NM
Bulle et Urbain VIII pour /a Congrégation de Notre-Dame (Voir cLap. XIII, p. 180.)
Urbanus episcopus, servus servorum Dei : ad perpetuam rei memoriam. Pro pastoralis officii nobis à Domino traditi sollicitudine, considérantes attentiùs non minus solerter ac vigilanter, quàmoperosè ac liberaliter christianœ juventutis educationi et instructioni , publicis stipendiis.
diversorum Romanorum Pontificum et Christianorum Principum largitione, ubi fieri potuit, hactenùs per Sedem Apostolicam provîsum, publicam tamen pueliarum instnictionem et educationem non iis adhùc, quibus par est, principiis susceptam, privatam verô non sufficere parentum solertiam, ob idque devoto sexui ad virtutum exercitium viam quasi praeclusam et interruptam existere; muneris nostri partes in hoc nos arbitrât! sumus esse prœstituros, si virgines sub religionis jugo, Christo Salvatori in castitatis holocausto, vitae puritate etprecibusfamulantes, quae semotis perturbationibus universîs, summà prudentià, religione, et honestate, parvularum imbecillitati facile compatientes, puellas in lege Dei et honestis artibus sedulè instruere, atque alienœ potissimum sui sexûs saluti foecundiùs vacare intendunt, in suis institutis confoveremus , illasque privilegiorum et specialium gratiarum munimentis protegendo vallaremus, quo prudentes hujusmodi virgines, sumptis lampadibus suis, oleum secum déférentes, adpromissassponsiChristinuptiaspotioribusmeritisadmittantur. Exhibita siquidem nobis nuper pro sorte dilectarum in Christo filiarum modernarum Prœpositarum Superiorum, seu Matrum infracdictorum Monasteriorum et Conventuum Moniahum Ordinis sancti Augustini petitio continebat, quod non jam pridem postquam Sedes Apostohca piis rationibus ac justis causis inducta, in oppido novo Nanceii, Tullensis diœcesis, unum monasterium sub régula S. Augustini ac titulo et denominatione Congregationis Beat» Virginis Mariœ Dominée nostrae, in quo illius Moniales, facultate Apostolicâ ipsis concessâ, praeterillasquas educationis causa in Monasterio admittunt, et convictrices vo-
cant, alias etiam quaslibet pueUas eâ instructione efFormanty ut ùniversâ cujusiibet humanœ mercedis spe ac specie repudiatà, cum legendi scribendique prœceptis, nec non honestis muliebrium opificiorum rudimentis, primos doctrinae christianœ pietatis, et bonœ educationis satus instillant, Âpostolicà autoritate erigi et institui mandaverat ; viso deinde et cognito insigni progressa ex juvenili eruditione gratuità hujusmodi émanante, à diversis locorum ordinariis multa similia Monasteria , ad instar et exemplum illius Nanceïani, fuerint ex bonis merè laïcalibusfundata, et dotata, ac ordinariâ autoritate erecta et instituta , sub titulo, denominatione et régula prœdictis, videlicet in oppidis seu locis Sancli Nicolaï de Portu, Pontis-Montionis, Barri-Ducis, Mirecuriae, Spinali, Gastri supra Mosellam, et Mothae , TuUensis diœcesis ; in civitate Virdunensi et oppido Sammiellano , Yirdunensis diœcesis. Prœtereà in civitate Metensi, et loco de Dieuze, et de Nomeny, Metensis diœcesis, in civitate Gathalaunensi, in oppidisdeVitriaco, Sanctae Menehould, Cathalaunensis diœcesis, in civitatibus et diœcesibus Laudunensi et Suessionensi , nec non in oppido de Luxemburgo et de Longwi , Trevirensis diœcesis , in omnibus quoquèdictisMonasteriisdegentesvirginesvirtutum Domino in spiritùs humilitate, puritatisque candore strenuum famulatum exliibentes, non tantùm particulari animarum suarum profectui consulentes, propriae perfectioni incumbant; sed sanctions vitae zelo ductœ, aliénai saluti etiam invigilent, publicisque commodis prodesse nitentes, variis devotis exercitiis vacent, nec non Nanceïanœ ultrô specialem convictricum sibi commissarum curam et educationem circà omnimodam sêxûs fœminei institutionem
