‹ La médecine à Genève jusqu'à la fin du dix-huitième siècleChapitre 109 sur 127 · V. Dominus vobiscum · texte numérisé non relu

V. Dominus vobiscum

R. Et cum Spiritu tuo. .,

Oremus. Oracio. :

.Meutes uostras, quesumus Domine. Spiritus paraditus qui a te procedit illuminet et inducat in oinnem, sicut tuus pronlisit tilius, veritatem.

Alla oratio.

Adsit nobis. (jui'siuinis. (livina virtus Spiritus Sancti que el corda nostra clementer expurget et ab omnibus tueatur adversis. Alia oratio.

Deus, infirmitatis humane siugularé presidium, auxilii tui super infirmos nostros ostende virtutem ut, ope miséricordie tue. adjuti ecclesie tue sancte,incolumes representari mèreantur. PerDominumnostrumJhcsum Cbristum filiuni tuum qui teeum vivit et régnât in unitate ejusdem Spiritus Sancti, Deus per oninia secula seculorum, Amen.

Et post oninia supradicta, curatus capiat missale supra quod in suis manibus, leprosis omnibus leprosarie presentibus, qovus leprosus jurabit sub hac forma:

Ego, N., dono libère et sponte me et mea bona que sunt declarata ad meum ingressum, huic loco vocato leprosaria Quarrogii vel Quercus, excepta persona mea si pristinam sanitatem recuperarcm, ac proinicto veram obedienciam et revereuciam ordinario meo, episcopo Gebenn. et curato Sancti Leodegarii vel de Tonay, presenti et futuris canonice intrantibus, ne fidelitatem ipsis et fratribus meis leprosis et predicto loco Quarrogii vel de Quercu. Votumque meum pro ipsius maladeric utilitate et fratrum leprosorum semper dabo, secundum Deum et conscienciam. Et omnia observabo que in reformacione leprosos tangente ordinata sunt auctoritate Sanctissiini Domini nostri Felicis Pape Quinti, per reverendum patrem dominum Bartholomeum episcopum Cornetanuin. Et sic me Deus adjuvet et bec sancta evangelia.

Quo facto, obsculetur leprosus manum celebrantis, cui. pro belemosina et refectione atque labore suo, donet grossos très, vel quinque si non sit paûper.

Deinde curatus ducat cum in ipsa capella ad leprosos qui omnes illum recipiant ad tactum manus. Et remaneat ultimus in cboro in loco suo. VA semper primo reeepti leprosi précédant in omnibus, mares tamen semper inuliei*es précédant eciam ultimo reeepti.

Postea aperiatur archa scripturarum, ptesentibus omnibus supradictis et notario publico per qucm describantur, in libre

PIÈCES .) UST IKICATI V KS

ad line ilcputato, nomon leprosi, annus, mensis et (lies quibus ipse leprosus Ipoum intraverit, ot quo modo juraverit et receptus fuerit. Notentuï eciam in predicto libro bona omnia quecunquc, tain niohilia qunni immobilia que secum leprosus ille detulerit, cuin nominibus testium et signo sui notariatus. Item, si bona immobilia dèclerit, per quitonum capiantur et gubernentur, sive locentur, prout melius visum fuerit. Si vero pecunie dentur, tune in manibus camerarii deponantur qui, infra très menses a die reeeptionis. unacum curato et quitono, ac sciencia et eonsensu leprosorum. in redditus perpetuos ipsius nialaderie conyertantur.

Ex poat, prior leprosorum, novura leprosum per manum capiens. illum ducat ad cameram que sibi fuerit deputata. précédante curato cum aqua benedieta quam in ingressu per caniel'am aspergat. Et domum sive cameram benedicat dicendo : Adjutorium etc.

Oratio.

Te Dcum patrem omnipotentem. supplices exoramus pro bac dorao et pro domo bujus babitantibus, ac ipse ut eam benedicere et sanctificare digneris, et ut sintpromptuariaeorum plcna eructaccia. Ex hoc in illud, tribue ei et de rore celi habundanciam et de pinguedine terre vite substanciam, et desideria voti eomm ad effectum tue miserationis perducas. Ad introitum ergo nostrum, benedicere et sanctificare digneris banc domum, sicut benedicere dignatus es domum Abraam, Ysaac et Jacob. Et intra parietes domus istius. Angeli tue lucis inhabitent, per Dominum nostrum etc.

Et ibi leprosus, in pace et cum bona exortacione ad patienciam relinquatur cum aliis leprosis. Debucritque ibidem quitomis omnia necessaria préparasse, presertim prandium pro ipso et aliis leprosis antiquis, sumptibus novi leprosi, qui simul eo mane omnes prandeant.

