NAT
27 ott. 21 dic. 1180 (S. T.) « Anno dominice incarnationis millesimo centesimo octuagesimo. Die lune sexto Kalendas novembris, indictione quartadecima. In Placentia in camera domini Guidonis Abbatis Monasterii Sancti Savini, ecc. Tale pactum fuit inter predictum dominum Guidonem, ecc., et consules Comunis, ecc., videlicet quod predictus Abbas posuit tantam terram intra clausum iuris suprascripti Monasterii que est iuxta fossatum civitatis in qua ipse pro Monasterio et Consules pro Comuni faciant viginti molendina cum caducis et viis et accessionibus eisdem molendinis necessarl, que debent contineri sub decem tectis, scilicet duo molendina sub uno tecto, et decem ipsorum molendinorum debent esse Comunis et alia decem Monasterii et de medietate suprascripte terre ubi erunt ipsa viginti molendina prefatus Abbas volentibus et consentientibus eisdem fratribus suis fecit datum ad proprium in manibus ipsorum Consulum et pro hoc et pro duodecim libris placentinorum quas predicti Consules fuerunt manifesti se recepisse ab eodem Abbate Sancti Savini, posuerunt duos canales aque de Trevia de quibus et de superfluo aque de Nuria et Trevia que venit ad vetera molendina eiusdem Monasterii debent ipsa viginti molendina macinare, dicto et hinc bene intellecto quod prefata vetera molendina ante macinent de aqua Nurie et Trebie, ecc.
(S. T. Ego Razo Dalinda Sacri Palatii notarius ad hoc totum interfui et rogatus duas cartulas unius tenoris inde scripsi ».
(Voir Reg. Magn. cit., p. 51).
APPENDICE
Nes
25 sept. 1180 (S. T.) « Anno dominice incarnationis millesimo centesimo octuagesimo, indicione quartadecima, die iovis septime kalendas octubris in veteri placentino palacio in quadam camera. In presentia Buterici Bellengarii, Oberti Bregognosi, Breti Diani, Roberti Maleraze, Gandulfi Currerii, Oberti eius filü, Nigri de Zucheto et aliorum, Dominus Petrus Dianus Prepositus Ecclesie Sancti Antonini a parte eiusdem Ecclesie fecit finem et datum Opizoni de Fontana, Bregondio Leccacorvo et Guarnerio Mantegacio Consulibus Comunis Placentie nomine eiusdem Comunis scilicet de iure trahendi et ducendi Rivum Comunem a terra Anrici Bonabelli usque ad Partitorium, quod Jannonus Buecamatta et socüi tune Consules prefati Comunis eidem Ecclésie dederant, et item de uno canale aque eiusdem Rivi quem Janonus Mantegacius et socii tunc Consules prefati Comunis suprascripta ecclesia dederant. Et promisit prefatus prepopositus et se et suos successores obligavit hanc finem et datum semper firmum tenere, sub pena viginti librarum placentinorum et hec cartula in sua firmitate persistat. (En plus, en prime des services rendus à la Commune les Consules), dederunt et concesserunt eidem preposito nomine iamdicte ecclesie unum canalem aque de veteri rivo suprascripti Comunis ad ducendum et tenendum et ad suam utilitatem faciendum in terra eiusdem ecclesie usque ad quinque annos expletos, et possit pars ipsius ecclesie habere molendina de eodem canale in sua terra in perpetuo. Sed cum exierit de predicta terra debet ire semper ad utilitatam Comunis et eiusdem ÆEcclesie equaliter faciendo expensas communiniter, etc. ».
Notaires: Giovanni Dal Monte e Razone Dalinda.
(Voir Reg. Magn. cit., p. 53).
27 juillet 1180: Les Consuls de la Commune donnent et concèdent au Monastère de Benoît l’eau « de uno canali aque rivi veteris Communis quem tollant de supra rivum
APPENDICE
Sancte Eufemie in ea parte qua voluerint et ducant ad terras suas et suam voluntatem faciant ».
