VU
Dat oversulcx nu den rechten tyt ende occasie gebooren is, om tselve te beletten, ende zyne Ma*" hoochste wysheit in bedencken wert gegeven, off deselve niet soude connen goetvinden, zyne conincklycke reputatie wijders te verbreyden, ende tôt verlossinge van het geaftligeerde Duytslant, den Goninck van Sweeden, met zyne Conincklyk secoursen ende liberaliteiten , nieer ende meer te assisteren.
Ende lerwijlen den hoochstgemelden Goninck van Sweden in Duytslant besich is ende de Spaense ambitie ende hoochmoet wel de principaelste oorsaecke van de swaricheiden ende oppressien in Duytslandt ontstaen ende voorgenomen, ende de Spaense frontieren jegens Duytslandt ende Vrancryck genochsaem open zyn, sulcx zyne Ma* op deselve groote voordelen soude connen vercrygen.
Off zyne Ma* de jegenwoordige occasie niet soude gelieven waer te nemen, ende enige provintien van outs tôt zyne croone behoort hebbende, wederom totdeselve le reduceren.
Synde haere Ho. Mo. gemeynl van hare zyde de Spaense macht nae haer uyterste vermogen te occuperen , dat deselve naer Duytslant niet sal connen gesonden worden ende tôt dien einde haer met aile haer macht tyttelyck int velt te begeven, op vertrouwen dat zyne Ma* aen deselve, zyne Conincklycke belooffde subsidicn alrede vervallen, promptelyck sal gelieven te laten fourneren, ende daerinne te continueren.
Op aile tweleke de voornoemde Gedeputeerde, sal versoecken met zyne Ma* oflF desselfs principale ministers, naerder te confereren, ende favorable resolutie van zyne Ma' te mogen becomen.
De voornoemde Gedeputeerde sal naer zyne audientie by den Coninck terstont den heere Cardinal de Richelieu informeren vaut subject van dese besendinge, ende nevens deductie van't gunt hier boven is verhaelt verthonen, hoe seer de Spaense haer de saecken vaut Roomse ryck bemoeyen, ende haere genoemde protectie eenige Chur ende Fursten, genoechsaem overgedrongen ende daer zy deselve niet hebben connen mainctineren de steden ende landen qualick gehandelt hebben.
Daertegen den Coninck van Sweden, allen ende yeder gelaten ende gemaincteneert heeft, by hare respective rechten, vryheit ende religie, ende alleen tracht de verjaechde ende geoppresseerde te restitueren ende te libereren ende aile hoge ende lage stenden, haer oude ende welhergebrachte possessien ende gebruycken te laten genieten.
INSTRUCTION DE VOSBERGEN (1632) 383
Waerloe de voornoemde Gedeputeerde sal allegeren de Spaense beseitiagen in Méats, Gobelents ende andere steden ende forten, daer omirent, ende hare niishandelingen op verscheyden plaetsen gedaen, de sollieitatien ende presentatien die aen den Churfurst van Geulen, ende de stad Ceulen, onlange zyn geschiet, ende tgunt hare Ho. Mo. daerop hebben doen verclaren, ende aen d'ander zyde dat des Conincx van Sweden beleit ende wapenen, met aile sedicheil, goede ordre ende chrychsdiscipline, sonder eenige veranderinge in politicque ofte kerckelycke saecken, ende nae des rijcx conslitutien worden geemployeert, gelyck tôt Wirlhburch, Franckfurth, Ments ende elders is gebleecken, ende niet anders van soo wysen Coninck te verwachten.
Sal mits dien de voornoemde Gedeputeerde sonderen, off zyne Gonincklycke Ma* met het léger ende de macht die deselve by der handt heeft, niet mede yets goets soude gelieven voor te nemen, op ende omtrent de Nederlantse frontieren , voornamentlyck op de landen van Lutsenburch, Artois ofte Henegouwen, om zyne croone tegen de spaense desseinen te verseeckeren, ende voor te comen, dat van de Spaense zyde geen invasien in Picardyen meer souden comen voorgenomen te worden, gelyck by den harloch van Parma tegen den Goninck hoochloffelycke memorie zyne Ma** heer ende vader gedaen syn geweest.
Waertoe de voornoemde Gedeputeerde nae zyn beste vermogen sal arbeiden, ende verthonen dat in hondert jaeren, soo schoone occasien voor zyne Ma* niet zyn verschenen, omme zyne rycken met notable conqueslen te vermeerderen, ende zyne vyanden mette grootste apparentie afbreuck te connen doen.
