Supra, p
2u0 APPENDICE
composée avec des textes empruntés surtout à saint Bernard : Maria infer hominem injiistum et Deum jusfum est optima mediatrix, optima irae Dei refrigeratrix. Testatur heatus Bernardus dicens : « Securum jam habet homo accessum ad Deum. ubi mediatorem causae suae Filium habet ante Patrem, et ante FiUum matrem. Filius nudato corpore Patri ostendit latus et vulnera, Maria Filio pectus et ubera. Non potest ullo modo fîeri repuisa, ubi concurrunt et pérorant tanta caritatis insig-nia >• '.
Même attribution dans Molanus : Imago Deiparae ostendentis Filio siio iihera desumpta est verbis S. Bernardi, quae ex sermonibus ejus fréquenter citari solet : « 0 homo, securum habes accessum ad Deum, ubi Mater ante Filium, Filius ante Patrem. Mater ostendit Filio pectus et ubera, Filius ostendit Patri latus et vulnera : ibi non potest esse ulla repuisa, ubi tôt sunt caritatis insignia. » Verum, sicut Jigurate intelligo verba Bernardi, sic imaginem ex eis verbis desumptam intelligendam arhitror '-.
Molanus est un « auteur grave ». Je croyais trouver dans les sermons de saint Bernard cette citation en prose rimée que Molanus, le Spéculum beatae Mariae et les rubriques du Spéculum s'accordent à lui attribuer. A priori, l'attribution paraissait vraisemblable : de tous les docteurs du moyen âge, celui qui a le plus poétiquement rêvé de la Vierge et le mieux parlé d'elle, est notre Bernard. Du reste, le seul érudit ^ qui eût touché k la question avait admis sans contestation l'opinion traditionnelle, qui fait remonter à saint Bernard le thème dont nous parlons.
Une chose cependant aurait dû me mettre en défiance : c'est que le passage cité par Molanus sous le nom de saint Bernard est en prose rimée. et que les sermons authentiques de ce Père sont écrits en prose ordinaire.
1. S. Bonaventurœ opéra, éd. de Lyon, 1668, t. VI, p. 447. Les mancheltes de cette édition donnent, avec une exactitude admirable, les références des innombrables citations qui composent le Spéculum. Mais, pour la citation en question, il n"v a pas de référence : sans doute l'éditeur l'avait cherchée en vain dans saint Bernard.