RÉPONSE DE LAMENNAIS AU CARDINAL PAGGA

(a7 février i83a).

Monseigneur,

J'ai eu l'honneur de me présenter chez vous ce matin, pour vous exprimer ma vive reconnaissance de toutes les bontés que vous avez eues pour nous depuis notre arrivée à Rome, et dont le souvenir ne s'eflacera jamais de notre cœur. Si des circonstances particulières s'opposent à ce que tous nos vœux, comme les enfants les plus humbles et les plus dociles du Père commun, soient accomplis, nous avons du moins la consolation de savoir avec certitude que nos doctrines seront, par ses ordres, examinées avec un grand soin et jugées ensuite par son infaillible autorité, k laquelle nous sommes et serons toujours soumis, sans réserve aucune, avec autant d'obéissance que nous l'avons défendue avec amour. £t comme vous nous prévenez que l'examen ordonné par le Souverain Pontife sera nécessairement long, M. Tabbé Lacordaire, dont le séjour ici serait désormais inutile, retournera prochainement en France ; tandis que M. de Montalembert continuera son voyage d'Italie. Je resterai seul à Rome, pour fournir les explications indispensables et répondre aux questions que l'on jugera à propos de me faire.

J'ai Thonneur d'être...

Rome, le 37 février i83a.

^ D'après Toriginal. Arch. Vat. Dossier Lamennais. (Inédit).

PIKGKft JUSTIFICATIVES ^89

ENCYCLIQUE MIRAltl VOS (i5 août 1839).

▼VHUABILtt PmiTIlCS, •ALUTIII tT APOtTOUCAM MHgDtCTIOHIM

Mirari tos arbitramnr qaod ab imposita nostra humiUUti Ecclesiae univertœ procaratione nondum litteras ad tob dederimas, prout et consuetudo vel a primis temporibut inTecta, et benevolentia in yos Nostra postulasset. Erat id qaidem nobis maxime in votis, nt dilata remns illico saper vos cor Nostmm, atque in communicatione spiritas ea vos adloqaeremur voce qua confirmare fratres in persona beati Pétri jussi fnimns^. Vemm probe nostis quanam malornm aemmnarumqne procella primis pontificatas Nostri mo mentis in eam subito altitudinem maris acti fuerimus, in qua, nisi dextera Dei fecisset virtutem, ex teterrima impiorum conspiratione Nos congemuissetis demersos. Refugit animus tristissima tôt discriminum recensione susceptnm inde mœrorem refricare ; Patrique potins omnis consolationis benedicimus, qui, disjectis perduellibus, praesenti Nos eripnit pericnlo, atque, tnrbolentisBÎma sedata tempes ta te, dédit a meta respirare. Proposnimus illico Yobiscam commnnicare consilla ad sanandas contritiones Israël ; sed ingens curarum moles, quibus in concilianda publici ordinis restitutione obruti fùimus. moram tanc Nostra huic objecit volants ti.

Nova intérim accessit causa silentii ob factiosorum insolentiam, qui signo perduellionis iterum attoUere conati sunt. Nos qoidem tantam hominum pervicaciam, quorum effrenatus furor impunitate diutuma, impensœque Nostra benignitatis indulgentia non deliniri, sed ali potins conspiciebatur, debuimus tandem, ingenti licet cam mœrore, ex collata Nobis divinitus auctoritate, virga compescere* ; ex quo pront jam probe conjicere potestis, operosior in dies instantia Nostra quotidiana facta est.

Ast cum, quod ipsam iisdem ex causis distuleramus, jam possesionem pontificatas in Lateranensi basilica ex more ins-

^ Luc, XXXI, 3a.

' I. Cor., IV, ai.

