiorum militinu expedicionem coegit, cum qua Regnum Seruie seu Rascie et Bulgarie transgressus, et vsque ad oras Romanie penetrans, que omnia Teucrorum dominus, antiquis ab annis, occupata tenebat. Civitatem Sophiam, et quamplures alias ciuitates, Oppida, Castra, tota sque pêne terras illas, infide gentis domicilia, igné et gladio vastauit. In quoquidem progressu, crebris^ precipue vero sex prelijs, continuas adeptus victorias, ingenti hominum et rerum preda onustum saluum reduxit exercitum , infinitis hostium captis banderijs, c|ue in ecclesia béate Marie virginis Budensi, in sui eternam ïaudem, per futura secula pendebunt, vtpote tôt triumphorum illustrium pulcerrima et preclara monimenta. Ex quibus secutum est, \t ipse Teucrorum princeps tremefactus , totum regnum Rascie, cum eiusdem terre Castris, que antiquitus occupata, c{uasi huius Regni claues tenebat, manibus Illustris principis GeorgiJ , despoti Rascie, huius Regni membri fidelis, nomine et ex mandato Regni Rungarie recipienti, restituit, que per eum, usque ad heo nostre etatis'tempora, pacifice et fideliter possidentur. Rex eciam Bosnie, eo respectu, ad pristine obedientie, quam negauerat, redijt sremium, in quo hucvsque constanter perseuerat. Quid muita , horum gloria meritorum, harum fama virtutum, cum prefatus Johannes Wayuoda, non solum Regnicolis gratissimus, Terum eciam remotis et exteris

484 JEAN DE HUNYAD.

notus esset, breui , altioris dignitatis sedem ascendit , et quod laudum suarum cumulus est, vnanimi omnium Prelatorum Baronum et Pi'ocerum Regni corisensu, et singulari amore, in nostra absentia, et sub nostro nomine, totius Regni Hungarie Preses factus extitit et Gubernator. In quo quidem Officio, quam iuste, intègre, fortitercjue, Regnum illud nostro noniine administrauerit, tenuerit, quantaque diligentia in tutando Regno , vsus fuerit, fidem i'aciunt l'orcia sua acta, tam aduersus Teucros quam intrinsece guerre sopitos autores, cum presertim duo alia quedam fortissima prelia, que tandem grandi gencium numéro sumptuosissima impensa coacto, cum ipsius Teucroram principis persona, et tota sua potencia , in propriaque ipsius terra média, magnanimi strenuitate peregit. In quibus etsi occulto Judicio dei, qui solus nouit , cur persepe Mêles suos in conculcationem blasphemorum sancti nominis sui, exponat, fortuna sue parti nouercata extiterit et plures Egregij Milites occubuerint, dupplum tamen dampni semper refudithostibus,cruenta eis in omni actu Victoria derelicta. Nec cesi nostri hoc loco penitendas sortiti sunt exequias, que etsi optabilius fuissent in patria, speciosius tamen pro patria facte extiterunt. Laudibus eciam huius viri non immerito addici potest, quod in hijs aduersorum casuum vicibus, intev ipsa quoque discrimima , in quibus non solum carissimos plures et fratres , et amicos , ao familiares , sibi belli calamitate raptos amisit, sed eciam proprij sanguinis multum elTudit, sibi animum det'uisse , aut fortitudinem iassatam esse nunquam potuit visumiri, quinymmo mïv fortissimus, magnanimum excelsunique maxime mentis conseruans vigorem, sua prudencia , de captiuitate , quam in vltimo dictorum duorum preliorum inciderat , libertati restitutus, pratrie secum salutem restituit. Nec solum externis malis hoc Regnum eripuit, sed et interna quiète composita, effecit, vt tota natio et Respubhca Regni nostri Hungarie, submotis subleuatisque ciuilibus bellis et internis turbinibus, qui paulo ante, et voluntales et mentes huius gentis, a se se distraxerant , vnione inuicem jurata, nos dominum suum naturalem, genitoris et Aui,Regum suorum, successorem et heredem, Regem declarauerit, susceperit, et recognouerit , Sic que prefatus Johannes Gubernator Regnum illud, nobis, et sub nomine nostro, constanti Ûdelitate tenuit, atque in hac constancia, eciam innumeris bellorum motibus aduersantibus perseuerauit. Postremo Regnum ipsum Hungarie , confmibus suis dudum amissis, recuperatis , magis auctum, magisque a parte iniidelium Teucrorum , quam temporibus dictorum Aui et patris nostri Regum tenebatur dilatatum, raaiestati nostre, fideliter restituit, votiua pacis tranquiUitate gubernandum. Quod quidem, vt apercius confiteamur, vel sola vel maxime eius indu stria soUicitudine et bellicis artibus seruatum est. Yt igitur vir tôt inclitorum operum numéro prestantissimus , cui nullus honos nisi meritus referri potest , et qui in tôt preclaris actibus multum sanguinis sui et suorum effudit, gratam sibi maiestatem nostram presentiat, et exnunc aliquos beniuolencie nostre videat fauores, in futurum maiores experturus

Ce préambule est le même dans les deux diplômes, sauf quelques yariantes, qui n'altèrent point le sens. Pray, dans ses Annales regiim Hungariœ, P. III, p. 125, en donne la majeure partie. M. Teleki l'a copié sur les manuscrits originaux. Nous avons suivi la version du savant comte magyar.

Dans le premier de ces diplômes (Teleki Hunyadiak kora^ t. X, dipl. clxxiv), Hunyadi est 'créé comte perpétuel en ces termes :

ad omnium Prœlatoriim, Baronum et Nobilium Regni nostri

Hungarie, mmc hic Posonii congregatorum, totum regnum Hungarie representantiuni, supplicationis instanciam nobis pro ipso viro, expressis tôt meritis suis factam^ ac de consilio, consensu, matura deliberacione et collaudatione eorumdem , nullo discrepante habitis, voleiites dignitatem illam Gubernatoris temporalem, quam bactenns dignis meritis ad prefmitum tempus tenuit, iu aliam perpetuam commutare , ipsum Johannem de Hwnyad , ac filios et heredes eorum vniuersos super Civitate et Districtu Bistriciensi^ ac eius pertinencijs, in partibus transsiluanis habitis^ in perpetuos et liberos Comités maiores, dictum vero districtum ac Comitatum perpetuum, sicuti pridem in ciuitate nostra Yiennensi in sede et habitu Maiestatis Regalis sublimi constituti assistentibus nobis quampluribus Ducibus et Marcbionibus, fratribus nostris, et toto consilio nostro^ obseruatis omnibus illis cerimonijs, que in talibus obseruande sunt, solempniter nominauimus et creauimus ita et nunc de nouo hic intra metas Regni nostri Hungarie constituti , de plenitudine nostre régie potestatis nominamus , preficimus et creamus, eosdem Comitem Johannem ac filios et heredes suos , etc.

Dans le second diplôme (Teleki, Hunyadiak kora, t. X, dipl. CLXxv), les châteaux de Gergén, dans le comitat de Tord a, et de Déva, dans le comitat de Hunyad , ainsi que les districts valaques de Sudya. Monostor, Bosâr et Supân, dans le comitat de Temes , sont donnés à Hunyadi et à ses descendants, avec tous leurs droits et dépendances.

48r> PIÈCES JUSTIFICATIVES. 487