PIÈCES JUSTIFICATIVES
Bulle
DU PAPE CÊLESTIN III, DONNÉE A LatRAN, CONFIRMANT LA DONATION,
FAITE PAR Philippe- Auguste, au chantre et au chapitre Saint-Sauveur de la Synagogue des Juifs d'Orléans.
(14 mai 1193).
Celestinus episcopas, servu» servorum Dei, dilectis ôliis decano et
canonids Sancti Saivatoris Aurelianentis, salatem et apostolicam
benedictionem. Justis petentium desideriis dignum est nos facilem
probere consensom et vota que a rationis tramite non discordant,
effectu proseqaente complere. Cum autem karissimus in Xristo filins
noster Philippns, illnstris Francorum rex, a civitate vestra, divlno zelo
snccensns, Judœorum perfidiam exclusisset, sinagogam ipsoram plis
nsibus deputavit, nt vicelicet in eodem loco, ad honorem saivatoris
nostri Ihesu Xristi deberet ecclesià fieri, in qua ei dignnm impende-
retur obsequium, et eius clerus et populus deberent celesti pane, Juxta
formam catholice fidei, sustentari, quiavero bec, per ejusdem domini
nostri Ihesu Xristi grati&m, congrue sunt effectui mancipata, eccle*
siam ipsam et personas vestras, cum omnibus que in presentiarum
rationabiliter possidetis, aut in futurum, justis modis, Deo propitio,
poteritis adipisci, sub beati Pétri et nostra protectione suscipimus,
Specialiter autem mutationem ipsam Dextere H)xcelst (1), que in près-
cripte rei série pie facta dinoscitur, auctoritate apostolica confirmamus
et presentis scripti patrocinio communimus. Nulli ergo omnino homi-
nom liceat banc paginam nostre protectionis et confirmationis infrin-
gere, vel ei, ausu temerario, contraire. Si quis autem hoc attemptare
presnmpserit, indignationem omnipotentis Dei et beatorum Pétri et
Panli, apostolorum ejus, se noverit incursuram.
(1) Le savant M. Loeb a donné ici, en note, sous forme dubitatÎTe, une explication assez singulière de ce texte souvent employé dans la bngue ecclésiastique, pour indiquer un changement heureux des choses opérées « par la droite du Très-Haat ». Il y verrait le tran$ept droit de l*égU$e SaifU'Sauveur, Nous n^avons pas besoin d*insîr*^ -*' cette évidente méprise.
Datum Laterani, II Idua Maii, pontificatus nostri anno tertio (1).
Archives nationales. L. 235, n* 10; — publiée par M. Isidore Loeb. — {Revue des Etudes juives septembre 1880). — {Ârch, du Loiret, série H, manusc. da xvm* siècle, p. 49).
Chartb DU ROI Philippe- Auguste
QUI DONNB. l'église D£ SaINT-SaUYEUR D'OrLBANS AUX FRÈRES
DE l'Hôpital de Jérusalem 1200 (n.«,) Du i*' novembre au 8 avril, Sully -sur" Loire.
In noinine sancte et individus Trinitatis, Amen.
Philippus Dei gracia Francorum rex. Noverint univers! présentes pariter et futuri quod Nos intuitu Dei et pro salute anime nostre ecclesiam Sancti Salvatoris Aurelianensis, ubi fuit sinagoga Jndeorum, dilectis nostris, fratribus Hospitalis Jerosolimitani dedimua, sicnt eam dederamus cantori ejusdem ecclesie et canonicis, tenendam imperpetuum in eadem libertate in qua eam dederamus predictis cantori et canonicis ; ita quod iidem fratres eam, sicut diximus, tenebnnt, ex quopredictus cantor decesserit, vel eam demiserit. Quod, ut perpetuum robur obtineat, sigilli nostri auctoritate et regii nominis karactere inferius annotato, precepimus confirmari.
Actum apud Soliacum, anno ab Incarna tione Domini M* O nonagesimo nono, anno regni nostri vigesimo primo, astantibua in palatio nostro quorum nomina supposita sunt et signa, dapifero nuUo.
Signum Guidonis Buticularii. S. Mathei camerarii. S. Drocenia censtabularii.
Data vacante {monogramme Philippus) cancellaria.
(Sceau royal de majesté en cire verte, sur lacs de soie rouge et verte).
Ârch. du Loiret. Série H, fonds de la commanderie de Saint-Marc. Manusc. page 9. — Ibidem. Invent, tome I, cote, folios I verso et 2 recto.
— Catalogue des actes de Philippe- Auguste, par Léopold Deusle, n« 572.
— Original. Arch. nat. Paris, S. 5010, n* 29, publié dans la Revue des Etudes juives, n^i,p, MH,^2Lr M. L. Loeb. — Cet original, avant 1766, était déposé dans les archives de la commanderie d'Orléans. Depuis cette époque, il fut transféré au Temple à Paris, puis, après la Révolution, aux Archives nationales.