diligenter, piè, utiliter et gratuite occupentur, et puellas omnes, tam nobiles et divites quam pauperes et inopes, in suas scholas indifFerenter admittentes, illas ferventer et industrie instruant et informent, tùm quidem in doctrinà christianà, pietatis, puritatis, cœterarumque virtutum studiis, bonis moribus, decenti et cultâ civilîter, probiter, communiterque vivendi elegantiâ, tùm verô in opificiis fœmineis, ingenuisque exercitiis, acu, filo serico, lanâ, aliterque laborandi, nihilque solertise omittant, tùm ut puellarum teneras mentes in baptismali innocentià et gratiâ et puritate foveant ac conservent, quàm ut probitatis omnisque rectœ educationis ac virtutis insignibus exornent, et hactenùs in hujuscemodi pio instituto exemplariter et laudabiliter cum excellenti fructu,etmagnâPrœlatorum, Principum, optimatum,incolarum, populorumque consolatione et applausu perstiterint, et, benedicente Domino, satis féliciter persistant; et licet dictœ Prœpositœ Superiores seu Matres, et conventus Deo famnlentur, verùm quia illis secundùm cujus Ordinis particularia, et plurimis sub eàdem Régula existentibus instituta, militare debeant nondùmest determinatum ; proptereà Praepositœ, Superiores, seu Matres ipsœ, institutum Ganonicorum Regularium in illis partibus nunc maxime florens , et quod sibi valdè convenire judicant , amplecti intendant, propterehque sibi de cœtero perpetuisque futuris tempqribus Ganonissae Regulares sancti Augustini nuncupari et denominari possint, concedi, ac facultates, gratias, caeteraque privilégia, tam spiritualia quàm temporalia, caeterisqûeejusdem, vel cujusvis Ordinis, et Gongregationis Lateranensis Monasteriis et Regularibus locis, illorumque personis hactenùs concessa, et in poste-
rum concedenda, sibi, utinfrà, communicari, nec nonpium et utile edocendarum puellarum institutum omnibus et smg^lis primodictae Congregationis Monasteriis, et quaseumque desuper confectas scripturas approbari et confirmari, nec non ut omnesejusdem Gongregationis Moniales, etiam se quarto voto solemni ad dictum institutum in singulis Monasteriis susceptum, et deinceps suscipiendum et prosequendum, astringere possint et debeant, per nos perpetuô concedi, et indulgeri summoperè desiderent. Quare, pro parte Prœpositarum , Superiorum seu Matrum hujusmodiy nobis fuit humîliter supplicatum, quatenùspro earum instituto hujusmodi aliisque in praemissis opportune providere de benignitate Âpostolicâ dignaremur. Nos igitur, qui personarum Regularium, prœsertim, vero Monialium, statum stabilire totis exoptamus votis, Prœpositarum, Superiorum , seu Matrum , ac singulorum Monasteriorum et Gonventuum supradictorum, institutiones firmare volentes, ac Prœpositas, Superiores, seu Matres ^ipsas , ac Monasteriorum et Gonventuum supradictorum siugularespersonas, à quibusvis excommunicationis, suspensionis, etinterdicti, aliisque ecclesiasticis sententiis, censuris, ac pœnis à jure, vel ab homine, quàvis occasione, vel causa latis, si quibus quomodolibet innodatœ existant, ad efFectum prœsentium duntaxat consequendum, harum série absolventes, etabsolutas fore consentientes ; hujusmodi supplicationibus inclinati, ex voto Gongregationis venerabilium Fratrura nostrorum S. Bomanœ Ecclesiœ Gardinalium, Regularium negotiis Prœpositorum , pium docendi puellas in monasteriis hujusmodi institutum ab eisdem Monialibus observari solitum, et quoad monasteria superius expressa duntaxat;