Quomodo vivere habeant leprosi inter se.

Item, cum leprosi sint religiose personc ac in loco religioso deputati sint vivantque ex pii.s fidelium belemosinis, statuimua

IA MÉDECINE A GENÈVE

et ordinamus ut onines de cetero inter se vivant dévote e1 honeste. Et quilibet defferat vestes non coloratas, videlicei non mbeas aut vi rides, neque nimis longas neque niniis brèves, et de lana non preeiosa. Nec ullus defferat arma, sed quilibet loco arniorum defferat suspensa in sua corrigia nlzain adminus de viginti quinque Pater Noster. Et mares in vita. habitu et moribus se in omnibus clerieis conforment, mulieres vero tanquain moniales in similibps se disponant.

Item, statuimus et ordinamus quod de cetero quilibet ipsorum in sua caméra habeat aliquam devotam ymaginem Crucifixi vel béate Marie virginis. Et quod ipsorum quilibet die quolibet, pro matutinis dicere debeat septem Pater noster et septem Ave Maria, pro vesperis quinque et pro qualibet alia hora très1 adeo quod in totum viginti septem dixerint pcr totam diein. vi quis vero in premissis culpabilis repertus fuerit. pro qualibet vice penam unius grossi incurrat ipso facto retinendam in apertura ploti sive cassiarum.

Item, statuimus et ordinamus quod quilibet leprosoruin omni anno saltem quater, videlicet in Pascha Resurrectionis, in Pënthecostes, in Assumpcione béate Marie et in Nativitate Domini. in parrochiali ecclesia si illuc ire possit aut in propriis capellis leprosorum, curato proprio debeat confiteri et capere Corpus Christi. Et si quis in hoc fbrtassis fuerit renitens et non fécerit, legitimo cessant! impedimento, penam decem grossoruni incurrat ipso facto et in carceribus ponatur nec inde dimictatur quousque se ad premissa disposuerit et adinipleverit cum effectu.

Item, illi de Quarrogio diebus fcstivis vadant semper ad audiendum missam in Sancto Leodégario prout cdnsueverunt et eciain si voluerint aliis diebus si ibidem contigerit celebrari. Habeantquc aquanibenedictam et locum separatum in fine ecclesie prout consueverunt. Fiatque ibi pro i|fsis pavimentum de postibus et due fenestre ferrate ut possint magis videre et audire divina.

Item, si leprosus aliquis obveniret qui saeerdos esset, talis absque diminucione dieal onines boras suas. Et, si in eo non fuerit nimius horror lèpre, possit in eoruin capella si voluerit

PJ kOEa J U8TIH0ATI VE3

celebrare prout sua devocio dictaverit. Et pro tali sacerdote leproso, calix et paramenta separata deputentur. Nec id posset ei a quocunquc inhiberi. Et sacerdos qui venerit, calicem et ipsa paramenta secuin portet, saïtem calicem de stagno si non possit de argônto, et hoc si in ipsa maladeria non sit alius pro ipsis li'pimsis deputatus.

Item, statuimùs et ordinamus quod nullus de cetero leprosorum audeat in caméra sua mulierem aliquam tenere continuant, nec soins intra suam cameram introducere; vel colloqui cum muliere suspecta, nisi fuerit ejus uxor que cuin eo possit s tare et versa ri pro lihito voluntatis. vel eciam uxor quitoni que pro sola necessitate leprosorum ad caméras illorum accédât et breyiter se expédiât. Item, nec lèprosi cum mulieribus leprosis nullam habeant parimodo societatem [et] conversacior nem, sed sint sempei* omnino separati. Siquis vero transpressor fuerit. per diem in pane et aqua in carcerilms detrudatur.

[tem, statuiinus et ordinamus quod si aliquis leprosorum fuerit conjugatus, possit ille, in propria caméra vel alio loco honesto et vicino, reddere debitum vel exigere. Nullus tamen leprosorum audeat pro re simili ultra très horas diei extra maladeriam connnorari.

Si quis autem, pro alia re util i vel necessaria, haberct se ad alia loca transferre, hoc nullathenus possit aut debeat absque, curati licencia qui, hujusmodi necessitati et utilitati servatis, si sic fuerit, det illi licenciam tamen brevem, ci prefigeiido terminum redeundi. Si quis vero ipsorum. ahsque petita et obtenta licencia, facere id presumpserit, aut alius ultra supra premissas horas aut terminum extra maladeriam pernoctaverit aut steterit. talis in carcerihus ad jemuandum in pane et aqua per triduum detrudatur. Et penam trium grossorum pro qualibet vice incuiTat. Possint etiam absque licencia illi de Quarrogio ire ad Sauctum Leodegarium et non alibi ad audiendum divina. Et ad episcopuni vel ejus offtcialem, pro re utili et necessaria et deffensione sua et maladerie.

