‹ La théologie de TertullienChapitre 324 sur 455 · EUCHARISTIE · texte numérisé non relu

EUCHARISTIE

gari Apostoluin sibi, quodphanlasnia cdrnis fuen't in Christo, ciiin dicit quod in effigie Dciconstiftitus non rapinam existiniavit paridvi Deo, sed exhaiisit senietipsam accepta effigie seivi, ?ion çeritate, etin similitudine hominis, non in homine, et figura ini'cntns ho/no, non snbstantia, i. e. non carne, quasi non et figura et similitudo et effigies substantiae quoque acce~ dant. Bene autem quod et alibi [Col. 1, 15.) Christian imaginem Deiinvisibilis appellat. Numquid ergo et hic, qua in effigie euni Dei collocat, aeque non erit Deus Christus vere, si nec homo vere fuit in effigie hominis constitutus P Utrobique enini Veritas necesse habebit excludi, si effigies et similitudo et figura phantasmati vindicabitur. Quod si in effigie et in imagine, qua Filius Patris, vere Deus, praejudicatum est etiam in effigie et imagine hominis, qua Filius hominis, vere hominem inventiim. Namet inventum rations posiiit, i. e. certissime hominem. Quod enim invenitur, constat esse. Sic et Deus inventiis estper virtutem, sicut homo per carneni. Nous n'avons pas reculé devant cette citation, malgré sa longueur, parce qu'elle fixe avec toute la clarté possible un point notable du vocabulaire théologique de Tertullien '.Achevons déclairer le texte de 3 M. 19, par l'examen d'un autre passage de VAntimarcion sur l'Eucharistie.

1. Que co vocabulairi' lui-mèim- manque de clarti', nous n'y contredisons point. — M. Swete apporte un texte où le mot fiqura se présente sous un autre aspect, .l/o«o.9. G : Aliudsunt lig-urae. aliud formae. Aliud imagines, aliud delinitiones. Imagines transeunt adimplctae. definitiones permanent ailimpiendai'. Imagines proplictant, definitiones guliernant. Quiddiganna illa Abrahae portendat, idem Apostolus e<locet, intorpretator utriuscpie Testamenti. — Voici donc, chez TertuUien. des figiirnc <iui s'opposent à la réalité. Mais il y en a d'autres qu'il montre incluses dans la réalité. Le commentaire de Phil. '2. (>. peut d'autant moins ètro néglige» ici qu'il appartient à l'Antimarcion. — Cf. d'ailleurs Pud. M : Epistolam... per singiilas causas in quosdam «piasi mancipes eai'um liguratam (conformatam), etc..

Nous trouvons dans la R. E. une déclaration de .M. Loofs à laquelle nous souscrivons pleinement (art. Ahonclmahl, K^irchenli'hre, p. 44) : Ohne xymbolisr/ie Verliiillung ware die hiumilische Gal>e kein (x.y(TTr,p'.ov, ohne geheimnissvollen Inhaltdas Elément kein heiliges Symhul gewesen. Eine si/mbolisrhe und eine in gewissen Sinne renlislische Aut'fassung (h'r .\bendmahlsgabe schlossen sich desslialb nicht ans. — Mais l'auteur ne tire pas de ses propres paroles tout ce (|u'elles l'cnt'i'rment, quand il en vii'nt à commenter TertuUien \lb. p. 5'.i).

3G2 j iiÉ<)LO(;ii: de tkiîtulliiin.

4 M. 40, allusion nouvelle et plus explicite à la Cène, en même temps qu'à ce même texte de Jérémie :

Accepluin panem et distribuluin discipulis corpus suum illiiin fecit, hoc est corpus meuin dicendo, i. c. figura corporis inei. Figura autem non fuisset nisi veritalis esset corpus. Ceterum varua res, quod est phantasma, figurani capere non posset. Au/ si propterea panem corpus sibi finxit quia corporis carebat veritale. ergo panem debuit tradere pro nobis. Faciebat ad vaniLatem Marcionis, ut panis crucifigeretur. Cur autem panem corpus suum appellat, et non magis peponeni, quem Marcion cordis loco liabuit? Non intellegens veterein fuisse istam figuram corporis Cliristi, dicentis per Ilieremiam : Ad{>ersum me cogitaverunt cogitatum, dicentes : Venite , coniciamus Jignum in panem e/us, se. crucem in corpus ejus. Itaque illuminator antiquitatum quid tune volucrit significasse panem satis declara<^it, corpus suum vocans panem. Sic et in calicis menlione Testamcntum constituens suo sanguine obsignatum, substantiam corporis confirmavil. JSuUius enim corporis sanguis potest esse nisi carnis. Nam et si qua corporis qualitas non carnea opponetur nobis, certe sanguinem nisi carnea non habebit. Ita consistet probatio corporis de testimonio carnis, probatio carnis de testimonio sanguinis.

Les mots : Corpus suum illum feclt. expriment fort naturellement la conversion de la substance. Mais ceux qui suivent aussitôt font difficulté : Id est figura corporis mei. Si Ion se reporte à 3 M. 19, on arrive néanmoins à démêler la pensée de Tertullien. Les paroles du Christ à la Cène produisent un double effet : d'une part elles opèrent le changement du pain au corps de Jésus-Christ, et là-dessus Tertullien n'insiste pas, parce qu'il ne vise pas présentement à établir le dogme de la présence réelle; d'autre part elles interprètent l'antique figure du pain, en montrant présente la réalité jadis figurée par ce pain; et là-dessus Tertullien fait porter tout l'effort de son argumentation, parce qu'il s'agit d'établir contre les docètes la réalité du corps de Jésus-Christ. Là est pour lui la raison de faire appel à la figure prophétique : cette figure manquerait d'objet si le corps de Jésus-Christ était purement fantastique ;

Page 1