39C) lamenums et le saint-siège

titutoque majorum adiverimus, omni demum adjecta cunctatîone, ad tos properamus, venerabiles Fratres, testemque noatrflB erga vos voluntatis epistolam damus, lœtissimo hoc die, quo de Virginia sauctiasims in cœlum asaumpUe triumpbo solemnia festa peragimus, ut quam patronam ac sospitam inter maximaa quaaque calamitates peraensimua, ipaa et scribentibus ad voa Nobis adstet propitia, mentenique Noatrara coelesti affiatu suo in ea inducat consilia quœ christiano gregi futura sint quam maxime salutaria.

Mœrentea quidem, animoque triatitîa confecto venimus ad voa, quoa pro vestro in religionem studio, ex tanta, in qua ipsa versatur, temporum acerbttate maxime anxios novimua. Vere enim dixerimus, horam nunc eaae potestatis tenebrarum, ad cribrandos, sicut triticum, filioa electionis ^. Vere luxit, et defluxit terra, infecta ab habitatoribus suis, quia transgressi sont leges, mutaveruntjus, dissipaveruni fœdus sempiternum^,

Loquimur, venerabiles Fratres, quœ vestris ipsis oculis conspicitis, que commuaibus idcirco lacrymis ingemiscimus. Alacris exultât improbitas, scientia impudens, diasolutalicentia. Deapicitur sanctitas sacrorum, et, quœ magnam vim ma> gnamque necessitatem possidet, divini cultus maj estas ab hominibus nequam improbatui', polluitur, habetur ludibrio. Sana bine pervertitur doctrina, erroresque omnis ge^ris disseminantur audacter. Non leges sacrorum, non jura, non instituta, non sanctiores quœlibet disciplinas tutse suntab audacia loquentium iniqua. Yexatur acerrime Romana haec Nostra beatissimi Pétri Sedes, in qua poauit Christus £cclesiœ firmaraentum ; et vincula unitatis in dies magis labefactantur, abrumpuntur. Divina Ecclesias auctoritas oppugnatur, ipsiusque juribus convulsis, substernitur ipsa terrenis rationibus, ac per summam injuriam odio populorum subjicitur. in turpem redacta servitutem. Débita Ëpiscopis obedientia infringitur, eoruroque jura conculcautur. Personant horren* dum in modum academiœ ac gymnasia novis opinionum monstris, quibus non occulte amplius et cuniculis petilur catholica ûdes, sed horriiicum ac nefarium eibellum apertejam et propalam infertur. Institutis eaim exemploque prœceptorum corruptis adolescentium animis, ingens religionis clades, morumque perversitas teterrima pcrcrebuit. Hinc porro freno religionis sanctissimœ projecto, per quam unam régna cons-

^ Luc, XXII, 53.

* /s., XXIV, 5.

PIRCES JUSTIFICATIVES ^91

tituontur, dominatusque vis ac robur firmatur, conspicimus ordinis publici exitium, labem prîncipatua, omnisque légitime potestatia conversionem invaleacere Quœ quidem tanta cala mita tum congeriea ex illarum in primis conapiratione societatum est repetenda, in quas quidqoid in hœresibua et in aceleratissimis qaibusque sectia Bacrileginm, flagitioaum, ac blaapbemum eat, quaai in aentinam quamdam, cum omnium aordium eoncretione conflnxit.

Hec, Tenerabiles Fratrea, et alia complura, et fortattta etiam graviora, qn» in prastena percenaere longum esaet, ac vos probe nostis» in dolore esae Noa jubent, acerbo aane ac diatnmo, qaos in Cathedra Principia apoatolorum conatitutoa zelns univers» domua Dei comedat prœ ceteris, opua eat. Vernm cum eo Nos loco positos esse agnoscamus, quo deplorare dnntaxat innumera hœc mala non sufficiat, nisi et ea convellere pro viribus connitamur ; ad opem fidei vestrœ confugimus, vestramque pro catholici gregis salute soUicitudinem advocamus, venerabiles Fratres, quorum apectata virtus ac religio et singularia prudentia et sedula aasiduitas animoa Nobis addit, atque in tanta rernm asperitate afiflictos consolatione sustentât perjucunda. Nostrarum qnîppe est partium Tocem tollere, omniaque conari ne aper de siWa demoliatur vineam, neve lupi mactent gregem : Noatrum est oves in ea duntaxat pabula compellere, que salutaria iisdem sint, nec ▼el tenui suspicione pemiciosa. Absit, carissimi, absit, ut, quando tanta premant mala, tanta impendeant diacrimina, sno desint muneri pastores, et perculsi metu dimittant oves, vel, abjecta cura gregis, otio torpeant ac desidia. Agamus îdoirco in unitate spiritus communem nostram, seu verius Dei eausam, et contra communes hostes pro totius populi salute una omnium ait vigilant ia, una contentio.

