SPONSA RESPONDIT
•« Si nunc placerem talit6r, ut prias, De Libano quaado me vocaveras, b^'elicius starem, Dec esset Fracta mei capitis corona,
5 Turrimque David nemo reMngeret.
Pognante quovis de foris, ex ea Penderet armatura fortis,
Unde revincere posset tiostes.
Nunc hostis aotiquus ruit a mari, 10 Septemque victor collibus imperat ; Pugnavit, et magno molari
Perculit hoc caput ecce ! ft^ctum.
Nonne vides, ut nunc sedeat Symon Nerone fretus rege simiilimo?
15 Qui cornibus linguntur agni,
Sed laciunt veluti dracones.
Ipsi fugaverunt vigiles bonos.
Qui civitatem protégèrent tuam.
Pseudopropbetas subrogarunt, 20 Omne sacrum pretio trahentes.
Summus sacerdos, crimina persequens, Aususque morbum pungere regium.
De sede Romana fugatus
Est, et in exilio sepultus(l).
25 Mettensis autistes (2), proAigus diu, Papam secutus, plurima pertulit; Sed digna sese fecit is qui
Non tulit igné domum peruri,
Cum civitates Attbila Gallicas 30 Flammis cremaret — de Stéphane loquor —, Servare qui novit suam rem, Pontittcemque suum reposcit.
Très subrogatos stravit(3) episcopos Et tune reduxit pontiûcem suum.
35 DefUnctus est nunc, alterumque (4) Mater ei similem tuetur.
(1) Grégoire YII.
(2) Herman, évoque de Metz (1073-1090).
(3) Hauréau ; statuit dans Dûmmler.
(4) PoppoD, snocessear d*Herman (1090-1103).
88 LB 8CHISMB.
Nunc usque lugens Herbipolis sedet, Aotistitem (1) deflens venerabilem, Quod functus est exul, nec eius 40 Vel cineres habuit sepultos.
Et civitatem VaDgionum vides :
Viveate sponso(2), servit adultero.
Scissam dyocesim Timavi(3)
Vir SUU8 hinc tenet, bine adulter.
45 LoDgam tôt urbes quas trahit dioere Diffasus error, nempe quis angulus Est orbe toto tam remotus,
Qai nichil hac heresi laboret(4)f
Mirum nec est quod de capitis malo 50 Sic omne corpus débile redditur; Cnm acinditur Romana sedes. Non erit orbis in nnitate.
Tu (5) quoque modo. Leodium sedes, Quondam meus âos, dulce decus meum, 55 Urbs Davidis, mons altus, bortus Deliciosus, ager que plenns.
Quantum decoris deperiit tui, Heinricus ex quo carne solutus est.
Insigne sceptrum, virga fortis, 60 Et baculus mibi gloriosus!
Si viveret nunc, de tenebris lu pi Non prodiissent, qui modo cursitant, Nec publicam cepisset arcem, Qui merito fuit Inde pulsus.
65 Vestitus alba pelle, lupus (6) modo Cum fùste longo servat ovilia, Verus qui pastor vult videri,
Sed lupus ipse, lupis looum dat.
(1) Adalbéron, évêque de Wurzbourg.
(2) Adalbert, évêque de Worms (1070-1107).
(3) Trieste.
(4) Hauréau ; la leçon de Dûmmler pour cette strophe est moins claire :
Lonçum tôt urbes quam trahit dicere :
Diffusus erret nempe quis angulus t Est orbe totus
(5) Les vers suivants, comme d*ailleurs tout le poème, montrent bien Tamonr de l'auteur et pour la religion et pour la patrie. Et cependant Haurôao (ouv. cit. p. 166) estime qu*ccil ne paraît pas beaucoup regretter son pays ; ce n*est pas, comme on dit, un patriote » !