Ende soo hy bevint hiertoe geen prompte resolutie genomen le connen worden, sal hy in dien gevalle voorstellen, off zyne Ma* niet soude gelieven zyn léger omtrent de spaense frontieren te laeten, omme de Spaense in jalousie te houden op dat den Goninck Vîin Sweden, te beter voortganck in Duytslant soude mogen gewinnetï. Univ. de Lyon. — Waddinoton. 25
Ende verclaren dat hare Ho. Mo. met de aenhoudinge van haer extraordinaris Crychsvolck, de Spaense belet hebben notable secoursen, gelyck deselve voor hadden, naer Duytslant te senden, raitsgaders den hoochstgemelten Couinck van Sweden nae hare gelegentheit eenige subsidien verstreckt, ende alderhande toevoer, ende wapens uyt haere provineie laten toe comen.
Ende daerenboven wel genegen soude wesen haer tyttelyck int voorsz. jaer te velde te begeven ende yets notabels by der handt te nemen, ten einde van allen canten, de Spaense ende Oostenrycxse macht verbroocken, ende sulcx gedempt mochte werden, dat men deselve voortaen niet meer soude behoeven te vresen.
Waeraen de gehele Christenheit ende oock den diensl van zyne MaUen hoochsten is gelegen, ende soo dese occasie niet waergenomen maer verlooren mochte worden, dat naermaels by de Spaense ende Oostenrycxse seer dangereuse machînatien ende desseinen principalyck door ende uyt het lichaem van Duytslant tôt naedeel van andere princen, ende oock van zyne Ma'" rycken ontwyffelick voorgenomen, ende met het uyterste vigeur ende ressentiment geexecuteert sullen worden.
Mits aile t'welcke de voornoemde Gedepuleerde devoir sal doen, om den hoochstgemelten Coninck tegen Spagnien ende het huys van Oostenryck opentlyck te engagieren, ofte ten minsten aen den Coninck van Sweden, aile faveur te continueren ende de Spaense in de overheerde provincien op te houden.
Ende indien hy mochte vernemen, dat de progressen van den Coninck van Sweden aldaer misduydet, ofte by de Ecclesiasticque
INSTRUCTION DE VOSBERGEN (1632) 387
<>nder pretext van religie gearbeit mochte werden, zyne Ma^' aiTectie van den selven Coninck aff te trecken, ofte dat oock eenige princen van Duytslant zyne Ma^' protectie onder sodanich pretext mochten requireren.
Sal hy daertegen deduceren hel oorloge van Duytslant, geen oorloge van religie maer van staet, ende eygentlyck tegen hel huys van Oostenryck, aengenomen te wesen, het welcke getracht heeft een absolute heerschappye, met totale veranderinge van de religie in Duytslant te wege te brengen, ende haere Ho. Mo. wel verseeckert te wesen, dat zyne Ma" desseinen niet verder gaen, mitsgaders de gepasseerde saecken, tselve evidenlelelyck uyt te wysea.
Maer dat de parthyen sullen soecken zyne Ma^ met soodanige prétexten van goede vrundtschap ende intelligence met den Coninck van Sweden, te diverteren, ende zyne Ma* by gevolch, d'eere, ende d'gehele Christenheit de vruchten van des Gonincks van Sweden victorien te benemen, ende alsoo het huys van Oostenryck met Spagnien, in Duytslant weder op de been te brengen.
Ende ingevalle hy mochte bevinden, het voorsz. misverstant verder opgenomen, ende daerdoor tôt verhinderinge van de voortganck van de Sweetse wapenen getracht te worden, sal hy met aile dexterileit daertegen arbeiden, proponeren ende versoecken, dat zyne Ma* hem alvoren, van den Coninck van Sweden believe te informeren, ende zyne resolulie te suspenderen, tôt dat d*effecten van desselfs intentien, seeckerlyck sullen wesen bevonden.
Hebbende zyne Ma* altyts in zyn macht, om te connen redresseren, indien yets directelyck tegen de staet van de religie mochte voorgenomen werden, sonder in dese gelegentheit, hem daer door, van de vrundtschap van den Coninck van Sweden telaetenafleyden,naedien doch kennelyck is, dat de Spaense by aile gelegentheiden, selfs tegen zyne Ma\ende desselfs Conincklycke voorsaten den deckmantel
van de religie tôt voortsetlinge van haere desseînen hebben weten te gebruycken.
De voornoemde Gedeputeerde sal den Coninck van Vrancryck niet pogen te inviteren, omme zyne wapenen in Duytslandt te brengen, onderpretext van eenige conquesten aldaer te doen, maer by aile occasiën urgeren, dat de forces van zyne Ma* tegen de Spaense provinciën gebruyct mochten worden.
Edoch indien zyne Ma' het zy in persoon ofte desselfs léger in Duytslandt mochte intrecken, sal hy hem daerby ende omtrent houden, ende aile mogelyeke sorge helpen dragen, dat tusschen zyne Ma' ende den Coninck van Sweden, ofte tusschen de Chrychsmachten, van wederzyden geen offensiën ofte hostiliteyten mogen ontstaen, ofte gepleecht worden.