Id porro apprime praeatabitis, si, quod vestri muneris ratio postulat, attendatis vobis, et docirin», illud assidue revolventes animo, universalem Bcelesiam quacumque novitate puUari ^, atque ex S. Agathonis pontiHcis monitu ' nihil de lis qu/e sunt regulariter definiia minui deberCj nihil mutari^ nihil adjici^ sed ea et verhis et sensibus illibata esse custodienda. Immola inde consistet fîrmitaa unitatis, quas bac B. Pétri Cathedra suo veluti fundamento continetnr, ut unde

> S. Cœleat. PP. Ep. xxi, ad Episc. Galliar.

- S. Agath. PP. Ep, ad Imp., apud Labb., tom, XI, p. a35, e4it. Mansi.

in Eeclesias omnes Yenerand» commumonis jura dimanant. ibi univerêis et murus ait, et êeeuritas, et portus expert fluetuum, et bonorum thésaurus irmumerahUium^. Ad eomm iUqae retandendam audaciam qui vel jura sanctœ hojna Sedis infringere conantur. Tel dirimere Eccleaiarum cnm ipsa conjanotionem, qua una easdem nituntur et vigent, maximum fidei in eam ac Yenerationis sinccrœ atndium inculcate, inclamantes cum S. Cypriano', falso confidere se esse in Ecelesia ifui catkedram Pétri deserat, super quant fundata est Ecelesia,

In hoc ideo elaborandum vobis est, aasidueque vigilandum, ut fidci depositum custodiatur in tanta hominam impiorum eonspiraiione, quam ad iUud diripiendum perdendumque faciam lameniamur. Meminerint omnes, judioium de sana doctrina qua populi imbuendi sunt, atque Ëcclesiae aniyerse regimen et administra tionem pênes Romanum Pontificeni esse, cui plena pascendif regendi, et gubernandi universalem Ecclesiam potestas a Christo Domino tradita fuit, uti Patres Florentini concilii diserte declararunt '. Est autem singulorum Episcopornm Catedra» Pétri fidelissime adharere, depositum sancte religioseque eustodire, et pascere, qui in eis est, gregem Dei. Presbyteri yero subjecti sint oportet Episcopis, quos uti anim» parentes suscipiendos ab ipsis esse monet Uieronymus ^: nec unquam obliviscantur se vetnstis etiam canonibus Yetari, quidpian in suscepto ministerio agere, ac docendi et concionandi munus sibi sumere sine sententia Episcopi ; cujus fidei populus est creditus, et a quo pro ontmabus ratio exigetur^, Certum denique iirmumque sit eos omnes. qui ad vers us praestitutum hune ordinem aliquid moliantur, statum Eeclesias, quantum in ipsis est, perturbare.

Nefas porro esset, atque ab eo Yenerationis studio prorsus alienum, qua Ecclesiœ loges sunt excipiendap, sancitam ab ipsa disciplinam, qua et sacrorum procuratio, et momm norma, et jurium Ecclesin ministrorumque ejus ratio coatinetur, Ycsana opinandi libidine improbari ; Yel ut certis jnris

*■ S. Innocent. PP. Ep, xi, apud Constant.

* S. Gypr., de Unitate Eecles,

'Conc. Flor., sess. xxy, in définit. apudLabb., t. XVIII. col. 528, edit. Venet.