et duiDinodô monasteria hujusmodi omnibus numeris et partibus suis absolutâ debitaque et convenienti clausurâ iDunita, ad congruam Ganonissarum, in eis pro tempore degentium , sustentationem sufHcienter dotata ; et loca ad puellas edocendas intra septa eorumdem Monasteriorum , destinata ad dictarum Canonissarum habitationem, non solùm cellis et officinis, sed etiam choro et locutorio omninà separata, et di versa existant, Âpostolicà autoritate sine alicujus praejudicio perpétué approbamus et confirmamus, ac Prœpositis Superioribus , seu Matribus, ac Monasteriorum supra expressorum monialibus , nunc et pro tempore exislentibuSy ut ex nunc regulare institutum Canonicorum Regulariura Ordinis sancti Augustini praedicti, etdeinceps denominationem Canonissarum Regularium ejusdem Ordinis et Congregationis Beatœ Mariœ perpetuô assumere , ac sub illo vel illà militare, ipsisque Canonicis Begularibus in omnibus et peromnia, servatatamen perpétua clausurâ, sese conformare , piumque docendi puellas in suis Monasteriis institutum perpétué observare; ità quod omnes et singulae Moniales nunc et pro tempore existentes in ejusmodi Congregatione, tam piae et utili institutioni cum Sedis Apostolicae benedictione vacare, et ad id etiam solemni et quarto voto se astringere possintet debeânt, dicta Apostolicà autoritate, perpetuô concedimus et indulgemus. Praetereà , eisdem Prœpositis , Superioribus , seu Matribus , ac iilarum universali Congregationi hujusmodi, ut ex nunc et deinceps perpetuis futuris temporibus, omnibus et singulis priviiegiis, libertatibus , immunitatibus , exempt ion ibus, facultatibus, antelationibus , concessionibus, praeeminentiis, indultis, favoribus, indulgentiis , aliisque gratiis uni-
versis et singulis , tàm spiritualibus quàm temporalibus , qiiibuscumque Monialium cujusvis Ordinis, etiam Canonissarum regularium , ac etiam Congregationis Lateranensis Monasteriis et Regularibus locis ubicumque existentibus , illorumque Âbbatissis, Priorissis seu Superioribus , Conventibus , aliisque personis hactenùs per nos et alios quoscumque Bomanos Pontifices prœdecessores nostros, aut alios qucmodolibet, tàm per modum communicationis et araplificationis, quàm simplicisetindividuœac particularis et specialis concessionis y etiam motu proprio et ex certà scientià, et de Apostolicse potestatis plenitudine etiam vicibus iteratis bactenùs concessis, approbatis et confirmatis , ac in posterùm pro tempore concedendis , approbandis et confirmandis, ac quibus illa et illœ de jure, usu, privilegîo, etconsuetudine, vel aliàs quomodoUbet utuntur^ frmintur, potiuntur et gaudent, acuti, frui, potiri et gaudere possunt et poterunt, quomodolibet in futurum, non solum ad eorum instar, sed pariter et pariFormiter, ac sine uUâ prorsùs difFerentiâ, perinde ac si illa omnia et singula Monasteriis et personis, nunc et pro tempore in hàc Gongregatione existentibus specialiter et expresse, nominatim ' et spécifiée, et per viam communicationis concessa fuissent, et de illis^ eorumque totis tenoribus, specialis, specifica et expressa mentio fieret, eorum tenores prœsentibus pro expresses babentes; dummodo illa sint in usu, nec revocata, aut sub aiiquà revocatione comprehensâ, ac sacris Ganonibus, et Goncilii Tridentini Decretis, et Gonstitutionibus Apostolicis, institutisque Regularibus Ordinis et Congregationis ejusmodi nomine contraria, uti, frui, potiri, et gaudere libère, et licite valeant, eadem autoritate conce-