(6) Hauréau ; la leçon de Dûmmler est plus difficile :
Vestibits abba, pelle lupus, modo^..., — Hauréau écrit Lupus, comme si c'était un nom propre, et deikit
Qaem ta ftigaras Haspaniae lupum (1), 70 In Dostra rursas misit ovilia
Corn Pablici montis leoDe(2), Qaem melior pepulit Bacerdoa.
Abbas probatus longias exalat, Indigna passas cum monachis suis, 75 Quos usque nanc presens Maria
Mator ut est fovet aede parva.»
Haec effata, Dei mater ad haec ait (3) :
« O qai res hominum noster homo régis,
Horam res egomet nanc referam, quia
Commisere mifai seque suasque res.
5 mons Leodii publions, hic tibi
Stat saerata domus nomine martyris
Laurentii. Satis baec pulchra sitn loci.
Heinrico satis haec praesule flomit,
A quo puisas erat Wolbodo de domo 10 Predicta, sapiens nemo quod improbat.
Et Berengarius redditus in loco,
Non errante mec iudicio, probus.
Quo postquam caruit presule civitas,
Is qui puisas erat, spe sibi reddita 15 Ad regem cupidum tendit, et impetrat
PraYum iudicîum, dando pecuniam.
(y. Notices et extraits des manuscrits, XXXI, n, 187) il l'applique aa pseudo-abbé de St-Trond, Lapon, jageant que le poôte a joué sur le nom de ce personnage, n est permis de Yoir un Jeu de mots dans Texpression HtupaniM lupum du y. 69 : mais aux y. 65 et 68, lupus désigne Otbert et non Lnpon. Tout le contexte Tindique. D*abord l'expression pattor du Y. 67 s'entend plutôt d'un éYéque que d'un abbé. Ensuite, dans le y. 63, dont le Yorbe cepisset a pour si^get le personnage désigné sous le nom de lupus aux Y. 65 et 67, Texpression publicam arcem est une image qui représente non le pottYoir d'un abbé de St-Trond, mais bien celui de VéYéque de Liège. Enfin, dans les Yers 68 et 72, les Yorbes dat et mistt^ dont le siget, exprimé ou sous-entendu, est encore le substantif /uptada Y. 68, ces Yerbes expriment aYoc leurs compléments des actions qu'on ne peut attribuer qu'à l'éYêque Otbert. L'antithèse entre le y. 69 et le Y. 70 corrobore cette interprétation ; car le scget sous-entendu de misU, c'est à dire lupus des y. 65 et 68, répond au scget de fugaras. Or le %xj^^X de fugaras est tu qui représente l'éYéque Henri. Donc le sujet de misU doit être Otbert Admettez au contraire que Lupon soit le si^et de mtsU^ Yous tombez nécessairement dans l'incohérence, puisque ce Yerbe apoor complément EasparUoe lupum^ c'est-à-dire Lupon. Il &udrait tra^nire : Lapon a ramené Lupon ! i )
(1) Lapon. Y. première partie, p. 561 suIyy. et ci-dessus, p. 40.
(2) Wolbodon. V, première partie, 45 suIyy. et ci-dessus, p. 16 sniY.
(3) Ce numéro se compose d'une série d'asclépiades.
Nam vis est hodie magna pecuniae :
Claras scit doininis auriculas dare.
Surdi saot aliter, nil aliter yident.
20 Petrus quamlibet est claviger etheris.
Accédât modo vel Paalus : «Abi foras!»
Dicetur, « quis homo ?» Si veniat Symon, Statim Dotus hic est, et bacuium levât.
Hic de quo loquimur, cum manibas qaia
25 Non venit yacuis, non abiit foras.
Comparatur ad hoc illa (i) caiumpnia De Berengario, quod maledixerit Regem, quod fberit Gregorii sequax, Heinricoque per hoc carus episcopo,
30 Statim precipitur pontiâci novo .
Qui presens aderat; isque âdem dédit Jarans aecclesiam prodere venditam.
Ipsi pars fuerat pacta pecuniae, Propter quam modo sunt praedia vendita.