(1) Pour la fixation de la date, voir L. Deusle, Catalogue des actes de PhilippcAuguste, n* 372.
DB GuiLLAUMB DB Bussi, Et£qi:b d'Orlbaxs,
ACCU8B D*AT0IB BMPIBTB SUR L'aUTORITB BOTALB
[Anno 1246)
Jnramentum Gaillermi, episcopi Aurelianensis, de rebns inler ipsam et dominum Regem litigioais :
In nomine Patris et Filii et Spiritos Sancti, Amea. Ego Gnillermus, Aarelianensis epUcopas, notam facimus noiTersis quod de oontencioniboa que sont inter excellentissimam dominam, Ludovieum, I)ei gracia regem Francoram illoatrem, ex una parte ; et nos, ex altéra ; de qaibua idem domiDas Rex valt et concedit at id quod per juramentam nostmm diximas aecandum qaod inqaiaivimas, ratam et gratum habeatar et inviolabiliter observetar, aicat in ejoadem domini Régis litteris plenius continetur.
Extrait. — Item deeoquod ballivus dicit qaod nos non volamna qaod si aliquis citaverit aliquem Judeum eoram nobls, nos volamoa cogère Judeum coram nobis respondere, de ista eontencione per juramentum nostrum dicimus secundum quod inquisivimus, qaod Ecclesia et homines Ecclesiarum sunt in possessione, vel quasi hujus libertatis, quod si faciunt citari Judeum coram nobis, Judeas cogitur respondere prediclis, et tali justicia usi sunt predecessores nostri contra Judeos, in casibus predictis.
Item, de hoc quod dicit ballivus quod prepositus noster cepit qoemdam Jadeum in civitate Aurelianensi, indomo sua, et ipsum duxit yerberaus usque ad domum nostram, per juramentum nostrum dicimus, secundum quod inquisivimus, quod prepositus noster dictum Judeum non capit in civitate Aurelianensi, nec in domo sua, nec ipsum duxit, nec verberavit ; et sicut ab officiali nostro, qui tune erat, inquisivimus, ballivus locutus fuit cum eodem officiali, de eontencione ista et officialis fecit super hoc gratum ballivi
Actum apud Montem Argi, anno Domini M<^ CC« quadragesimo sexto, in festo sanctorum Egidii et Lupi.
(Copie tirée au xtiii* siècle sur l'original, qui était au Trésor de rÉvdché d^Orléans).
Chaetb
DE SAINT Louis ordonnant de restituer aux Juifs
LEURS Synagogues et leurs Cimetières
Sans date (1253 ou 1254 ?)
Ladovicus Dei gratiâ francorum Rez unîversis prœseates literas inspecturi?, salutem I
Cum antequam iter arripuissemas transmarinam, qusedam bona percepimuB a Judœis, non tamea aaimo retinendi. Et poslmodam cum Judœos ipsos de terra nostrâ mandavissemas ezpelli, aliqaa perceperimus quee habebant, Inmp^. et de bonis quoramdam nsura* riorum in Normannia defimct^ruTr^ ^UTeDerimus aliqaa percepisse. Nos, super bis animie Bostr^* «in?nw»?r,MiJere8aluti, et de nostrm conscientia scrnpulii» wm^^WF^j .hiUiw ?j>ti3d:rs5 et Tolamiis :
Ut per viros discrw^-^fk <îi*^>Mm iK :iiii».ecn zto«tnim Gmllelmnm Aurelianensem ^pj^vif^m. ^ ^40%hiC»*m îxajfViUij^ ^ magistrnm Potpum de Niiii«*.v 4^N^^^>^«* •:^*$iae' ia E^îesâCamatenai. quos «a •pecialiWT ^épiJ»««^* ^ <«^î>t** v,» sc^jins eommiitinm», ut bi^ ?*««> '^ ^***'* î*»if^* >rô<i* xl.:* ;,:i*.rrTi=i tioi mobilibus quàm i«»oWi6«. MnCï,wKf*i^ wi.-t»r ij A ^-::,55 ^j^j^^ fiienint, vel «^W« iNciJiN». « ^•*^'^ :a.*alr;.
QtvNlâ»»» -» ^*** -Viwv^inictt, :LV^i=:T. *;i:«cra«M fàerit, balùW^W^"^** a <«>.ï>*«ctt*<:w RC^v <, fv^coslû^ m mliis nuib^sHWH»^ ?***'^ ^ ^.^'^ '"'''^''=' ^:::^:c>« cooipotiim
i^'^»#H^* **'•**'**'' "^^ '"* '"'"'' ^'* ^-^ rt3 «mri %attt
Ht* *«^* *^^*** ^^" ^"v^^:^^ -.-^r^ IW»*» «*•** **^ ^^^-^ ^'.^s.x ,^ x«.i^ ^.^^
A t>l>3s, et ArchidiacoQus, ait ea compleadi procedeot taaquan EOCQtores in hoc nostr» uUîmee voloutstia.