dimus, et impartimur ; illaque omnia et singula eisdem Prœpositis et Matribus, illarumque monasteriis nunc et pro tempore existentibus, et singularibus personis ad hune finem et efFectum communicamus, decernentes présentes litteras perpetuô validas et efficaces fore et esse, suosque plenarios et intègres efFectus sortiriet obtinere, sicque et non alias, per quoscumque judices ordinariosvel delegatos, etiam causarum Palatii Apostolici Auditores, etsanctœRomanœ Ecclesise Cardinales, etiam de latere Legatos, etSedis Apostolicae nuncios, judicari et definiri debere, ac irritum et inane quidquid secùs super bis à quoquam, quàvis autoritate, scienter vel ignoranter, contingeret attentari ; nonobstantibus dictis de non concedendis indulgentiis et gratiis ad instar, aliisque quibusvis Apostolicis, ac in synodalibus provincialibusque et universalibus conciliis editis, specialibus vel generalibus ordinationibus , ac singulorum monasteriorum , et aliorum locorum Begularium et Ordinum prœdictorum, etiam juramento, confirmatione Apostolicù, vel quàvis firmitate aliâ, roboratis statutis et consuetudinibus , privilegiis quoque, indultis, et litteris Apostolicis; illis illorumque Superiorissis , Matribus, et personis, sub quibuscumque tenoribus, et formis, ac cum quibusvis etiam derogatoriis aliisque efBcacioribus et insolitis clausulis, etiam irritantibus , aliisque fortioribus decretis , in génère vel in specie , aut alias quomodoiibet concessis ac probatis et innovatis , quibus omnibus, etiam si de illis eorumque totis tenoribus specialis, specifica, expressa et individua , ac de verbo ad verbum , non autem per clausulas générales idem importantes, mentio seu quaelibet alia expressio habenda, autaliqua aliaexquisita forma.
ad hoc servanda foret ; illis aliàsin suo roborepermansuris, hâc vice duntaxat, harum série specialiter, et expresse ac latissimè, derogamus, cœterisquecontrariisquibuscumque. Nulli ergo omninô hominum liceat hanc paginam nostrae approbationis et confirmationis, concessionis, induiti, impartitionis, decreti et derogationis , infringere, vel ei ausu temerario contraire. Si quis autem hoc attentare prsesumpserit, indignationem Omnipotentis Dei, ac Beatorum Pétri et Pauli Apostolorum ejus, se noverit incursurum. Datum Romœ apud SanctamMariamMajorem, anno Incarnationîs Dominicœ millesimo sexcentesimo octavo, sexto idus augusti, Pontificatûs nostri anno sexto.
Bulle (C Urbain VIII pour la Congrégation de Notre- Sauveur.
Urbanus episcopus, servus servorum Dei, adperpetuani rei memoriam. Quandoquidem Salvator noster Jésus Christus nos in sanctissimam apostolici sui ministerii sortem paternâ providentiâ vocavit, ex communi cura pastoralis regiminis quam immeriti sustinemus universalis Ecclesise, cujus prosperum et felicem statum totis viribus procuramus, votis nos conformantes, ad hoc ut messis quœ multa ex agro Domini promittitur, sedulà operariorum manu coUigatur,et tota in cœlestibus recondatur thesauris, subordinatos à Romano Pontifice in eodem agro colonos, quorum solertia ac vita exemplaris, nec non salutaris doctrina fructus producere cœpit uberrimos, in primaevis suis institutis confovemus, ad hoc ut Monasteriis si quidem regularis observantiœ firmiter undique circumclusi , et inter se soli Deo intentiy in hoc opère ferventioris religionis zelo, duce
cœlestis beatitudinis assiduâ contemplatione , aliisque devotionis et pietatis frequentioribus exercitiis et studiis, contra humani generis adversarium se muDiant, ac sanctœ regulae professores et œmulatores devoti et alumni ac veri filii, sanctorum institutorum praescriptam regulam firmiter observare ferventer affectent, à desiderio temporalium rerum totaliter elongati nihilominùs alienae saluti studentes , agrum dominicum, spiritualibus doctrinae, operum et exemplorum aquis, fœcundent: proptereàque nos decet piâ consideratione omnium illorum statutum ità attendere , ut ipsi regulam quam ab initio professi sunt , et obseryatioris vitœ cultum quem susceperunt, observare nitentes, amplissimis muniti privilegiis et peccatorum