^ S. Uieron, Ep, u, ad Nepot, a. 1,24.

i^ExCan. Ap., xxxyiii, apud Labb., t. I, p. 38, edit. Mansi.

naturae principiis infestam notari, Tel mancam dici atque imperfeetam emliqae auctoriUti subjectam.

Cam aatem, ut Tridentinorum Patrum verbis utamur, constct Ecclesiam eruditam fuisse à Christo JE SU, ejusque apostoliSf atque à Spiritu sancto illi omnem veritaiem in dies suggerente edoeeri *, absurdum plane est, ac maxime in eam injuriosum, resiaurationem ac regenerationem quamdam obtmdi, quasi necessariam, ut ejus incolumitati et incremento, consulatur, perinde ac si censeri ipsa possit vel defectui, Tel obscurationi, vel aliis hujuscemodi incommodis obnoxîa ; quo quidem molimine eo spectant novatores, ut recentis humanse ihsiitutionis jaciantur fundamenta, illudque ipsum eveniat, quod detestatur Cyprianus, ut quie divina res est kumanù fiât Bcclesia *. Perpcndant vero, qui consilia id genus machinantur, uni romano Pontifici, ex S. Leonis testimonio, eanonum dispensationem esse créditant y ipsiusque duntaxat esse, non vero privati hominis, de paternarum regulis sanciionum quidpiam decernere, adque ita, quemadmodum scribit S. Gelasius', décréta canonum lihrare^ decessorumque prsecepta meteri, ut quœ nécessitas temporum restaurandis Ecclesiis relaxanda deposcit, adhibita consideratione diligenti, temperentur.

Uic autem vestram volumus excitatam pro religione constantiam adversus fœdissimam in clericalem cœlibatum conjurationem, quam nostis efFerrescere in dies latius, connitentibus cum perditissimis nostri aevi philosophis nonnullis etiam ex ipso ecclesiastico ordine, qui personœ obliti, munc^risque sui, ac blanditiis abrepti Toluptatum, eo lîcentie proruperunt, ut publicas etiam atque iteratas aliquibus in locis ausi sint adhibcre principibus postulationes ad disciplinam illam sanctissimam perfringendam. Sed piget de turpissimis hisce conatibus longo vos sermone distenere, vestrœquc potius religioni fidentes committimus, ut legem maximi moroenti, in quam lascivientium tela undique sunt intenta, sartam, tectam custodiri, vindicari, defendi, ex sacrorum canonum prses* cripto, Omni ope contendatis.

^Conc. Trid., sess. xiii, decr. de Eucharisi. in prcem.

>S. Cypr. ^Ep. ui, edit. Baluz.

^ S, Gelasius PP. in Ep, ad Episcop. Lucani».

Uonorabile deinde christianornm connabiam, quod s€icra menium magnum nuncupavit Paulos in Ckristo et Beelesia^, communes nostraa curas efflagitat, ne quid adversus ipsius sanctitatem, ac de indissolubili ejuadem vinculo minus recte sentiatur, vel tentetur induci. Impense id jam commendarat suis ad vos litteris felicis recordationis prcdecessor noster Pius VIII ; adhuc tamen infesta eidem molimina succrescunt. Docendi itaque sunt sednlo populi, matrimonium semel rite tnitum dirimi amplius non posse, nexisque connubio Deum ndidisse perpetuam vit» societatem, nodumque necessitudinis, qui ezsolvi, nisi morte, non possit. Memores sacris illud rébus adnumerari, et Ecclesiie proinde subjici, pnestitutas de ipso ejusdem Ecclesiae leges habeant ob oculos, iisque pareant sancte, accuratequCi ex quarum executione omnino pendet ejusdem connubii vis, robur, ac justa consociatio. Caveant ne quod sacrorumcanonum placitis, conciliorumque decretis officiât, ulla ratione admittant, probe gnari, exitus înfelices illa habitura esse conjugia quœ vel adversus Ëcclesi» disciplinam, vel non propitiato prius Deo, vel solo œstu libidinis jungantur, quin de sacramento, ac de mysteriis. qnœ illo signiiicantur, ulla teneat sponsos cogitatio.