27 juillet, 21 décembre 1180: les Consuls de la Commune «fecerunt (à beaucoup de particuliers) datum de Rivo Novo eiusdem Communis, ita ut tale ius habeant in eo omnibus modis quisque in suo loco quale habeant in veteri rivo et omnem suam utilitatem ibi faciant, ecc., et habeant suprascripti Rufinus Speronus et Rubeus de Argene sex canales aque eiusdem Rivi Novi, qui veniunt in civitatem et libere ducant ad molendina sua causa macinandi, sicut ante macinabant de rivo veteri, et à partitoriis insursum usque in Treviam non debet Comune nec aliqua persona ullum edificium facere ».
(Voir Reg. Magn. cit., pp. 329 et 8).
1190, 20 août, Guglielmo Multipecora e Guerino de Tuna associent le monastère de Pulsano: «in uno canali acque que acquisiverunt à Po atestate Placentie extrahendi de fluvio qui dicitur Trebia ».
Rog. Not. Gerardo.
(Voir Reg. Magnum f. 655).
1202, 28 septembre. «In palacio vet. domini Episcopi. Les Consuls de la commune de Plaisance» confirmaverunt in presbitero Rogherio Ecclesie Sancti Petri de Rezano ius quod habeat in extrahendi aqua de Fluvio Cario…. item a parte eiusdem Comunis dederunt eidem Presbitero Rogherio illam eandem aquam de eodem fluvio Cario, que sit unus canalis, extrahendi ».
Rog. Not. Guisca.
(Voir Liber Mancassola, pp. 149 e 152 idem).
APPENDICE
1219, 23 dicembre. « Anno domini millesimo ducentesimo decimonono, inditione octava die lune decimo Kalendas ianuarii in palacio placentino. Coram Gualterio Calderario, Guillelmo Filerno, Rufino de Fontana, Arduino Bagaroto, Azone de Vigoleno, Dominus Guido de Busti potestas Placentie sic dixit. Inter Oldericum de Bonamena et Petracium Passacalderiam sindicos Comunis Placentie nomine ipsius Comunis ex una parte et Albericum de Spectine ex altera causa vertebatur in hac forma libello porrecto: petunt Oldericus de Bonamena et Petracius Passacalderia sindici Comunis nomine eiusdem Comunis ab Alberico de Spectine totum Rivum $sive aquam Rivi quam quemve ipse tenet vel possidet vel quasi tenet vel possidet. Aqua cuius rivi solita erat decurrere ad molendinum illorum de Cornazano situm condam prope turrem Episcopi sive illorum de Montecuco, dicentes predictum rivum et aquam infrascripti rivi ad dictum Comune Placentie pertinere iure dominii vel quasi, quod totum dicunt et petunt omni iure quo possunt; ad quorum restitutionem Albericus, lite contestata, dicebat se non teneri et dato ei termino perentorio probandi nihil probavit. Visis igitur et auditis confessionibus, instrumentis, rationibus et allegationibus utriusque partis et hiis omnibus que utriunque fuerint proposita et super eis conxilio habito sapientum per ea que vidi et audivi atque cognovi ferens in seripti inde sententiam condemno Albertum filium infrascripti Alberici, presentem, nomine ipsius patris sui et per eum ipsum Albertum, restituere infrascriptis sindicis nomine Comunis et ipsi Comuni predictum rivum et aquam ipsius Rivi.
(S. T.) Ego Gerardus Spalla notarius huic interfui et mandato ipsius potestatis hoc seripsi ».
(Voir Reg. Magnum, p. 364, e Reg. Parvum, f. 298).
APPENDICE
Legislazione statutaria (dal libro V degli antichi Statuti piacentini)
De existentibus in possessione, seu quasi, ducendi aquam per XX annos.
61. Si quis duxerit aquam ex aliquo flumine publico seu sortivibus vel scolaturis, et steterit ipse et ille à quo causam habet vel alter eorum in possessione, seu quasi, deducendi ipsam aquam per XX annos continuos, non possit molestari ab aliquo, qui se diceret habere à dictis XX annis citra causam vel titulum a communi placen. nisi pretendat alia jura, per qua debeat obtinere. Alioquin si de dicta possessione vel quasi non probaverit, preferatur qui titulum presens habuit a communi: et in hoc defendatur per commune placen. Et hoc habeat locum in preteritis presentibus et futuris.
Dux Mediolani..…. etc...
Dilecte noster.