remissionibus , ab universis molestiis omninô vindicentur; exhibita siquidem nobis nuper, pro parte dilectorum filiorom, Superiorum et Canonicorum regularium Ordinis sancti Augustini reformationis , in Lotharingiœ et Barri ducatibus ac alibi , ab aliquot annis sumptse sub titulo aut denominatione Gongregationis Salvatoris nostripetitio continebat ; quod eidem ipsi providè animadvertentes et considérantes, illud sanctissimum institutum Canonicorum regularium in felicibus primitivae Ecclesise incunabulis plantatum, et postea ab eodem magno Pâtre Âugustino doctrinà et divinis regulis irrigatum, auctum et decoratum, tùm ab illo usqne ad haec nostra tempora à variis Dei servis cultum et propagatum, insignes pietatis fructus in Eccle«à Dei semper protulisse , et sperandum quod si strenuè excolatur, multos etiam posset producere, proptereà post multas preces et devotionis frequentia exercitia, divino Numini oblata, cùm animos adjecissent ut modos et vias opportunas quœrerent, quibus
regulare et Ganonicum praedictum institutum praeclarè quantum Deus ipsis concederet, illustrare ac ampliare, in locis in quibus viget, integriùs conservare ; in aliis, in quibus imminutum, aut aliquatenùs collapsum, ferventiùs instaurare, in aliis fœcundè plantare, ettotum denique in pristiniun splendorem tôt Sanctorum, tàm Martyrum quàm Confessorum, millibus illustrem, tôt liberalibus Pontificum et magnorum Principum gratiis ornatum, totCardinalium, Episcoporum et Praelatorum purpura insignem, tôt litteratorum ac probatorum virorum frequentia gloriosum, nobili, strenuâ et acutâ generositate, perfectiùsrevocare, commodiùs et opportuniùs valerent, nuUum ipsis reformationis hujusce tantoperè studiis promptiùs, feliciùs et securiùs médium occurrisse, quàm ut Canonici Beligiosi sancti Augustini prœdictiy ipsorumque conventus et regulares domus se simul congregarent , unirent et reformarent, in unà familià et societate Congregatione Salvatoris nostri appellandâ; ab uno capite perpétué ad vitam secundum Constitutionum tenores regendâ, omnemque suam vitam ritus et mores Ganonico instituto et regulse sancti Augustini quam profitentur, perfectissimèconformarent, et hanc sancti legislatoris sui prœdicti regulam et institutum Ganonicum, quibus et religiosarum virtutum adjumentisobservarentab aliis servandam curarent, ac omnibus honestis ac licitis rationibus promovere et decorare eniterentur; aliosque quoscumque Gonventus et Beligiosos sub prœdicti Sancti régula militantes, in reformation em, societatem etcongregationem suam admitterent , cùm ipsorum animos perfectionis vitœ zelo ductos, et « charismata meliora œmulantes » , hujus sancti propositi assumendi fervor et desiderium sub-
84î PIÈCES JUSTIFICATIVES,
iret, aut aliàs opportunum videretur ; et quamvis hsec reformatio et congregatio per se sit honesta, et in Dei cultum, Ecclesiae splendorem , et religionis augmentum , Canonici ordinisdecorem, votorumqueobservantiaintendat, ipsaque sancti Augustini régula universo Ecclesiœ, Summorum Pontificum et Ganonum consensu sit approbata: attamen, ad roajorem animorum consplationem et ordinis ornamentum ac munimen, hujus pii propositi operis Congregationis et reformationis Superiores et Canonici praedicti, suumhujusmodi institutum per nos et Sedem Apostolicam approbari et confirmari, necnon aliis conventibus, regularibusve locis et religiosis, sub régula dicti sancti Augustini militantibus, ut banc Congregationem et Beformationem suscipere , seque in omnibus et per omnia illi subjicere possint et conformare, in regulari vità votorum observantià, visitatione^ regimine, unitate, moribus, et ipso habitu indulgeri plurimùm desîderent. Quare, pro parte