Alteram nunc pcrsequimur causam malorum uberrimam^ quibus afQictari in prœsens comploramus Ecclesiam, indifferentismum scilicet, seu pravam illam opinionem quae improborum fraude ex omni parte percrebuit, qaalibct fidei professione œternam possc animae salutem comparari, si mores ad recti honestique normam exigantur. At facili sane negotio in re perspicua, planeque evidenti, errorem exitiosissimum a populis vestrae curœ concreditis propelletis. Admooente enim apostolo ^, unum esse Deum, unam fidem, unum baptismaf estimescant, qui e religione qualibet patere ad portum beatitudinis aditum comminiscuntur, reputentqoe animo, ex ipsius Servatoris tcstimonio, esse se contra Chris^ tum, quiacum Christo non sunt ^, seque infeliciter disperg^re, quia cum ipso non colligunt, ideoque absque dubio mternum esse perituros^ nisi teneant caiholicamfidem, eamque integram inviolatamque servaverint ^. Hieronymum audiant, qui, cum in

^ Ad Hebr.f xiii, 4- ^AdEphes,,iy, 5.

^LuCy XI, a3.

^Symb. S. Aihanas^

PIÈGES JUSTIFICATIVES i^S

très partes schismate scissa esaet Ecclesia, narrât, se tenacem propositi, quando aliquis rapere ipsum ad se nitebatur, constanter clamitasse : Si quis cathedrx Pétri jungitur, meus est ^. Falso autem sibi quis blandiretur, quod et ipse aqua sit regeneratus. Opportune enim responderet Augustinus' : Ipsam formant habet etiom earmentum quod prxcisum est de vite ; sed quid illi prodest forma, si non vivit de radiée ?

Atque ex hoc putidissimo indifferentismi fonte absurda illa fluit ao erronea sententia, seu potius deliramentum, asserendam esse ac vindicandam cuilibet libertatem conseientim, Cui quidt*m pestilentissimo errori Tiam sternit plena ilb, atque immoderata libertaa opinionum, quae in sacrœ et civilis rei labem late grassatur, dictantibus per summam iinpudentiam nonnulis, aliquid ex ea commodi in religionem promanare. At qumpejor mors anims quam libertas erroris ? inquiebat Augustinus'. Freno quippe omni adempto quo homines contineantur in seroitis veritatis, proruenle jam in prœceps ipsorum natura ad malum inclinata, vere apertum dicimus puteum abyssi ^, e quo vidit Joannes ascendere fumum, quo obscuratus est sol, locustis ex eo prodeuntibus in vastitatem terrœ. Inde enim animorum immutationes, indc adolescentium in détériora corruptio, inde in populo» sacrorumrerumque ac legum sanctissimarum contemptus, inde uno verbo pestis reipublica? prœ qualibet capitalior, cum, experientia teste, yel a prima antiquitate notum sit, civitates, quae opibus, imperio, gloria fioruere, hoc uno malo concidisse, libertate immoderata opinionum, licentia concionum, rerum novandarum cupiditate.

Hue spectat deterrima illa, ac nunquam salis execranda et detestabilis libertas artis libraria» ad scripta quœlibet edenda in Yulgus, quam tanto convicio audent nonnulli efflagitare ac promovere. Perhorrescimus, venerabiles Fratres, intuentes qaibus monstris doctrinarum, seu potius quibus errorumi portentisobrua mur quae longe ac late ubique disseminantur ingenti librorum multitudine, libellisque» et scriptis mole quidem exiguis, malitia tamen permagnis, e quibus maledictionem egressam illacrymamur super faciem terras. Sunt tamen proh dolor! qui eo impudentiie abripiantur, ut asserant pugnaciler banc errorum colluviem inde prorumpentem satis

^S. Hier., £p. lviii.

