THÉOLOGIE DE TEHTCI.I.IF.N. 2'J
franchira. Mais déjà il a fait sienne l'idée mère du montanisme, celle d'une évolution de la révélation chrétienne, destinée à parfaire la discipline par une eifusion nouvelle du Paraclet après l'âge apostolique. C'est pourquoi ce traité nous paraît, mieux que tout autre, marquer un tournant dans sa vie. Autrefois, quand il expliquait le plan divin déroulé à travers les âges, il ne soupçonnait pas cette dernière phase, la phase du Paraclet'. Désormais il v reviendra constamment^. Il accuse
Una nobis et illis (ides, unus Deus, ideia Christiis. eadem spes, eadeui lavacri sacramenta, semel dixerim : Una Ecclesia suinus.
1. Ainsi, 1 Ux. 2 : Necessariuin fuit insfituero qiiao postea aut aniputari aut teniperari niererentur. Superventura enim Lex erat. Oportebal eniiii Legis adimplendae causas praecucurrisse. Item mox Legi succédera habebat Del sermo circumcisionem inducensspiritalem. Igitur per licentiani tune passivam niateriaesubsequentiuni einendationuni praeniinistrabantur, quas Dominus Evangelio suo, dehinc Apostolus in extreniitatibus saeculi aut excidit redundantes aut coniposuit inconditas.
2. An. .IS (doctrine du purgatoire) : IIoc etiani Paracletus frequentissime conimendavit, si qui sermones ejus ex admissione promissorura charismatuni admiserit. — R. 63 (résurrection corporelle) : Deus omnipotens adversus liaec incredulitatis et perversitatis ingénia providentissinia gratia sua effundens in novissiniis diebus de suo Spiritu in onmoin carnem, in serves suos et ancillas, et fidem laborantem resurrectionis cai'nalis animavit et pristina instrumenta manifestis verborum et sensuum luminibus abomni ambiguitatis obscuritate purgavit... Quoniam nec dissimulare Spiritum Sanctum oportebat quominus et hujusmodi eIo(iuiis superinundaret quae nuliis haereticorum versutiis sernina subspargerent, immo et veteres eorum cespites vellerent. idcirco jam omnes rétro ambiguitates et quas volunt parabolas aperta atque perspicua totius sacramenti praedicatione discussit per novam prophetiam de Paracleto inundantem. — Fug. 1 (de la persécution) : Procuranda examinatio pênes vos qui, si forte, Paracletum non recipiendo, deductorem omnisveritatis, merito adhuc etiam aliis quaestionibus oi)nixi estis; — Ib. 14 : Paracletus necessarius deductor omnium veritatum, exhortator omnium tolerantiarum. Quem qui receperunt, neque fugere persecutionem neque redimere noverunt, habentes ipsum qui pro nobis erit. sicut locuturus in inteiTogatione, ita juvaturus in passione. — Mono;/. 2 : 3Ionogamiae disciplinam in haeresim exprobrant, nec uila magis ex causa Paracletum negare coguntur quam dum existiniant novae disciplinae institutorem, et quidem durissimae illis, ut jam de hoc primum consistendum sit iu generali retractatu, an capiat Paracletum aliquid taie docuisse quod aut novum deputari possit adversus catholicam traditionem aut onerosum adversus levem sarcinam Domini (Là-dessus, citation de Joan. 16. 12. 13)... Ergo, inquis, bac argumentatioue quidvis novum et onerosum Paracleto adscribi poterit, etsi ab adversario spiritu fuerit. Non utique. Adversarius enim spiritus ex diversitate praodicationis appareret, primo regulam adulterans lidei, et ita ordinem adulterans disciplinae, quia
lîÈ<;XE DU PARACLKT. 451
même les catholiques de trahir la doctrine des Apôtres ', parce qu'ils méconnaissent le Paraclet, venu pour couronner la prédication des Apôtres. Les catholiques ne pouvaient manquer de retourner contre lui un texte qu'il avait souvent commenté - : celui qui fixe à la mission de Jean-Baptiste le terme de l'ancienne prophétie Luc. 16, 16'. Sans s'émouvoir de cette contradiction, il répond hardiment que quand même le Saint-Esprit n'aurait point parlé par la bouche des prophètes phrygiens les montanistes auraient pu, au sujet de devoirs si certains être H eux-mêmes leurs propres prophètes.