Superionim etCanonicorum, hujusmodi institutum paternàcharitate confovere de benignitate apostolicà dignareniur ; nos igitur, qui religiosarum personarum decori et ornamento libenter consulimus, Superiores et Ganonicos prœdictos specialibus favoribus prosequi volentes, eosque, ac Congregationis hujusmodi personas singulares, à quibusvis excommunicationis^ suspensionis et interdicti, Ecclesiasticis sententiis, censuris et pœnis, à jure vel ab homine quâvis occasione vel causa latis , si quibus quomodolibet innodati existunt » ad effectum prœsentium duntaxat consequendum , harum série absolventes , et absolutas fore censentes : hujusmodi suppUcationibus inclinati, ex voto Congregationis venerabilium Fralrum nostrorum Sanctse Romanes Ecclesiae Car-
dinaliumnegotiisregulariumPraepositorumyreformationem et Congregationem ipsam, sub titulo, invocationeetdenominatione Salvatoris nostri , tàm in omnibus et singulis monasteriis, locis et domibus hactenùs reformatis et constructis , quàm de csetero reformandis et construendis , si et postquam tamen reformata, velsecundùm Gongregationis institutum, stabilita fuerint, ità quod liceat omnibus et singulis monasteriis, conventibus, aliisque regularibus locis ejusdem sancti Augustini regulœ, tàm erectis institutis vel construendis, quàm de cœteris erigendis, aedificandis, Tel construendis, illorumque Beligiosis nondùm reformatis, vel aggregatis, banc Congregationem seu reformationem sub uno capite et prœposito, canonicè ad vitam eligendo, perpétué regendam suscipere, seque in omnibus et per omnia illi subjicere ac unire, et Ganonicis, Ecclesiasticis, Beligiosis, clericalibusque officiis et ministeriis diligenter obeundis, insistere et invigilare, omninôquese cpnformare in reguiari vitâ, votorum observantiâ, uniformitate, visitatione, moribus et ipso habitu, quatenùs differret aliquatenùs, dictinctusque esset à reguiari et canonico vestitu atque habitu reformatorum, seu congregatorum Ganonicorum, nec non prœposito pro tempore ad vitam futuro , aliisque superioribus et in omnibus et per omnia religiosam obedientiam praestare, juxtà Gongregationis statuta, illorumque moderationes ac limitationes in Gapitulo, tamen generali ejusdem Gongregationis légitimé congregato, seu congregando, et non alias, factas seu faciendas, à Superioribus et Ganonicis prœFatis, ut monasteria et loca regularia dicti sancti Augustini Ordinis ac regulœ, se reformare et congregare volentia , in eâdem Gongregatione Salvatoris nostri ,
sub praefatâ reformatione et unitate recipere, visilare, regère et corrigere, Apostolicâ authoritate, tenore praesentium, perpétué approbamus et confirmamus , eique perpétuée et inviolabilîs apostolicse firmitatis robur adjicimus , omnesque et singulos, tàm cogitatos quàm incogitatos aut alios quoscumque, tàm juris quàm facti , ac solemnitatum quantùmvis substantialium etiam de jure requisitarum, et in prœmissis forsan omissarum defectus, si qui desuper quomodolibet intervenerint, seu intervenisse dici aut censeri possint in iisdem supplemus ; nec non reformationem et Congregationem ipsam ad omnia alia ejusdem sancti Augustini regulœ Monasteria et loca regularia , quœ deinceps reformationem hujusmodi suscipient, authoritate et tenore praemissis, extendimus ac ampliamus. Et insuper, dictae Gongregationis Superioribus et Ganonicis, pro felici cura visitatione, gubernationeidoneitate, duratione, facultate, qualitatibus, circumstantiis et administratione dictas suae Gongregationis, et illis domorum ac aliorum regularium locorum Ganonicorum , Religiosorum , ac Novitiorum , et cseterarum personarum in illis degentium,acreformationis in eis introductse seu introducendœmanutentione, illorumque Religiosorum, Monasterionim, et personarum aliarum praefatarum, rerum et bonorum spiritualium, et temporalium domorum, omniumque locorum , ut prœfatur, cura, gubernio, directione, administratione, admissione, probatione, receptione, œtate, qualitatibus, victu, amictu, habitu, instructione, observantià regulari ac ecclesiasticà obligatione, modo et forma recitationis divinorum Officiorum . et horarum, aliorumque suffragiorum, precum, orationum et onerum, ac quibuscumque aliis rébus utilibus et hones-
