CHAPITRE IV

CAUSE DU DEVENIR ET CAUSE DE l'eXFSTEXCE

.1. — • Causa in fieri, — causa in esse. -

Nous avons déjà rencontré la célèbre distinction des scolastiques entre la cause in fieri et la cause in esse. — Causa in fiein est causa per quam fit aliquid. — Causa in esse est causa per quam est aliquid.

La première est cause du devenir, la seconde est cause de Yexistence. La production de l'effet dépend de la première; son existence dépend de la seconde. Il nous faut approfondir cette importante distinction, et saint Thomas nous a laissé à ce sujet un enseignement magistral :

Omnis effectus dependet a sua causa, secundum quod est causa ejus. Sed considerandum est quod aliquod agons est causa sui effectus secundum fieri tantum et non directe secundum esse ejus. Quod quidem convenit et in artificialibus et in robus naturaUbus.

i^dificator enim est causa donius quantum ad ejus fieri; non autem directe quantum ;id esse ejus. Manifestum est enim quod esse domus consofjuitur formam ejus; forma autem domus est compositio et ordo, qua' quidem forma conscquitur naturalem virtutem quarumdam rerum.

Sicul enim coquus coquit cibum adhibendo abquam virtutem naturalem activam, scilicot ignis; ita a-dificator facit domum, adhibendo ca^mentum, lapides, et ligna qua* sunt susceptiva et conservativa talis compositionis et ordinis. Unde esse domus dependet ex naturis harum rerum, sicut fieri domus dependet ex actione uïdificatoris.

l'^t simili rationiî est considerandum iu rébus naturalibus. Quia si ;Uiquod agens non est causa forma* in quantum hujus-

506 LIVRE Vlll. — CLASSIFICATION' DES CAUSES.

modi, non erit per se causa pusc quod consequitur ad talem formam ; sed erit causa effectus secundum fieri tanlum (1).