^S. Aug. in Psal, contra part. Donat.

^S. Aug. Ep. cLXTi.

^Apoc, IX, 3^

cumuUte compensa ri ex libro aliqao qui, in hac tanta pravitatum tempestate, ad religionem ac yeritatem propugnandam edatar. Nefas profecto est, omnique jure improbatam, patrari data opéra malum certum ac majas, quia spes sit inde boni aliquid habitum iri. Numqnid venena libère spargi, ac publiée vendi, coraportarique, imo et obbibi debere, sanas quis dixerit, quod remedii quidpiam, habeatur, quo qui utuntur, eripi eos ex interitu identidem contingat ?

Yerum longe alia fuit Ecclesi» disciplina in exscindenda malorum librorum peste rel apostolorum setate, quos legimas grandem librorum vim publice combussisse^. Satis sit, leges in concilio Lateranensi Y in eam rem datas perlegere, et constitutionem, quœ deinceps a Leone X, fol. rec. praedecessore nostro, fuit édita, ne id quod ad fidei augmentum ac honarum ariium propagationem saluhriter est invenium, in contrarium conyertatur, ac Ckristi fidelium saluti deirimentum pariât^. Id quidem et Tridentinis Patribus maximse curae fuit, qui remedium tanto huic malo adhibuere, edito salubcrrimo decreto de Indice librorum, quibus impurs doctrtna contineretur, conGciendo'. Pugnandum est acriter, inquit Clemens XIII, fel. rec. prœdecessor noster, in suis de noxiorum librorum proscriptione encyciicis litteris^: pugnandum est acriter, quantum res ipsa efflagitat, et pro viribus toi librorum mortifera exterminanda pernicies : nunquam enim materia suhtrahetur erroris, nisi pravitatis facinorosa elementa in flammis comhusta depereant. Ex hac itaque constanti omnium œtatum sollicitudine, qua semper sancta hœc Apostolica Sedes suspectos et noxios libros damnare, et de hominum manibus extorquere, enisa est, patet luculentissime, quantopere falsa, temeraria, eidemque ApostoUcœ Sedi injuriosa, et fecunda malorum in chrîstlano populo ingentium sit illorum doctrina, qui nedum censuram librorum veluti gravem nimis et onerosam rejiciunt, sed eo etiam improbitatis progrediuntur, ut eam praedicent a rtcti

^ Act, Apost.f XIX.

^ Act. con. Lateram. Y, sess. x, ubi refertur const. Leo~ nis X. Legenda est anterior constitutio Alexandri YI, Inter multipliées, in qua multa ad rem.

' Conc. Trid., sess. xvin et xxt.

^ Litt. Clem. XIII, Christian», aS noT. 1766.

jarU principiis abhorrere, jusqae illins decemend«, habendœque audeant Ecclesiœ denegare.

Cum autem circumlatis in vulgus scriptis doctrinas quas* dam promulgari acceperimus, qoibus débita erga principes fides atqoe submissio labefactatur, facesque perduellionis ubique incenduntur; caveadum maxime erit, ne populi inde deeepti a recti semila adducantur. AnimadTertant omnes, non esse^ juxta apostoli monitum, potestatem niêi a Deo : quœ autem suni, a Deo ordinaUe sunt. Itaque qui resiêiii potestaii Dei ordinationi resiêtit, et qui résistant ipsi sibi damnationem acquirunt*-. Quocirca et divina et bumuna jura in eos clamant, qui turpisaimi perduellionis seditionumque machinationibus a Gde in principes desciscere» ipsosque ab imperio deturbare connituntur.