Item, statuiinus et ordinamus quod leprosi alii qui soluti fuerint castitate et continéneia vivant. Si quis vero eoruin coneubinam tenere aut alias in actu fornicario fuerit deprehensus.

i,A MÉDECINE A GENEVE

pro vice qualibet in carceribus dêtriidatur per diem naturalein ubi sibi semel dumtaxat in die detur panis et aqua. Kt penam incurrat duorum grossorum exhigendorum et applicandorum ut in fia.

Item, cura leprosi in leprosariis commorantes collegium faciant et capitulum. dcbeantque propterea omnia que pro incumbenti loci et eorum neccssitate ab eis capitulariter et collegialiter pertractari, statuimus et ordinainus quod, de cetero, quocienscunque continget pro necessitate aut utilitate loci aut leprosorum inibi degenciura, aliquid agi, tractari aut deliberari, vocato prius curato et quitono, pulsetur campana capelle per aliquod spacium temporis, et ad illius sonitum tam ipsi curatus et quitonus quani leprosi omnes in capella eorum maladerie se congregent et conveniant, ibique sedeant et capitulum semper teneant. Illeque intelligatur capitularis locus eorum. Et curatus seu quitonus aut prior eorum proponat casum seu factum incombens, et quilibet eorum ordinate. incipiendo a curato, secundum Deum et conscienciam, tribuat votum suum. Si quis tamen adeo infirmus foret quod ad taie capitulum non possi t accedere, uni ex leprosis commictere debeat votum suum. Et quicquid decreverit major pars, illud valeat et debeat observari. Et si equalia vota fuerint et nequeant se aliter eoncordare. recurratur ad Officialem curie Gebenn. qui. yocatis advocato el procuratore pauperum, in ipsa re illud deliberet quod utilius ac sanctius visum fùerit.

Ea autem que per eos capitulariter agenda fuerint. sicut electio prioris et quitoni. reparaciones loci. locationes, albergamenta, infeudaciones reddituum et possessionum, rcvisio coiuputorum et similia et quecunque alia que communitatem tangant seu que in presenti fuerint reformations contenta. Et tamen nequeant quidcunque de bujusinodi reformatione infringen> vel mutare. Et si secus actum fuerit, sit totum irritum et inane. Nec aliquid agant ubi agitur de receptione et libraéione pecuniarum sive bônorum absque eamerario.

Item, statuimus et ordinamus quod leprosi omnes in suis maladeriis. in quolibet festo patroni eorum capelle, dictis vesperis. se capitulariter congregent et conveniant ut supra, et vocatis

PIÈCES JUSTIFICATIVES 583

curato, procuratore pauperum vel camerario et quitono, intcr se unum ex leprosis eligànt in priorem, qui alias sit ydoneus, qui teneat elaves arche scripturarum et bladorum et ploti, et alia faciat que officio suo incombunt. Juretque claves tidelitcr eustodire, et ahsque dett'ectu punctuare quociens euratus in divinis deffecerit, et alii deffecerint in lus que sibi injuncta sunt. Si tamen prior antiquus ydoneus fuerit et bene agere repertus sit, illuiii si velint valeant confirmare.

ftem statuimus et ordinamus quod inqualibet leprosariarum, in ter alias caméras in ea existentes, una deputetur infra Pascha CUffl lecto fulcito ad usum bospituni. Et abinde in antea. souper caméra hospitum nuncupetur. Et in illa, si opus fuerit, per diem naturalem et non ultra, transeuntes leprosi suscipiantur ut hospites, quibus quitonus de pane ad sufiicienciam ministrahit, et pro equo si habeant, stabulum, paleasac fefium, totum de porcione fabrice.