Conquesti sunt apud nos suis litteris Antiani Comunitatis illius nostre civitatis, quod aqua Trebie decurrens per illam urbem nostram, super qua comunitas ipsa potissimum ius habet, usurpatur multis modis à nonnullis civibus, seu privatis personis, pretendentibus et ipsis ius in ea habere, que grandiores fecierunt buccas canalium aque ipsius, quas buccas bastardas appellant, et per eas ducunt longe maiorem aque quantitatem quam eis debeatur; allegantquoque Antiani ipsi magnum ex ea re eidem Comunitati et pauperibus multis insuper et intractis pariter nostris preiudicium sequicum ex huius modi aqua decurrenti ad mollendina, que sunt intra civitatem, blada macinentur, strate civitatis purgentur, prata pomeria et hortuli irrigentur; et nobis quoque transmisserunt litteras ipsis inclusos nonnullos veteres solitos observari circa aque ipsius rectum, equumque decursum, etc. Nos igitur hac de re displicentiam sumentes, et me
APPENDICE
mores super inde alias conscripsisse cum similes apud nos querele delate essent, quod opportune provisiones fierent, ne aqua usurparetur, et quod ordines super inde editi observerentur, et nunc quoque dispositi his inconvenientibus provideri tibi onus officio precipue intelligimus spectare, expressius commitimus ingiungimus et mandamus, ut omni cum studio et opera tua provideas, quod ordines editi super decursu ac gaudimento aque predicte ac omnibus ad eam pertinentibus ad unquem observentur, et quod ille private personeque ius in ea habere pretendent, plus debita portione non accipiant, et quod bucas canalium moderentur, si eas plus solito et debito ampliari fererunt. Quodque illi alü, si qui sunt, usurpantes aquam ipsam nullo iure sibi premisso, id agere deinceps desinant, neque eius aque privato beneficio utantur, cum id iure facere non debeant. Et denum taliter opereris, quod neque comunitate predicte, seu agen- tibus pro se, nec cuique alii eam ob causam dignam relinquatur querimonie materia, cum et maxime advertere debeas quod intratis nostris nullum preiuditium generetur, quod nullo pacto essemus laturi. Circaque executioni mandanda, tibi expediens arbitrium et plenam facultatem per hos nostros damus, concedimus et impartimur.
Datum Mediolani die XXVII Augusti MCCCCLXTITIIT.
Signatus Vincentius.
À tergo: Prudenti viro Jacobo Ardicio de Aliate Refferendario Nostro, Placentie.
Ordini per il reggimento delle acque di Trebbia
Stabiliti l’anno MDLXXXV - Ristampati nell’anno MDCLXXXXI in Piacenza per Gio. Bazachi Stampator Ducale - Nuovamente ristampati nell’anno MCMX VI per disposizione del Municipio.
Et hauendo Sua Eccellenza per prima partecipato, e più volte trattato à lungo di questo negozio, con li Signori
Deputati, e particolarmente Eletti sopra cid, per parte di
APPENDICE
questa Magnifica Città, o suo Consiglio Generale, quali volentieri in nome d’essa Comunità hanno accetato, et accettano le infrascritte Prouisioni, Ordini e Capitoli, fatti, stabiliti, e conclusi per l’Eccellenza Sua, accid per l’auuenire habbiano forza di perpetua, et inuiolabile Legge, e s’osseruino da cadauna Persona, o Persone di quale stato, grado à condizione siano, etiam Priuiliggiati.
VI. —- E più hà ordinato Sua Eccellenza, e dichiara, che questa Città, o Magnifica Comunita sia anteriore à tutti i Padroni dei Riui, cosi legittimi, come bastardi, e che in hauere la sua ragione dell’ Acqua sia sodisfatta prima di tutti gli altri, etiam che fossero Priuilegiati, e nel modo, e forma ordinerà il Sig. Gouernatore di questa Città al Sig. Referendario, e Commissario perché è mente di sua Eccellenza, che per l’interesse publico la Città, conforme alle sue ragioni preuaglia à tutti in hauere la sua ragione dell’ Acqua, in ogni tempo, cosi siccità, e penuria, come, d’abbondanza d’Acqua, all’arbitrio del Sig. Governatore, con partecipazione perd delli Signori Eletti sopra di cid da questa Città, o suo Consiglio Generale.