Atqne bac plane ex causa, ne tanta se turpitudine fœdarent veteres christiani, s»Tientibus licet persecutionibus, optime tamen eos de imperatoribus, ac de imperii incolumitate meritos fuisse constat, idque nedum fide in iis, qu» sibi mandabantur religion! non contraria, accurate prompteque perficiendis, sed et constantia, et effuso etiam in prseliis sanguine luculentissime comprobasse. Milites christiani^ ait S. Augustinus^, servierunt imperatori infideli; ubi venie^ batur ad causam Christi, non agnoscebant, nisi illum qtU in cœlis erat, Distinguebant Dominum Mternum a domino temporali, et tamen subditi ereutt propter Dominum mternum etiam domino temporali, U«c quidem sibi ob oculos proposuerat Mauritius martyr invictus, legionis Tbebanœ primicerius, quando, nti S. £ucherius refert, baec respondit imperatori^ : Milites sumus, imperator, tui, sed tamen servi, quod libère confitemur, Dei,.. Et nunc non nos hsee ultima vitm necessit4U in rebellionem cogit : tenemus ecce arma, et non resistimus, quia mori quam occidere satius volumus, Qu« quidem veterum cbristianorum in principes ûdes eo etiam illustrior eflTulget, si perpendatur cum TertuUiano^, tune temporis christiania non de fuisse »im numerorum, et copiarum, si kostes exertos agere voluissent,

^ Ad Rom,y xin, a.

' S. Aug., in psalm. cxxir, n. 7.

' S. Eucher. apud Ruinard. Act. SS. MM, de SS. Maurit. et 80C.,n. 4*

^ Tertull. in Apolog.f cap. xxxvn.

Uesterni sumus, inquit ipse, et vestra omnia implevimus, urbes, insulaSfCastella, municipia, eoneiliabula, ctuira ipsa, tribus^ decurieu, palaiium^ senatum, forum... Cui hello non idoneiy non prompti fuissemus, etiam impares copiisf qui tam libenter trucidamur^ si non apud isiam disciplirtam magis occidi liceret quam oecidere!.,. Si tantavis hominum in aliquem orbis remoti sinum abrupissemus a vobis, suffudisset uiique pudore dominationem vestram toi qualicumque amissio àivium, imo et ipsa destitutione punisse t. Procul dubio expavissetis ad solitudinem vestram ;... qumsissetis quibus imperaretis; plures hostes quam cives vobis remcuisissent : nunc auiem pauciores hostes kabetis prm multUudine christianorum.

Prœclara hœc immobilis subjectionis in principes exempla, quas ex sanctissimis christianae religionis prœceptis necessario proOcisccbantur, detestandam iilorum insolentiam, et improbitatem condemnant, qui projecta, effrenataque procacis libertatis cupiditate œstaantes, loti in eo simt ut jara quœque principatuum labefactent, atque conveilant, servitutem sub libertatis specie populis illaturi. Hue saue sceleslissima deliramenta, consiliaque conspirarunt Valdensium, Beguardorum, Wiclefitarum, aliorumque hujusmodi fîliorum Belial qui humani gène ris sordes ac dedecora fuere, merito idcirco abApostolica bac Sede toties anathemate confixi. Nec alla profecto ex causa omnes vires intendunt Teteratores isti, nisi ut cum Luthero ovantes gratulari sibi possint» liberos se esse àb omnibus : quod ut facilius celeriusque assequantur, flagitiosiora quœlibet audacissime aggrediuntur.

Neque lœtiora et religioni et principatui ominari posse* mus, ex eorum votis, qui Ëcciesiam a regpio separari, mutuamque imperii cum sacerdotio concordiam abrumpi discu^ piunt. Constat quippe, pertimesci ab impudentissimœ liber* tatis amatoribus concordiam illam, quœ semper rei et sacrae et civili fausta exstitit ac salutaris.

At ad esteras acerbissimas causas quibus solliciti sumus, et in communi discrimine dolore quodam angimur priecipuo, accessere consociationes qusdam, statique cœtus, quibus, quasi agmine facto cum cujuscumque etiam falss religionis ac cultus seciatoribus, simula ta quidem in religionem pietate, vere tamen novitatis, seditionumque ubique promoTendarum

capidine, libertas omnie generis praedicatur, perturbationes in eacram et civilem rem excitantur, aanctior quaelibet aneto* ritaa diecerpitur.