Item statuimus et ordinamus quod, postquam leprosus unam leprosariam intraverit ut premictitur, nullathenus possit ad aliam se transferre, née bona secum data alienare aut abinde alias amovere. Et, si quid post ingressum acquireret, id totum loco suc maladerie tanquam monachus acquirat. Si quid tamen aliud lucretur propriis suis manibus operando, totum illud quoad vixerit silii sit et de il 1 o disponat pro libito voluntatis. Si autem, alicui leproso in specie aliqua immobilia seu mobilia utensilia delegçntur, utatur eorum fructibus in sua \ ira pro libito, illorum tamen alienatione sibi penitus interdicta. Etiam, si, expresse in specie. alicui pecunia vel victualia donentur, illis pro voluntatis libito utantur. Si vero detur alicui pecunia vel alia victualia in manu vel alibi ni) exprimendo, pecunia ponatur in ploto, victualia vero in coimnuni.Si quis vero contrarium fecerit,sit perjurus eo ipso et penam du pli incurrat applicandam ut infra.

[tem, statuimus et ordinamus quod.dum contingent leprosum aliqucm infirmari ad mortem, leprosi alii et quitonus mvigilent ac mictant sive vadant pro curato qui etiam sit intentus ut infirmus confiteatur et suscipiat Corpus Çhristi ac unctionem extremam. Sepeliaturque in cimiteiùojuxta capellamvel paiTOchie Sancti Leodegarii si voluerit ubi consueverunt sepeliri prout

ipsi voluerint eligere. [nterdicentes ne alibi eligere possinl sepelliri. Et proptcr hoc fidelium orationeiïL ut supra in otticio curati extitit ordinatuin.

Item, statuimus et ordinamus quod, de cetera, nullus leprosorum devenions ad înortem possit in nichillo de suis bonis jam in maladeria consignatis et repertis apud ipsùm condere testamentum. Sed per quitonum et euratum. vocatis procuratore pauperum vel camerario et leprosis, de illis fiât debituin inventariura et remaniant omnia maladerie. Vestes fcanien et utensilia dividantur inter leprosos et caméras eorum, vel in ramera il ln rêmaneant, prout magis necessarium et utile visum fuerit.

Modus colligendi hélemosinas inffà civîiatem.

Item statuimus et ordinamus quod omnes et quecunque helemosine que intra civitatem Gebenn. colligentur pro leprosis. per médium inter leprosos Quarrogii et de Quercu communiter dividantur. Si tamen aliquis specialiter et expresse uni magis quam alteri donaret vel legaret, donantis seu legautis illius in omnibus observetur voluntas.

Item, statuimus et ordinamus quod, de cetero, ea die qua flot electio quitoni, aut uxores quitonorum, aut alie due fidèles et ydonee mulieres capitulariter deputentur et illis exhibeatur debitum juramentufli. Quarum mulierum, una, inane quolibet bona bora, stet ante valvas ecclesie Sancti Francisei et altéra ante valvas Sancti Dominici, vel alibi ubi major pars populi congregetur. Et quelibet ipsarum mulierum secum déflorât ac teneat cassiam deputatam cum pictura et parvo flabello ligneo, ad demonst.randum ibi esse dandas hélemosinas pro leprosis. Et tantum sic in ipsis locis commorentuf quousque in ipsis ecclesiis divina oflicia dicta sint et populus pro illo inane ad illas ccclesias ulterius non conçurent. Et ex post; recédant secum ipsas cassias dett'orentes, illasquc loco tuto et fideli teneant et conservent de consilio et assensu curatorum. procuratoris et camerarii pauperum.

Item statuimus et ordinamus quod (Slaves ipsarum cassiaruni

PIÈCES .JTSTIFICATIVKS

servari debeant hoc modo, yidelicet quod quolibet cassia cujusque maladerie haboat duas claves diversas.Et curatus deTonay et quitonus de Quercu servabunt claves cassieloci deQuarrogio. Et curatus Sancti Lèodegarii ét quitonus do Quarrogio servabunt claves cassie de Quercu. Sicque quilibet curatus et quitonus cujusque maladerie habeat sunm clavem divorsam. Kt eciam in predictis cassiis fiant due sere cum clavibus diversis que per camerarium serventur.

Item, statuimus et ordinamus quod, de cetero, quelibet ipsarum mulieruin ut supra deputandarum, quolibet die dominico post pràndium ut est moris, habens saccum et campânam et ymaginein Sancti Lazari ad collum, ac in manibus parvum plotura clausum cum tribus diversis clavibus conservandis et custodièiidis ut supra in proximo capitulo, vadant per totam civitatem, petentes et querentes cum omni diligencia et pietate panem et alias pias lielemosinas pro pauperibus infirmis leprosis. In quibus saccis panes et alie helemosine reponantur et inplotis pecunie que dabuntur. Item predicte due mulieres, ipso die dominico, perquirant per totam civitatem si qui in illa hebdomada mortui sintet ad domum dert'unetorum vadant petendolegatum si quod taies mortui maladeriis fecisseiït. Kt simiïiter, omni die sabbàti sème! dumtaxat post pràndium. cum canistro discuvrant per omnia macella sive macellarios civitatis et suburbium et petant carnes a quolibet macellario, cum sint advisati et efs peines injunctum, presentibus domino Nycodo Festi vicedompno, sindicis et consiliariis civitatis, ut, loco coralliaruin quas debebant, debeant leprosis de carnibus elargiri. Quod et ipsi macellarii acceptarunt et se ad hoc teneri confessi sunt.