Sal vorder de Gedeputeerde met allen ernst'aen houden, om de prompte betalinge van het verschenen milioen, ende de continuatie van het tweede, in het jegenwoordige jaer te verschynen, tyttelyck omtrent Meye toecomende, te mogen becomen.
Sal hem in desen fonderen, niet alleen op de gedaene beloften, ende toeseggingen, maer oock opde ongelegentheyt, daerinne hare Ho. Mo. haer bevinden, door de extraordinaris groote lasten van oorloge, ende dat deselve bereit suUen wesen, daerinne te continueren, indien zy van zyne Ma' de beloofde secoursen promptelyck ende seeckerlyck mogen genieten ende hierop met allen ernst vervolgen soowel de resolutie als d'effecten, ende meeste seeckerheit die le becomen sullen wesen.
Indien hem van eenige handelinge met den vyandt, voorgeworpen wordt, salhy verclaren haere Ho. Mo. daervan niet voorgecomen,
INSTRUCTION DE VOSBERGEN (1632) 389
ende wel bewust te wesen, dat de Spaense met sodanige uytstroijingen, doopgaens alleen haer proffyt gesocht hebben.
Maer dat haere Ho. Mo. haer in posture stellen, om den vyant het oorloge met aile vigeur aen te doen, wenschende dat aile de geene, die by de grootheyt van Spagnîen geinteresseert zyn, met gelycke constantie ende resolulie haer wapenen ter rechter tyt geliefden te gebruycken.
Dat mede haere Ho. Mo. op de spécieuse aenbiedingen gedurende het Italiaensche oorloge van de Spaense zyde aen haer gedaen geen regardt hebben willen nemen, om deselve daermede geen advantagien tegen zyne Ma* te geven, ende jegenwoordich oock geen tydt nochte apparentie is daerop te dencken, maer veel eer om de spaense macht, eens vooral te connen nederwerpen, insonderheit als zyne Ma* mede daertoe soude believen te resolveren, ende zyn C4onincklycke macht te laeten employeren.
Sal de Gedeputeerde in aile tgunt voorsz. is aile mogelycke devoiren ende offîcien, voornamentlyck by den heere Cardinael, ende andere principale ministers des Conincx aenwenden, ende met andere publicque ministers te hove wesende, insonderheit indien eenige van wegen den Goninck van Sweden, aldaer mochten comen, ten selven einde corresponderen, aïs mede mette Gedeputeerde van haere Ho. Mo. aen den Goninck van Sweden voor desen gesonden, omme van denselven geinformeert te worden, ende hem wederom van de saecken van Vranckryck informatie te geven.
Ende indien nodich mochte gevonden worden dat de voorsz. Gedeputeerde een keer by den Goninck van Sweden soude behoren te doen, sal hy daerop met de Gedeputeerde van hare Ho. Mo. by den hoochstgemelten Goninck wesende, corresponderen, ende derwaerts een reyse, ende met onderlinge correspondentie de nodige •offîcien doen, gelyck hy mede den heere van Langeracq, op zyn
verireck uyt Vrancryck sal informeren van zyne negociatien ende gedurende deselve met hem doorgaens corresponderen, ende daer het de noot soude mogen vereysschen in Duytslant ofte elders expresse posten vermogen te gebruycken, ende af te senden.
Insgelycx sal de voornoemde Gedeputeerde, de nodige ofOcîen ende complimenten nae de gelegentheyt mogen doen,^en de Coniginne, princen ende andere Grolen, in het hoff, soo van wegen haere Ho. Mo., als van wegen zyne Exc'*^ den heere Prince van Oragnien, met aenbiedinge van derzelver genegentheyt, ende dienstwillicheyt, tôt bevorderinge van haere grootheit, eere, welvaren ende meeste contentement.
Sal mede by aile gelegentheiden hare Ho. Mo. ende zyn Ex*"® van syne negociatien, ende van d'occurrentien van het Hoff adviseren, ende aengaende zyn verblyven ofte wedercomen, hem nae de successen van zyne besoignen ende apparentien, voor den dienst van het landt, reguleren , ende op zyn wedercompste, zyn rapport schriftelyck overleveren.
Aldus gedaen, ende gearresteert ter Vergaderinge van de hoochgemelte heeren Slaten Generael den 10*" January 1632.
Extract uit het Verbael van den heere Vosbergen van syne deputatie aen den Coninck van Vrancknjck in den jaere 1632. (Archives de La Haye).
— Den XV April gesonden aen den heer Cardinal een memorie op de betaelinge van de gesoncken schepen ende het bewerpen van een alliantie die ick soude mogen met brengen om aen Uwe Ho. Mo. geraporteert te w^erden gelyck f selve hier geinsereert is.
L'alliance entre les Rois très chreslien, de la Grande Bretaigne, de