tis , regulœ et congregationi prœfatœ non adversantibus , quascumque coustitutiones, capitula, décréta, ordinationes/ declarationes et statuta, licita tamen et honesta, ac institutis prsefati Ordinis minime contraria facere etedere, ac condere; nec non concordata ac conventiones interip- SOS et Abbates, Superioresque sive titulares, sivecommendatarios, Ganonicosque etReligiososalios, locorum nondùm vel aggregatorum , reformatorum aut etiam forsan reformatorum , vel aggregatonim et non reformandorum vel aggregandorum, pro bono reformationiset Congregationis progressu super suis omnibus negotiis, portionibuscanonicis et aliis reddilibus ac censibus, in favorem mensarumconventualium dictorum reformatorum aut reformandorum , etiam sub prsestatione certarum annuarum summarum, vel aliarum honestarum conditionum, sine tamen prœjudicio mensarum abbatialium monasteriorum, et salvis etiam ac illsesis, ut priùs et antè reformationem hujusmodi remanentibus titulis coUativis quorumcumque beneficiorum collatîvorum ejusdem Ordinis, quomodolibet qualificatorum et quovis nomine nuncupatorum unire, facere, et acceptare, aliaque omnia et singula quœ pro spirituali populorum etproximorumfructuatqueprogressu, animarumque salute, et reformationis ac Congregationis hujusmodi incremento et conservatione , magis necessaria videbuntur, in capitulo tamen generali ejusdem Congregationis, statuere et ordinare libéré et licite; et illa vel condita, vel condenda quoties pro rerum et temporum vicissitudine et qualitate, seu prout aliàs expediens videbitur, ad majorem Dei gloriam et feliciorem hujus Congregationis et reformationis successum ac gubernationem , in eodem capitulo
et de communi Beligiosorum in illo vocem ac votum habentium , seu majoris partis ipsorumconsensu, immutare, Tel, salvis tamen substantialibus regrulœ ejusdem sancti Augustini, abrogare vel corrigere, moderari et reformare, ac etiam alia ex integro à Religiosis et Ganonicis, aliisque dictse Gongregationis personis, sub pœnis in eis apponendis perpetuô observanda,' condere et edere, nec non dubia ac difficultates desuper pro tempore oritura, libéré proutmagis expediet, pro Dei cuitu et reformationis hujusmodi salutari propagatione , et sine alicujus prœjudicio, explicare aut resolvere possint et valeant, dicta authoritate concedimus et indulgemus. Prœtereà, eidem reforroationi ac Gongregationi Salvatorisnostri, singulisque domibus etregularibus locis sub illà comprehensis, necnon prœfecto sivè Praeposito Generali pro tempore futuro ad vitam, GêneraliqueSyndico, Procuratori, Assessori, Visita tori, Gonsultori, aut Generalibus, Syndicis, Procuratoribus, Assessoribus , Visitatoribus, Gonsultoribus, aliisque cujuscumque nominis OfHcialibus, Superioribus ac Religiosis, omnibus et singulis in eâ protessis, Ganonicis, personis regularibus, Novitiis, Goadjutoribus, Gonversis, Oblatis, Donatiseorum domibus inservientibus, et caeteris dictœ Gongregationis ac domorum Ministris, famulis, cunctisque tàm Officiaris quàm dômesticis et regularium locorum personis quibuscumque, pro tempore existentibus , necnon quibusvis aliis personis ac Ghristi Fidelibus illorum ecclesias seucapellaspro tempore visitantibus, ut omnibus et singulis privilegiis, libertatibus, immunitatibus, fecultatibus , exemptionibus, prœeminentiis, antelationibus, concession ibus, indultis, licentiis declarationibus , favoribus, indulgentiis etiam plenariis,