Item, statuimus et ordinamus quod predicte due mulieres et ambo quitoni maladeriaruin de Quarrogio et de Quercu. quolibet «lie sabbacti et dominico in vesperis, cum panibus, carnibus, ovis et aliis omnibus comestibilibus habitis et quesitis per totam ebdoraadam, conveniant in Burgo foris supra lapidem leprosorum et, data prius ipsis mulieribus pro ipsarum labore cum discretione débita débita porcione, si alie sint quam uxores vcl loco uxorum quitonorum, ibidem cetera omnia per médium di vidant. Kt quilibet quitonus suam medietateni ail suam mala-

l.A MÉDECINE A CKNHVK

deriam defferat et illam intor ipsuin et leprosos «lividat ut inferius continetur. Plotos vero, vestes et utensilia, sive alia que servavi possunt. si que donata sint, usque ad diem divisïonis cum capsiis conserventur, et in libro suo receptorum ponat. et postca de illis disponatur ut infra latius ordinatur.

Item, statuimus et ordinamus quod quater in anno, videlicet in Kalendis Januarii, Aprilis, Jullii et Octobris, nova duodecinia, in Gebenn., in domo camerarii, conveniant ambo curati, et procurator pauperum si fieri potest. et anilio quitoni et predicte due questrices. cum supramissis cassiis, plotis et aliis vestibus et utensilibus donatis. Apperiantque simul omnia, et illa per médium dividant, medietatem maladerie Quarrogii et aliam maladerie de Quercu, et distribuant pro fabrica prout infra. Si quid autem post distribucionem superestat, illud pênes çamerarium per inventarium dimictatur, describendo totum in libris quitonorum, quorum quilibet partent suam separatim ponat. Uludque residuum convertatur ut infra dicitur.

Item, statuimus et ordinamus quod ipsi ambo curati de sciçncia et consilio leprosorum utriusque maladerie, et procurator pauperum ac quitoni, singulis annis in Kalendis Januarii. eligant unum probum et divitem burgensem qui Dcumtimeat. velantiquum confirment, pro pecuniis undecunque et quomodocunque provenientibus conservandis. Qui sic electus ipsas pecunias fideliter conservabit ad usum et utilitatem maladeriaruni et cuilibet porcionem suam fideliter consignabit. Et tic predictis jurabit in manibus curatorum ac dereceptis custodiendis dabit cedulam sua manu. Ac si opus fuerit diriget et forniabit lihrum quem quitonus pênes se babiturus est.

Nos autem, pro camerario predicto, deputamus et creamus Jacobum de Sambavïlla, prabum virum. solicitatorem et procuratorem, in presenti reformacione expertum. usque ad sex annos proxime venturos et deinde ad bene placitum prout supra continetur. Ipseque Jacobus in manibus nostris juret.

De modo coUigendi Jvelemosinas extra civitatem.

Item, statuimus et ordinamus quod. in ambalms leprosariis tain

PLÈCE8 JUSTIFICATIVES

Quarrôgii quain Quercus, ante caméras léprosorum in Joco apparehti, sit continuo unus plotus, prout est de présenta in Carrogio. Sit tanem boni, rirmi et duri nemoris, et quilibet ipsorum plotormn claudatur cum tribus diversis clavibus. Quarum unam toneat curatus, aliam camerarius et aliam scrvet prior léprosorum, in tantum quod quilibet curatus et quilibet prior et camerarius babeat suain clavem diversani. Aperiaturque plotus predictus illis diebus quando aperiuntur cassie, vel in cràstinum si commode fieri possit, presentibus camerario, curato et quitono loci ubi est plotus et procuratore pauperum si fieri potest. Et totum quod reperietur in ploto sit illius maladerie cujus est plotus

Similiter, omnia que habebuntur quomodocunquc et qualitercunque in villagiis et parrochiis, illius sint maladerie cui sunt supposita et fuerunt in preteritum.