[Rsg.-Pater, folio 206) f^BUSSBL. — Nouvel examen de l'usage giniral des fiefs en ^*i.i«, T. I, p. 591).
'.^XTE AU Ch.vcitrb DE S\inte-Croix db lil. m\ison hu Cbucipce
PAR YdtJUBIO P.VUUl, LOMSIRD (1)
{Ao,U 1211)
^^mnibug présentes littaras iQspecturis.offîciBiia curie AuraliaaaDais,
**lvitem ia Domino. Noverint univers! quoi corain nobia coQstilatu»
^^<)Uatus Pauli, de PiatorÏB, Lonibardus, Um pro se quant nomicia
'te, filie quoadam domiai Bonavlti Abriaai, uioris dicti YsqueCi,
^*U quondam Failli, quam aomine Rinforçati qui Ca ( us vocatur, âlii
"l»*ODdam Pauli et Cite, aive Cavale, filie quondam Soffredi, uxoria
^^-«ndicti Cati, quorum Viole, Cuti, Cavale, dîctua Yiquetua prociira-
'^r 6ït, super vendendis, distraheodts et alionaniiis particulariter et
^tiaia ia lotam, prout dicto Yaqueto videbitur expedire, omnea
**T3B»eaBioae!, doinoa, conqueatus et orania bona mobilia et îmmobilia
^ icto Ysquelo, eias uiori, Cato et Clavata apeclantia, ubicunque siot
^t qnacuDC|ue nomine coQseantur, io civitate et dj^oceai AureliaaeD-
^îbuB, prout ia quibusdam litleris ligillatîs aigillis venerabilis patris
^vmÎDÎ Gaidolastis, Dei gratis PistorieDsis epiecopi,et commiiDitatiB
'^ÎBtorie, et eigaatia aigDO Philippi, quondam Jacobi DoddI, notarii
^Vrie epiâcopalia PistorieDsis, pleaius vîdimus coDlioeri, idetn Ysque-
ttts vendit ex nunc et Domine veailicioniE tradit et quitat, ac eliain
libérât, veoerabilibus viris, capitulo Aurelianeusi, quandam domum
cam omaibua pertinentiis eiLtsdern domue, quam ipse habebat, teoebat
et poisidebat et explectabat tatn nomioe suo quatu nomioe uxoria
ne predicte, quam aliarum predictarum personarum, Aurelianis
litam io MagDO AUodio, iuxta domum Dei ex uaa parte et ex alia
{Kirte iuxta domum Jacobi Cerarii, coatiguam plates beredum defunctj
rait cette pièce el les suivantes, relatives aux Lotn- 'un dosiiitir formé par U. J. Doioel, archiviste du a complaisaramenl camniutiiqué.
Johannis de Marireio, qaondam concergii de Albegaiaeo, et in censiva dicti Capitali sitAm ; que domas* cum pertinentiia^ protenditor a vico dicti Magni AUodii usquo ad vicam sancti Mauricii et qae domus fuit quondam partim dicte La Motèlo et partim Pétri de Cuneo, Croverii, quitam et liberam ab omnibus obligationibns, etc. (Suivent les formules), precio ducentarum et decem librarum Parisiensium, etc.
Datum anno domini Millesimo ducentesimo septuagesimo nono, primo die martis post assumptionem béate Marie Virginia.
AUBELOTUS.
{Arch. du Loiret, Série G. fonds de Ste-Groiz, ancienne cote E. 1. — 1 pièce parchemin. — Titres de la Maison du Crucifix.)
Acquisitions faites par corraroo asinieri lombard
A Orléans
ACQUISICION ANCIENNEMENT FAITE PAR CONRRAT ASINISR, DE LA MAISON DBS IIII CoiNGS, d'uNG NOMMÉ MESSIRE JeHAN DE BOZ,
CHEVALIER POUR IIIIXX L.
Universis présentes littorus inspecturis, officialis curie Aurelianeosis, salutem in Domino. Noveritis quod in nostra presencia constituti Johannes de Boz, armiger, et Alesis, eius uzur, confessi sunt coram nobis quod ipsi tenebantur et erant efficaciter obligati, quilibet insoliduni, Corraudo Asinarii, civi Aurelianensi, in sexdecim libris parisiensibus, et vendicione cuiusdam equi eisdem legittime tradili, et in decem et septcm libris parisiensibus et venditione et traditione saliSy item in quatuor libris et decem solidis parisiensibus in quibus dictus Johannes dicto Corraudo tenebatur et veoditione et traditione bladi pro Henrico Bonne et Belle, oxceptioni rerum predictaram non habitarum et non receptarum renunciantes per fidem. Quo facto, predieti Johannes do Boz, armigor, et Alesis, eius uxor, modis omnibus desiderantes satisfacere dicto Corraudo, de debitis supradictis, vendant et titulo pure et perfecte vendicionis perpetuo quitant, spontanei non coacti, et penitus concedunt predicto Ck)rraudo Aainarii,