CHAPITRE IV. RÉALITÉS MÉTAPHYSIQUES
« Tout changement, dit-il, a lieu entre extrêmes opposés, non par opposition quelconque, comme la voix n'est pas du blanc, mais par opposition de contrariété. Il faut donc qu'il y ait pardessous quelque sujet de la mutation, car ce ne sont pas les contraires qui se changent l'un dans l'autre.
« De plus, le terme final demeure, et le terme initial ne demeure pas. Donc il y a une troisième réalité, outre les deux extrêmes contraires, et c'est la matière (1). »
Ce passage étant très important, demandons à Albert le Grand de nous le traduire.
Si mutatio omnis est de contrario in contrarium, sicut diximus in 1« Physicorum, necesse est aliquid subjici contrariis quod sit subjectum mutationis, et hoc est tertium quod est materia.
Et hujus causa est. quod contraria non transmutantur ad invicera, ita quod sint subjectum transmutationis; sed sunttransmutationis termini. et ipsa transnmtatio fluxus quidam est contrariorum.
Amplius : Unum quidem contrariorum, ad quod est transmutatio, manet; aliud autem a quo est transmutatio, non nianet sed abjicitur; subjectum autem, quod tertium est, sub utroque contrariorum manet idem. Oportet igitur aliquid esse tertium prœter contraria, et hoc est materia (2).