Et quilibet leprosus potensin persona faciat suam ebdomndam ad standum juxta plotum cum tlabello ad petendum belemosinas a transeuntibus et ponendas in ploto. Et, quia in Carrogio sunt duo ploti, duo simul faciant suas ebdomadas. Si quis vero deffecerit. pro qualibet die deffectum fecerit, penam trium grossorum incurrat ipso facto.

De modo distribue »di redditits et proveutus et eciam lielemosinas.

Primo et ante omnia, quilibet quitonus, de medictate contingenti sue maladerie, dabit annuatini suo curato, pro duabus uiissis ebdomadalibus, florenos decem Sabaudic. Hoc tamen online, videlicet quod id qualibet appertura cassiarium dot dicto curato florenos duo cum dimidip.

Item, cidcin curato annuatim octavas frumenti sex, prout supra in otticio curati fit mentio.

Item, totum residuum bladi equalibus porcioniluis dividatur m r leprosos et quitonum. Et seraper una porcio de ipsis equa- Ms cum porcione cujuslibét leprosi capiatur pro fabrica, <>t per quitonum ponatur ad partem et in libro rcceptorum pro fabrica.

Item, totum residuum omnium pecuniarum equalibus porcio-

nibus dividatur inter leprosos et quitonum. Et ùna porcin capiatur pro fabrica, ut supra proxime dicitur de bladis, que servetur per cainerariuin.

Item, si in uialaderiis, vel altéra ipsarum, diminuerentur leprusi quod non essent ibi nisi unus, tune sempei- do supradictis capiatur mëdietas pro fabrica.

Item, quod ipsa fabrica participet in laudibus et vendis sicut curatus vel unus ex leprosis.

Item, ordinamus quod, de porcione fabrice, curatus loci et quitonus, unacum carnerario pauperum, et sciencia et consilio leprosorum, possint disponere pro fabrica ubi fuerit major nécessitas, vel pro vita et victu leprosorum in quo major etiam nécessitas fuerit, vel, si in bis opus non fuerit, in redditus maladerie per predictos convertatur.

Item, si vestes vel lecti aut superlectillia donentur. illa per predictos dividantur per caméras et inter leprosos ubi major fuerit nécessitas, vel vendantur prout utilius visuin fuerit. m maladeria vel leprosi non indigerent. Et pecunie dividantur ut supra.

Item, carnes, panes et alia victualia dividantur inter quitonum et leprosos, prout supra de modo colligendi belemosinas continetur.

Item, de porcione contingenti fabrice. dentur cuilibet cui ato. pro oneribus illius et sequentis diei in festo sui patroni. floreni duo, prout supra in officio curati continetur.

Item, suinptibus ipsius fabrice, in die patroni cujuslibet maladerie, cmatiir una fax ponderis trium librarum etduecandele ponderis medie libre pro qualibet. que consumentur in ipsis capellis in divinis per totum annum.

Item, quod quitonus ipso, pro se et uxore. unam parteni tantum capiat de omnibus sicut unus leprosus et non ultra. l",t. m uxorem non babuerit et aliam loco uxoris teneat mulierem, porcio illa quitoni dividatur in très pai'tes quarum duas quitonus reeipiat et mulier illa unam.

Item, quitonus ipse, sumptibus de communi, gubernet equum de quo in suis couiputis debeat reddere racionem.

PIKCKS JUSTIFIOATIVUS

Item, quod penc pecuniarie, de quibus supra fit mencio, applieentur pro medîetate fabrice ilîius maladerieubi fuerit factus dèffèctus et pro alia medietate curato loci.

Item, si eurati postquam fuerint vocati fraudulenter se occultarent vol impedirënt aperturam cassiarum et plotorum, pro ea vice perdat suos duos florenos curn dimidio. Et, si verterctur in dubium, de hoc cognoscet dominus Officialis. Nichillominus, si in hoc et in aliis ut dictuin est se absentarent, facta légitima vocacione, possintin omnibus alii procedere ubicunque fit mencio quod curatus debeat interesse, articulis correctionis dumtaxat exceptis, ne leprosi vol leprosarie in aliquo detrimentum paciantur. Et ipsi eurati de sua negligentia vcl deffectu per suum supei'iorem condigne puniantur.

Item, injungimus camerario, quitonis et leprosis, presentibus ■ et futuris, ut, absque dimiriucione, sub excommunicacionis pena et dupli in eo quod defficcrcnt, quod integraliter solvant ipsis curatis sua stipendia, prout supra est ordinatum.

