CHAPITRE XIIL

Du juste et de l’injuste, $ I. Division du juste et de linjuste selon la loi et selon les personnes. Il nous faut maintenant distinguer les actions en général, selon qu’elles. sont conformes ou non à la justice, A cet effet, nous dirons d’abord que le juste et l’injuste se définissent de deux manières, selon la loi et selon les personnes. Or, il y a deux sortes de lois, lune particulière, et l'autre commune. J'appelle particulière celle que chaque peuple a établie pour lui-même, et qui se divise en loi non écrite et en loi écrite ; j'appelle commune celle qui est fondée sur la nature. En effet, il y a, selon la nature, un juste et un injuste communs, que tous les hommes devinent en quelque sorte, sans qu'il y ait entre eux communi= cation ni traité. C’est là ce que semble dire Antigone dans So-

116 PHTOPIKH.

Ζῇ τοῦτο, χοὐδεὶς οἶδεν, ἐξ ὅτου φάνη, Καὶ ὡς Éursdoxdñs λέγει περὶ τοῦ μὴ χτείνειν τὸ ἔμψυχον * τοῦτο γὰρ, οὐ τισὶ μὲν δίχαιον, τισὶ δὲ οὐ δίκαιον "

Καὶ ὡς λέγει ἐν τῷ Μεσσηνιαχῷ ἀλκιδάμας. Πρὸς οὺς δὲ du ρισται, διχῶς διώρισται" ἢ γὰρ πρὸς τὸ χοινὸν, ἢ πρὸς ἕνα τῶν χοινωνούντων, ἃ δεῖ πράττειν καὶ μὴ πράττειν. Διὸ καὶ τὰ ἀδικήματα χαὶ τὰ δικαιώματα, διχῶς ἔστιν ἀδικεῖν καὶ δικαιοπραγεῖν "ἢ γὰρ πρὸς ἕνα ὡρισμένον, ἢ πρὸς τὸ κοινόν" ὁ γὰρ μοιχεύων nai τύπτων, ἀδικεῖ τινὰ τῶν ὡρισμένων 6 δὲ

Β΄. ἁπάντων δὴ τῶν ἀδικημάτων διῃρημένων, χαὶ τῶν μὲν ὄντων πρὸς τὸ χοινὸν, τῶν δὲ πρὸς ἄλλον καὶ πρὸς ἄλλους, ἀναλαβόντες τί ἐστι τὸ ἀδικεῖσθαι, λέγωμεν τὰ λοιπά. Τέστι δὴ τὸ ἀδικεῖσθαι, τὸ ὑπὸ ἑκόντος τὰ ἄδικα πάσχειν" τὸ γὰρ ἀδικεῖν, ὥρισται πρότερον ἑχούσιον εἶναι. ἐπεὶ δ᾽ ἀνάγκη τὸν ἀδιχούμενον βλάπτεσθαι, καὶ ἀχουσίως βλάπτεσθαι, αἱ μὲν βλάξαι, ἐκ τῶν πρότερον φανεραί εἶσι" τὰ γὰρ ἀγαθὰ vai τὰ χκαχὰ διήρηται καθ᾽ αὑτὰ πρότερον, καὶ τὰ ἑχούσια,, ὅτι ἔστιν, ὅσα εἰδότες. ὥστ᾽ ἀνάγκη ». πάντα τὰ ἐγκλήματα, ἣ πρὸς τὸ κοινὸν, ἢ πρὸς τὸ ἴδιον εἶναι" ἢ καὶ ἀγνοοῦντος, ἢ ἄχοντος, À ἑκόντος nai εἰδότος" καὶ τούτων, τὰ μὲν, προελομένου " τὰ δὲ, διὰ πάθος. Περὶ μὲν οὖν θυμοῦ ῥηθήσεται ἐν τοῖς πεοὶ τὰ πάθη. ἸΠοῖα δὲ προαιροῦνται, καὶ πῶς ἔχοντες, εἴρηται πρό--

τερον. net δ᾽ ὁμολογοῦντες πολλάκις πεπραχέναι, h τὸ ἐπί-