p. 178). — Doctrinœ
571. (p. 178). — Summa Sylvestrina, Romœ, 1516, verbo : Concilium.
572 (p. 178). — Léon X étendait même l'infaillibilité des papes , jusqu'aux Canones et Constitutiones des pontifes, en particulier dans sa Bulle contre Luther. Harduin, IX, 1897 : docuissemus eum (Lutherum) luce clarius, sanctos Kom. pontiflces prœdecessores nostros, quos prœter omnem modestiam iniuriose lacerai, in suis canonibus seu
constitutionibus, quas mordere nititur, nunquam errasse, quia juxta prophetam « Nec in Galaad résina, nec medicus deest » (Jerena., 8, 22). [Cette bulle Bxsurge Domine (15 juin 1520) par laquelle 11 excommunie Luther et condamne sa doctrine, est une manifestation ex cathedra, si jamaôâ il en fût.]
678. (p. 179). — Ad Leonem X de divina inst. Pontiûcatus, Romae, 1581. c. 14.
874. (p. 179). — Il omit les mots décisifs : « {error est), si per Romanam ecclesiam intelligat universalem aut Concilium générale. >
B75. (p. 179). — Apologia Tractatus de comparata auctoritate papae et concilii, Hom., 1513, c. 1, f. 3 : ... (l'Egliôe) serva nata est, — Signum autem infallibile servUutis ecclesiœ communitatis...
766. (p. 179). — Comment, in IV sentent,, quaast. de conflnn. ; certum est, qiu)d possit errare, hœresim per suant determinationem aut Decretalem asserendo. » Il déclare expressément : c Evacuare intendo impossihilitatem errandi, quam alii asserunt. »
767. (p. 180). — De Conciliis M. Ugonii Synodia. La lettre du pape se trouve en tête.
678. (p. 180). — « Collamam in prœceps ecclesiam Christi » —ils emploient le mot t ruina ».
679. (p. 180). — Caveat item (nuntius) ab osterUatione sophismatum, quibus in omnibus fere scientiis nostrœ aetatis sclwla hactenui usa est » : le nonce ne peut atteindre un résultat quelconque qu'au moyen de la aTheologia positiva ». Dœllinger, Beitraege III, 246.
680. (p. 181). — A quodam Judœo, nescitis utrum christiano un pagano, multos in patria vestra baptizatos asseritis, et quid de his sit agendum consulitis. Hi profecto si in nomine s. trinitatis vel tantum in nomine Christi, sicut in actibus apostolorum legimus, baptizati sunt (unum quippe idemque est, ut s. exponit Ambrosius), constat eos non esse denuo bapUzandos. Mansi, XV, 432, c. 104, Cf. Melch. Canus, lib. 6, c. 1, n* 7.
581 (p. 181). — Mansi, XV, 357 : et insimulare tentant, quoùm eosdem presbyteros chrismate linire baptizqtorum frontes inhihemus. Id., XVI, 418 : Qui (Photius) cum intellexisset, legatos pontificis Romani in Bulgariam missos confirmationem ejus reprobasse, omnesque Bulgarix principes et subjectos chrismate iterum inunxisse ; tun vero velut œstro percitus œcumenicam synodum confinxit, Hefele, IV, 363, 353.
582. (p. 181). — Adversus hœres., éd. Paris, 1564, 'lib. 1 c, 4 î. 5'. : Omnis enim homo errare potest in flde, etiam si papa sit... Calesiinum papam etiam errasse circa matrimonium fidelium, quorum alta^
labitur in hœresim, res est omnibus manifesta. Neque hic Cœlestini error talis fuit, qui soli negligentiœ impuiari debeat, ita ut illum errasse dicamus velut privatam pi^rsonam et non ut papam qui in quolibet re séria definienda consulere débet viros doctos, quoniam huiusmodi Cœlestini definitio habebatur in antiquis decretalibus, in cap. Laudabilem.titulo de conversatione infidelium^quam ego ipse vidi et legi. Melch, Canus, loci theol., éd. Lovan, 1569, p. 363 : Cœlestinus m definivit, quod cum alter coniugum labitur in hœresim, dissolvitur matrimonium, ut patet de divortiis c. quanto. Super quo affirmât Hostiensis Cœlestini epistolam decretalem habitam olim in corpore juHs. V. p. 399, la réponse de Canus à cfe sujet.