Item, injungimus, et in virtute sancto obedieneie et prestiti jùramenti, dominis sindicis civitatis Gebenn. presentibus et futuris, ut semper teneant advocatum et procuratorem pàùperum dispositos et paratos pro onini bono regimineet dèffensione illorum et presertim predicto'rum leprosorum, prout supra in plurimis lûcis premictitur. Et, prout de prësenti deputarunt videlicet, eximium legum doctorem dominûm Aymonem Aymonodi et egregium virum Franciscnni Oboli, procuratorem et solicitatorem in bac reformatiône, quos etiam nos, apostolica auctoritate nobis in bac parte concessa, approbamus, eligimus et eonfirmanius usque ad sex annos et deinde ad bene placitum. Si quando vero in futurum predieti nollentvel non passent vacare, predicti sindici cum consilio civitatis, eo die quo alii sindici eliguntur et ipsi deputentur, recommictendo semper i|)sis et omnibus de civitate predictos leprosos et omnes alios pauperes et personas miserabiles, comiueinorando dictum Salvatoris beati : Miséricordes este ». Et : « Dlud quod uni ex minimis meis fecistis, michi (ecistis ». Et illud Pétri : « Caritas operit multitudinem peccatocum ».

Item, injungimus predictis sindicis ut présentera refbrmatio-

nem describi faeiant in pal'gameno et poni in eoruni archiviis, ne unquain aliquo tempore possit deperdi et ut melius possinl auxilium prestaré ad observàtionem illius.

Item, injungimus predictis sindicis ut, infra dîes quindecim, faciant pom lapidera in Burgo Foris prout fuit consuetum, quia, ut constat nobis, in utilitatem civitatis fuit inde apportatus.

Item, ut presenûs Reformationis apud léprosos et ceteros ad quos spectat plenius noticia habeaturj statuimus et ordinamua quod annuatim, in festo patroni cujuslibet maladerie, dictis vesperis, eleçtô priore novo aut confirraato antiquo si benefecerit, ut supra est descriptum, tota presens refonnatio per curatum seu per advocatum aut prpcuratorem paùperum, in lingua materna, presentibus omnibus tune capitulariter congregatis, legatur quolibet cessante deffectu. Et tota presens nostra refonnatio in Romancio transferatur in pargameno, et in capella cujuslibet maladerie eu ni cathena supra arebam vel alibi affigatur, reservato original! in latino in area, ne quis in hoc possit pretendere fgnorançiam.

Omnes et quascunque alias ordinaciones, statuta et consuetudines sive pacta acthenus quacunque autoritate factas, condita. obstn'vatas sive conclusa aut firma apostolica auctoritate Nobis concessa et qua fungimur, cassantes, removentes, irritantes et anullantes ac revocantes, juribus omnibus penitus et omnino évacuantes, et ad présentera reformationem orania reducentes. Quaquidem auctoritate predicta volumus et mandamus. sub pénis in ea ut supra descriptis, perpetuo et inviolabilité!- observari.

Si qua tamen imposterum in premissis dùbietas oriatur, vel reformacio vel addicio fienda Nobis videatur, in omnibus et singulis premissis. declaracionem, limitacionem. diminucionem, addicionem, reparationem sive prorogationem, Nobis et superiori nostro tantummodo et non aliter reservainus.

N'ccnoii omne id totum et quicquid superius F-piscopo vel Officiaîi Gebenn. in presenti reformatione commictitur. dùm morara Gebennis traxerimus, juxta mandata apostolica

PIÈCES JUSTIFICATIVE* 5.1 1

Nobis in hac pacte facta et injuncta. Nobis similiter réserva* mus '.

(Voir p. 131).

Ordonnances et Règlements relatifs à la peste.

On a vu que les deux règlements les plus anciens sur le régime des pestiférés, datant l'un de la fin du XV"" siècle et l'autre de 1503, ont été publiés par Cbaponnière et Sordet (M.D.G. III, pp. 451-453). Je donnerai donc ici les articles promulgués en 1564, 1568 et 1571. et l'ordonnance du 13 janvier 1629 qui reproduit avec de légères modifications celle qui fut édictée lors de la grande épidémie do Kil5. Il m'a semblé inutile de publier in extenso le règlement de 1636 auquel j'ai fait de nombreux emprunts dans mon travail de 1888.

Du 11 août 1561.

Peslr.

Icy aiant esté mis en avant aulcuns articles donnez par advis parle Sr Jehan Chautemps qui a hcucy devantcbarge du temps de la peste, estant d'iceulx faicte lecture, ont esté approuvez et corrigez comme s'ensuit :

Premièrement, que ceulx qui sont infectez de peste doigent vuideï la maison et la faire nettoier et demourer dehors l'espace de quarante jours.

