B. N., Mss, Fr. y 3941, fol. 426 v
5. Je lui donne ce nom par lequel on traduit toujours son nom latm de Brixius. Mais il se pourrait qu'il s'appelât en réalité Germain de Brie. Voir J. Lebeuf, Mémoires concernant Vhistoire ecclésiastique et civile d'Auxerre. Paris, 1743, t. II, p. 502.
4. Germam Brixii Altissiodorensis Eleemosynarii regii gratulatoriae quatuor, ad totidem viros clar'mimos. Ejusdem epistolae quatuor ad totidem viros doctissimos.... Paris, 1531. Ouvrage très rare; je n'en connais qu'un exemplaire : Bibliothèque Mazarine, 11399. Cf. une copie ms., Bibliothèque Sainte-Geneviève, JJ/m, Suppl., z. 1. in-4, 796.
pour appuyer en haut lieu les demandes d'argent de l'ambassadeur. « Certe utunum hoc dicam, tum ego apud cardinalem Turnonium, qui me apud se nonnulla gratia valere voluit, ac cujus item apud nos ea est authoritas, quam tu in primis pulchre nosti, deprecatoris pro te partes sic suscepi, ut non ante precibus meis finem apud eumdem facerem, quam mihi ille affirmas set studio suo curatam tibi esse pecuniam eam, pro qua Bellomontes 1 idem tum Regem, tum Cancellarium, identidem me etiam teste praehensabat. » Brice félicite Bàïf et de son poste, et de l'éclat avec lequel il l'occupe ; ce n'est pas là une ambassade ordinaire ! « Gratulor tibi vere, atque ex animo, istius legationis honorem : idque eo magis quod eamdem legationem a te non in ordinem cogi (ut in multis), sed magna cum dignitate tum tua, tum gentis nostrae administrai! audio ». Tant il est vrai que l'érudition confère toutes les aptitudes. « Antea quidem hominibus nos tris ingenium tuum, ac doctrinam tum graecam, tum latinam tantum probaveras : nunc quum et industriam, etdiligentiam, et rerum item usum tibi non déesse provinciae istius administratio declaret, quid aliud quam exemplo doces, vestra summe litteratorum virorum ingénia, generosis equis esse similia? Nam quemadmodum illi sarcinam melius gestare possint, quam ignava jumenta, etiamsi nemo imponat : ita eruditorum multorum ingénia sunt et ipsa functioni munerum in primis idonea, et jamsi raro usu veniat, aetate quidem nostra, ut iis munerum functionem rerum publicarum principes déférant, quod existiment eos non perinde aliis in rébus, ut in litteris, valere. » Reproche injuste : vit-on jamais autant d'hommes de lettres employés aux affaires ? Mais notre humaniste prêche pour lui. Dans ses protestations d'amitié perce une arrière-pensée d'intérêt personnel. Il a habité Venise et Padoue pendant cinq
i. Beaumont, « solliciteur » de Baïf : B. N., Mss, Fr.\ 39 il, ff. 50 et 399.
ans (Padoue surtout, où il a rencontré Érasme chez Lascaris 1 ). Il connaît bien ces patriciens au milieu desquels vit BaïfV Qu'il serait heureux de retourner là-bas! Qu'il lui plairait d'aider Baïf à porter le fardeau des affaires ! Et si quelqu'un voulait à la cour, ou si Baïf voulait... « Dii immortales! cur ego nunc non adsum vel istius honoris spectator (particeps enim dicere non ausim), vel laboris socius... praesertim qui istorum patriciorum mores, ingénia, instituta, jam olim quenquennali consuetudine notissima habeam. Neque vero optatius mihi quidquam, hoc praesertim tempore, quo tu istic agis, contingere possit, quam si per occasionem aliqunm vel a te istinc, vel hinc a nostris subministratam, ad vos istuc redeundum mihi foret.... » L'ambassadeur lit la sourde oreille.
Sadolet, depuis l'année du sac de Rome, résidait de l'autre côté des Alpes, dans son évêché de Carpentras. Bembo vivait alors à Padoue et dans sa villa voisine*. Il fallait à celui-ci un correspondant de confiance pour transmettre à celui-là des lettres et des paquets de livres. Lazare offrit ses services, heureux que ses fonctions le missent à même d'obliger des écrivains dont il recherchait l'amitié. Écrivant à Sadolet, Bembo expliquait de quelle manière on pouvait utiliser la bonne volonté de l'ambassadeur : ce Ceterum quod postulas, ut perspiciam quorum fide et opéra nostrae litterae commeare commode possint,id optime fiet,situ, quas ad melitterasdeincepsdabis, eas ad Lazarum Baifium, Oratorem Régis Galliarum, Venetias mittes, hominem et doctum et perhumanum, et utrique nostrum amicum, etiam si tibi minus fortasse est adhuc quidem cagnitus. Hoc jam ipsum quonam modo facere apte possis, non est meum tibi praescribere. Pulo tamen te Lugduni habere