Hec perdolenti sane animo, fidentee tamen in £0 qui imperat venlia et facit tranquillitatem, ecribimus ad vob, venerabiles Fratres, ut induti acutam fidei contendatia prceliari atrenue prielia Domini. Ad Toa potiBaimum pertinet atare pro muro contra omnem altitudinem extoUentem ae adverana scientiam Dei. Exerite gladium apiritua, quod eat verbum Dei. habeantque a Tobia panem qui eauriunt juatitiam. Adaciti, ut aitia cultorea gnavi in vinea Domini, id unum agite, in hoc aimul laborate, ut radix quslibet amaritudinia ex agro vobia commiaao evellatur, omniqne enecato aemine vitiorum, convaleacat ibi aegea leta virtutum. £oa imprimia aflectu patemo complexi, qui ad aacraa prœaertim dîaciplinaa, et ad philoaophicaa qnœationea animum appulere, hortutorea, auctoreaque iiadem aitia, ne aoliua ingenii sui viribua freti imprudenter a veritatia aemita in yiam abeant impiorum. Meminerint Deum eaae sapientim dueem, emendaioremque sapientium^, ac fieri non poaae ut aine Dec Deum diacamua, qui per Verbum docet hominea acire Deum^. Superbî, aeu potiua inaipientia hominia eat, fidei myateria, quœ exauperant omnem aenaum, humania examinare ponderibua, noatrceque mentia rationi confidere, quœ naturœ human» conditionc debilia eat, et infirma.

Caetenim communibua hiace votia pro rei et aaere et pnblicœ incolumitate cariaaimi in Chriato filii noatri viri principes sua faveant ope et auctoritate, quara aibi coUatam considèrent non solum ad mundi regimen, aed maxime ad Eccleai» praesidium. Animadvertant aedulo, pro illorum imperio et quiète geri, quidquid pro Eccleaice aalute laboratur: imo pluris sibi suadeant fidei cauaam esse dcbere quam regni, magnumque sibi esse perpendant, dicimna eum S. Leone pontifice, si ipsorum diademeUi de manu Domini^ eiieun fidei addcUur eorona. Posili quasi parentea et tu tores populorum, veram, constantem, opulentam iia quietem parient, et tranquiiiitatem, ai in eam potiaaimum curam incambant, ut incolumia ait religio et pietaa in Deum, qui

* Sap., viï, i5.

^. Ireneua, lib. IX, cap, x.

400 LA.MEr«NAIS KT LX SAINT-SIÈGE

habet scriptum in femore : Rex r^gum et DonUnus domànm/^ tium.

Sed ut omnia hœc prospère ac féliciter eveniant, leyemus oculos manusque ad sanctissimam Yirg^nem Mariam, quae sola univeraas hereëea interemit, nostrtque maxima fidoeia, imo tota ratio est spei nostras*. Suo ipsa patrocinio, in tanta Domînici gregis neeessitate, studiis, consiliis, acUonibusqne nostris exitns seeundissimos imploret. Id et ab apos* tolorara principe Petro, et ab ejns coapostolo Paulo humili preee efflagttemas, ut stetis omnes pro maro, ne fundamentnm aliudponatur pneter id quod positum est. Hac jucunda spe freti, eonfidimus auctorem consummatoremque fidei iesnm Christum consolaturnm tandem esse nos omnes in tribnlfftionibus que inrenerunt nos nimis, cœlestisque anxiUi auspioem Apostoltcam benedictionem, vobîs, renerabiles Fratrès, et ovibus vestrœ curœ traditis peramanter impertimur.

Datum Romœ, apud Sanctam Mariam Majorem» XVIII kaiendas Septembris, die solemni Assamptionis ejusdem B. V. MarisB, anno Dominicae incamationis MDCCCXXXII, pontificatus nostri anno II.