35 'Sic eiectus abit pastor ydoneus,
Pastoremque suum pars sequitur gregis, llli nota qui bus vox erat illius; Externum nec enim coliibuit sequi.
Occurri profugis sic quasi Ûliis,
40 Suscepique casa paupere; sunt ibi(2), Donec precipias, ut sileat mare, Ventorumque gravis concidat impetus.
Annus postea(3) iam tercius exiit; Quartus nunc agitur, spesque diutioa
45 De te pendet eis cum patientia.
Hoc anno monachos qui patientia Suscepere lupum vituperabili, Presul Leodii vir bonus expulit, Dum clamant Symonis feda negotia.
50 Ipsi quesierant me specialius ; Dispersis ideo non ego defui ; Per terras, per aquas dux, comes extiti, Donec cum socio composui grege.
Nunc omnes pariter serve ûdeliter,
55 Qui venere prius» quique novissime, Reddendos numéro, si placet, intègre Prêter Qunduinum, qui tumulatus est.
Nec Laurentius hinc iure potest queri ; Primum namque meus, quam sans, hic f^it.
60 Tungris hune alui; nunc igitur meum Suscepi, quoniam carus erat michi. »
(1) Hauréau ; illi dans Dûmmier.
(2) Haoréau; la leçon de Dûmmier est moins facile :
Susceptique casa paupere sunt ibU
(3) Haoréau ; ea ne se trouve pas dans Dûmmier
Presens erat Laar6ntia8(l) Miles David fortissimas, Qai passua est martiriam Propter Mariae ûlium.
5 Vicitqae mandi principem Desiderabilem sequens Perhenne desideriam Perpetaorum colliam.
Cni debitor(2) spontanens 10 Et redditor iustissimos Dnas coronas reddidit ; Daas enim promerait :
Unam misericordiae, 15 Quam fecerat in paaperes.
Et alteram victoriae, Qaa Ticit impurum lovem.
Surrexit hic, et astitit,
Ab igné qaalis rediit,
20 Âaro probato similis.
Qaando per igoem transiit.
• G Christe, » dixit, « nunc meas Tortor revixit Decias.
RarsQS parât craticalam, 25 Rarsasque thesauros avet.
Et qaos ego congesseram
Dandos in usas pauperam, Faratus illi prodidit Mercator imparas Symon.
30 Nam primas assaltas tali Leodiensis Symonis.
Ta sois, mihi qaid fecerit.
Me qaomodo nadaverit.
Sic est enim, sicut tibi
35 Virgo parens innotait.
Mémento, qai iadex meas Et testis es et conscias, Qaod cor meam probaveris Examinans incendiis,
40 Et non mois in renibas Inqaitas inventa sit.
Ob hoc precor manda prece :
Detur locas voci meae, Jam res iacentes releva,
45 Caasam meam iam iadica. »
Tar.c dominas, qai simplicis Respexit Abel hostiam, Respexit ad Laarentiam, Qai concrematas ignibas,
50 Odor saavitatis est Ex viva factas hostia.
Ecce ! desertis redit a Florinis (3) lUe precarsor domini lohannes Afferens scissam tanicam, cameli Yellere textam.
5 Non erat sponsas, sed arnicas eius ; Et tamen, sponsam qaia diligebat, Fornicatores et adultérantes Oderat omnes.
Propter hoc, ira sabigente iasta :
10 « Sant, » ait, « iaste nimiam querelae, Qaas agit conianx. Pateris malignos Vivere mechos?
(1) Ce numéro est composé d*iam&igu^5.— Hauréau (ou v. cit. p. 185) écrit avec une ironie plus ou moins gracieuse : « Après Marie, saint Laurent parait en scène. Le poète néglige de nous apprendre qu*on Tait prié de venir. » Hauréau oublie-t-il les vers 41-45 du numéro V ?
(2) Hauréau ; débite dans Dûmmler.
(3) Série de strophes saphiques.