Désormais, à côté de l'A et du N. T., il admet une nouvelle source de la révélation divine^, égale ou plutcH supérieure en autorité aux deux premières, puisqu'au besoin elle doit servir à réformer l'œuvre du' Christ et des Apôtres. Parmi les oracles des nouveaux prophètes, la plupart sont fondus dans ses développements oratoires : il en est pourtant un petit nombre
cujusgradus priorest, ejus corruptela anteccdit, i. e. lidei, quaepriorcst disciplina. — Ib. 3 : Cur non potuerit post Apostolos idom Spiritus superveniens ad dcducondam disciplinam in omnem veritatem per gradus temporuni (secunduni quod Ecclesiasles : Tempus onini rei, inqiiit), supreniam jam carni fibiilam imponere, jani non oblique a nuptiis avocam, sed exerto, ciim niagis nunc tempus in coUecto lactum sit, annis circiter CLX exinde productis"? — Ib. 14 : Cur non et Paraclotus abstulerit quod Paulus induisit?... Regnavit duritia cordis usqucad Christuai, rcgnavorit et infii-mitas carni.< usque ad Paracletuni. Xova lex abstulitrepudium(liabuit (|uod auferretj, nova proplietia secundum matrimoniuni, non minus repudiumjjrioris. — Jej. 11 :Sedi'ursus palos terminales tigitis Iteo, sifut de gratia, ita de disciplina, sicut de charismatibus, ita et de sollemnibus. — Voir encore, sur .Joan. l(j, 13, Cor. 4; Pra.r. 30.
1. Pud. 12 : Isti... alium l'aracletuni in Apostolis et per Apostolos receperunt, queiu nec in pi'ophctis propriis agnitum jam nec in Apostolis possident... Sed non leviter nobiscum pactus Spiritus Sanctus... Novissimi Testamenti semper indemutabilis status est.
2. Jej. 2 : Ubi volunt enim, agnoscunt quid sapiat : Lex et pi'ophetae usque ad .Joanneni. — Ib. 12 : Ut ab .Joanne l'aracletus obmutuisset, et ipsi nobis propiietae in liane maxime causain extitissemus... ad praemuuiendam per nosmetipsos novissimorum temporum condicionem indicentes omnem Ta7:£ivoïp6vri<Tiv.
3. 3 .]/. 24 : Qui apud lidi-m nosti-am est novae prophctiae sermo. Cf. Philosophum. 8, l'.t : BîêXou; àTTîîçou; ë/ovte; 7i),avwvTai, \p\iz Ta On' aùrwv /•,EXaXr,[xivx Xô^m /.pîvavTe;. \i.r\\z toï; y.pïva'. oyvajxïvo'.; ■K^odiyvnz:,... itXeïôv Tt ot' a-jTwv (pâffxovTî; (/.£[xa8r,X£vat •?) iv. vd(X.ou y.aî itpoçrîxwv -/.ai twv îOayYe/.itov. — Clément, Strom. 4, 13, '.13; Didyme, /A' TriniUtlc,-'», 11. — Uarnack, .4 C L p. 238-210.
452 THKOLOGIK DK TICUTLLMEX.
qu'il rapporte textuellement. Nous les réunirons ici, sans commentaire.
/.'. 11: Dequibus luciileiitcr et Paracleliis pcr pi'opliotideiii Priscillaiu : Carnes sunt et caniein oderunt. — E.r. c. 10: Item por sanctain proplietidom Priscillain ita evang-<4i/.atui', quod sanctus ministor sanctimoniani noverit ministrare. Puriticantia eniin concordat, ait, et visiones vidant, et ponontcs laciem deorsuni otiani voces audiuiit manifestas, tani salutares quani et occultas. — /''w.9- 9= Spiritum vero si consulas... omnespaene ad niartyrium exhortatur, non ad fugam; ut et illius commemorcmur : Publicaris, inquit, bonum tibi est : qui onim non publicatur in hominibus, publicatur in Domino. Ne confundaris, justitia te producit in médium. Quid confunderis. laudem ferens? Potestas fit, cum conspiceris ab lioniinibus. Sic et alibi : Nolite in lectulis nec in aborsibus et febribus moUibus optarc exire, sed in martj-riis, uti glorificetur qui passus est pro vobis. (Cf. .4«. 55, fin). — Pud. 21 : Ipsum Paracletum in propiietis novis habeo dicentem : Potest Ecclesia donave delictum, sed non faciam, ne et alla délinquant.
Bien qu'il fasse d'ordinaire appel aux premiers prophètes du montanisme, comme il n'admet pas qu'on fixe des bornes à l'Esprit divin \ son illuminisme l'incline à retrouver autour de lui des révélations semblables : d'oîi le grand rôle dévolu aux charismes dans sa théologie de la dernière époque. Visions, extases, songes, cessent d'être des phénomènes exceptionnels, pour devenir presque la voie normale des communications divines. Il admet que la plupart des hommes, ou peu s'en faut, connaissent Dieu par vision "-. 11 est en relations avec telle personne ^ qui, durant la prière commune, le dimanche, est ravie