583 (p. 181). — Décret, de translatione Episcop. can. 2, 3, 4 : ...cum {can. 2) ergo fortius sit spirituelle vinculum quam carnale, dubitari non débet, quin omnipotens Deus spirituale coniugium, quod est inter episcopum et ecclesiam, sue tantum iudicio reservaverit dissolvendum, qui dissolutionem etiam carnalis conjugii, quod est inter virum et feminam suo tantum iudicio reservavit, prœcipiens, ut quos Deus coniunxit, homo non separet. Non enim humana, sed potius divina potestate, coniugium spirituale dissolvitur, cum per translationem... auctoritate Romani pontificis (quem constat esse vicarium Jesu Christi) episcopus ab ecclesia removetur. Dans les can. 3, 4, la toutepuôssance du pape est déduite directement de la proposition : Quos Deus coniunxit, etc.. Cette doctrinei inaugurait xm nouvel article de foi, car, pendant les siècles précédents, FEgliso avait ignoré que les déisîstements, les translations et les dépositions d'évêgues. ne dépendissent que du pape en vertu d'un droit divin.
584. (p. 181). — Dans la Décret. « qui fllii sunt legitimi », Innocent III a en tout cas proclamé le principe : Quod in majori conceditur, licitum esse videtur et in minori. Bt, en fait, Melchior Canus, p. 192, tire de la Décret, de transi. epH-sc. oan. 3, à propos d'une décision d'Alexandre III en matière de mariage, la conséquence : Certe theologis gravissimis semper absurdum visum est, matrimonium ullum per hominem separari. Quanto gravius Innocentius III, aliorsum quidem, sed ad hune etiam locum apposite dixit, non hominem, sed Deum id solvere, quod Summus Pontifex non humana, sed divina auctoritate dissolveret... Il applique alors la proposition aux matières matrimoniales.
585. (p. 182). — Décrétai. « qui fllii sunt legitimi », c. 13. Cf. Melch. Canus, lib. 6, c. 1, n' 5.
588. (p. 182). — Innocent III n'invoque pas le Deutéronome (23, 2), simplement dans un sens allégorique, mais comme une source de droit positive : « Bationibus igitur his inducti, régi gratiam fecimus requisiti, cusam tam ex Veteri, quam ex Novo Testamento trahentes... Sane cum Deuteronomium lex secunda interpretetur, ex vî vocabuli comprobatur, ut quod ibi decernitur, in N. T. debeat observari...
370 CHAPITRE IJI, § 2, NOTES 566 A 608
587. (p. 182). ^- Cf. Melch. Canus. lib. 6. c. 1, n' 6. — a. DœUinger, Akad. Vortraege, 1, 126-130 ; Kleinere Schriften, p. 322 et s.
S68. (p. 183). ~ Les décisions contradictoires de ces trois papes ont depuis longtemps embarrassé les théologiens, v. Melch. Canufi, p 364-403. Le cardinal Bellarmin, k propos De Constitut. Joannis XXII quae incipit : quia vir reprobus, écrivait : Hxc Constitutio non sine causa fuit omissa ab illis^ qui Constitutiones JoannLs XXIl receperunt in Corpus Juris... quarto quia videtur faeere quœstionem de fide, utrum usus rerum consumpUbilium distingui possit a domi- 7iio : nam semper vocat hœreticum eum qui contrarium sentit.Si autem hœc quxstio ad fidem perUneat, oportebit concedere errasse in fide Nicolaum IV vel Joannem XXII . Aperte enim dicit Nicolaus et cum eo Clemens V habere Franciscanos simplicem usum et non dominiujn rerum quœ usu consumuntur, cuius contrarium Joannes docuit in suis Cens titutioni bus. Itaque exsurget aliud bellum Papale, si hœretict hœc advertant... (Laeinmer, Meletematum Rom.mantissa, p. 69 et suiv.)
689. (p. 183). — Cf. Bossuet : Defensio declarationis, Œuvree,XVIII,
p. 339 sq. Liège, 1768.
580. (p. 184). — Flam. Anniball de Latera, Supplem. ad Bullar. Franciscanor. Rom., 1778, p. 52. Dœllinger, Der Weiseagungsglaube, dans ses Klein. Schriften, p. 528. Reusch., Index, I, 24.