Item, que ceulx qui n'auront faict qu'entrer et sortir tout incontinant en maison infecte debvront demourer doze jours dc-

1 Ce règlement a été copié Kur le manuscrit de la Bibliothèque Publique (Mss. n° 148) etcollationné sur l'exemplaire identique des Archives, registre sur parchemin coté : « Droits des Hôpitaux et Maladières, Carouge, n° 16. » Ce volume porte sur la couverture l'inscription gothique contemporaine : « Le Livre des Ladres », et l'on voit à la garde du second plat de la couverture, un curieux dessin héraldique.

rm

IjA MKMECINK A GENÈVE

hors de la ville ou enfermez en une chambre sans se mesleravec les gens.

[tem, ceulx qui auront beu et mangé sans y faire résidence demoureront vingt jours hors la ville ou enfermez comme dict est.

Item, les médecins qui seront entrés en maisons infectes demoureront 20 jours hors la ville.

Item, les barbiers qui auront saigné quelque infecté demoureront ung mois dehors.

Item, celles qui auront allaicté ung enfant une fois d'une femme malade demoureront 12 jours dehors ou enfermées.

Item, s'il advenoit que quelque enfant fust délaissé de sa mère et qu'elle fust morte de peste, après l'avoir lavé de vin et remis à une nourrice, elle demeurera hors la ville 20 jours.

Item, que les infectez doyvent faire nettoier et curer leur maison.

(R. C, vol. LIX, fol. 89).

Règlements de 1568.

ln, du 9 juillet.

On a fait lecture de plusieurs articles dressés pour l'ordre qui se doyt tenir au fait de la peste, tant pour la nourriture des paouvres que moyen de les loger et autres choses, Lesquelz ont esté aprouvés.

S'ensuyvent les susdits articles :

Qe le Sr Commis tienne livre dans lequel il escrive tous ceux qui sont conduitz dehors pour la peste.

Qu'il donne ordre que ceux, qui voudront sortir sortent au plus tost et note ceux ausquels il baillera des capites.

Incontinant que qùelcun sera dehors, qu'il s'enquière des facultés d'iccluy, s'il y aura de quoy payer sa nourriture et entretenement que Phôspital avance, et qu'il fasse mémoire s'il esi possible des biens meubles ou immeubles sur lesquelz ledit IlOSpital 'pourra recourir pour ledit entretenement. — Les inaistres et maistresses payeront pour leurs serviteurs.— S'il n'y a rien.

PIÈCES JUSTIFICATIVES

qu'il s'enqûière des parens el 1rs advertisse d'assister à leur paouvre parent.

Si ce sont papuyrës estrangiers, seront appelés les diacres de la bourse, françois pour les françois et les Italiens pour les Italiens, affin de faire ou promettre ladite récompense après que l'hospital aura assisté.

Quant aux malades qui vont à l'hospital, ils seront tenus porter quant et eux leurs linges et couvertures s'ilz en ont. Lesdits linges demeureront audit hospital s'ils y meurent et leurs accoustremens. S'il/, guérissent, pourront emporter un linceul et leurs couvertes et accoustrements.

Les maistr.es et maistresses ne seront tenus bailler à leurs serviteurs que deux linceux.

Que de moys en moys, il fasse la reveùe de son registre pour bailler mémoyre ès Srs procureurs de l'hospital de ceux avec lesquels on pourra conter et se faire payer. Et, à cest effect, s'enquerra tous les jours des trespassés audit hospital ou cabanes pour les marquer en son registre avec la datte du jour, affin qu'on puisse veoir de combien de jours ils seront comptables.

Qu'il fasse resserrer ceux qui sont contagiés pour les jours compris en l'arrest de Messieurs. Si quelcun est désobéissant, qu'il en advertisse.

Es maisons refermées pour quelque soupçon de maladie de peste, en estant adverty qu'il y aile incontinant, avant fait a peler le médecin et cirurgien non contagiés pour s'enquérir diligemment des signes, pour y faire remédier promptement si c'est peste ou pour donner advis parle médecin aux enfermés pour éviter qu'il ne se convertisse en peste et à quelz signes ilz le pourront cognoistre, poureequ'à faulte de cela plusieurs estimans ri'estre pris de ceste maladie et attendans passent les heures de remède.

Qu"il s'enqûière diligemment si ceux qui servent à l'hospital, barbiers, serviteurs ou servantes font leur debvoir, si le ministre, le médecin et apoticayre, pour en advertir Messieurs et des choses qui concernent cest affaire le plus qu'il pourra.

Quant à ceux qui vont par les cabanes", qu'ilz se remissent

Page 1