p. 80). — Harduin, Concil. VU
808. (p. 81). — Chronicon Walteri de Hemlngburgh, London, 1849, II, 293 : /n // sessione facta est longa disjmtatio de ordine Templariorum, utrum stare posset aut deleri de jure deberet ? Et erant pro ordine Templariorum prxlati qiuui omnes, prœter prœlatos Francias, qui, propter timorem regU Franciœ, per quem, ut dicebatar, totum illud scandalum fuerat, aliud facere non audebant... In III sessione sedit dominus papa pro tribuncUi, et ab uno latere rex Frandx, ab altero rex Navemiœ /lifta ejus, surrexltque quidam clericus -J inhibuit sub pœna excommunicationis maiorU, ne aliquis loqueretur verbum in concilio, nisi licentiatus vel requUitus a papa. Recitatoque processu Templariorum, adjeclt papa quod licet ex processu prxhabito ipsum ordinem de jure delere non posset, tamen ex plenitudine potestaPls ordinem delevit, nom^n et habitum...
293. (p. 81). — Ibid. Erant enim in toto eoncilio {quod concilium dici non merebatur, quia ex capite proprio omrda fecit dominus papa, non respondente neque consentiente sacro eoncilio) baculi pastorales circiter quasi centum triginta. — Decimam etiam universalis ecclesis per sex annos régi Francorum contulit... sacro non consentiente eoncilio neque expresse contradicente.
On comprend qu'avec des assemblées aussi dociles, les papes n'aient guère eu de scrupules à arrang^r à leur gré les prétendues décisions de ces conciles. C'est ainsi que, à propos de la confection des Clementina, que le corpus juris can. donne comme émises in Viennensi eoncilio, la Glossa à cet endroit (d'Andréa), Venise, 1485, nous édifie sur les procédés de la curie pour composer les constitutions de l'Eglise : Circa hoc sciendum est, quod constitutiones concilii, licet non omnes fuerint in eoncilio publicatx, tamen postea de facto fuerunt publicatœ, et ipsorum habita copia, et jam habebatur, quod ligarent : et quia patuit aliquas ex ipsis inepte, aliquas prolixe, aliquas détective cornpositas, aliquas etiam non expedire, noluit Clemens, quod composite) illa procederet : sed {ut fertur) sub excommunicationis pœna mandavit, quod illas habentes intra certos dies restituèrent camerx, ni incenderent, vel dilaccrarent easdem. Demum per perittores fecit illon
recenseri, qui cUiquas et paucas in totum TeservaverunU aliquas in totum resecarunt, aliquas mutaverunt quoad verba, mente servata : in aliquibus menti et verbis detraxerunt et addiderunt : et has licet non sub his verhis in concilio publicatiae fuissent, voluit sub nomine concilii reservari, et multas constitutiones utiles addens de quibus non fuerat in concilio tractatum..., fecit illas una cum quibusdam constitutionibus quas prius ediderat sub debitis titulis compilaii,.. Mortuo Clémente istarum constitutionum haberi copia de cancellaria non poterat,.. Creato autem D. Joanne... petiverat et receperat constitutiones ipsas examinandas et corrigendas, et aliquas correxit et mutavit, ut tit. I, c. unico {de summa trinitate et fide cath.). — Naturellement, le précédent sous Clément V devint aussitôt à son tour la source d'un nouveau droit. Turrecremata, dans son Apologia Eugenli IV (Harduin, IX, 1273) le cite et en conclut que le pape a à vérifier les décrets des conciles, si quid in eis minus rectum, minfis verum, aut minus expediens contineatur ? aut si quid ineptum, aut si quid diminutum, aut superfluum sit ? quomodo dicitur fecisse Clemens...