ac peccatoruin remissionibus, relaxationibus, aliisque praerogativis, gratiis, universis et singulis, tàm spiritualibus quàm temporalibus, sin{pilis domibus, monasteriis, et aliis regularibus locis et personis, sub prseiatâ reformatione coniprehensis et comprehendis, uuiversisque tùm Ganonicorum tùm Glericorum regularium ubivis existentium institutis, et non soliim Ordinibus monasticis regularibus, mendicantibus et non mendicantibus , sed etiam omnibus et quibuscumque Congregationibus regularibus, et prœcipuè Canonicorum GongregationisSanctissimi SalvatorisLateraneusis, Sancti Salvatoris de Bononià, necnonVindesimensis, atque Rufi, YalentiseetSanctœ CrucisGolîmbriae, Glericorum regularium de Somaschâ, et pauperum Matris Dei, ac scholarum piarum, ipsisque monasticis Gongregationibus, Gassinensi, Gallicanse, Parisiensi Sancti Mauri, etLotharingiaeSanctorum Vitoni et Hildulphi, nec non Societatis Jesu ipsisque GaAhusiensium, Premonstratensium etiam reformatorum, Gisterciensium, Servitarum, Olivetanorum, Prœdicatorum seu Dgminicanorum, Garmelitarum, Minorum et Minimorum Ordinibus , aliisque familiis et societatibus regularibus , militiis , hospitalibus quibuslibet et piis locis regularibus , ac quibuscumque personis nunc et pro temporeexistentibus, praefatorum et quorumiibet Ordinum, Societatum ac Gongregationum regularium, per nos et alios quoscumque Romanos Pontifices , praedecessores nostros, ac sanctœ Romanœ Ecclesiœ Gardinales, etiam de latere Legatos, et quosvis Sedis Apostolicœ nuncios, sub quibuscumque verborum expressionibus et tenoribus, ac quâvis tàm apostolicâ quàm ordinarià authoritate in génère vel în specle, ac particulariter, tàm per modum
commiinicationis et ampliationis quàm simplicis et individiiae ac particularis et specialis concessionis, ac etiammotu proprio , ac ex certâ scientiâ et de apostolicœ potestatis plenitudine, etiam iteratis vicibus concessis, hactenùs vel confirmatis aut approbatis, et quibus illi de jure, usu, privilegio aut consuetudine, vel alias quomodolibet, utuntur, fruuntur, potiuntur et gaudent, ac uti, frui, potiri, etgaudere possunt et poterunt, quomodolibet in futurum ; dummodô tamen illa sint in usu , nec revocata et institutis Regularibus primo dicti Ordinis et refonnationi hnjusmodi non répugnent, non solùm per participationem, communicationem , illorum extensionem , et ad eorum instar , sed speciatim et nominatim pariformiter, et œquè principaliter in omnibus et per omnia absque ullâ prorsùs difFerentiâ, perinde ac si illa dictœ Congregationi ut prœfatur erectœ , institutdBy approbatœ et confirmatae, illiusque Prœposito Generali pro tempore ad vitam futuro, Superioribus et personis praefatis, specialiter expresse et nominatim, et per viam ac modum simplicis et individuœ ac particularis et specialis concessionis, etiam motu proprio, ac ex certâ scientiâ et apostolicœ potestatis plenitudine , aut communicationis vel ampliationis, concessa fuissent, uti, frui, potiri, et gaudere. Ità quod omnes et singuli Congregationis, et illius Monasteriorum , locorumque regularium Superiores quocumque nomine appellati, eosdem favores et gratias apostolicas et privilégia ut suprà habeant, qu» habent aliarum religionum, Ordinum, Congrégation um^ Societatum , Monasteriorum, Gonventuum , domorum aut locorum regularium et familiarum , Superiores, Prœpositi, Provinciales, Rectores, Prioresconventuales aut claustrales,
PIÉ(ft:S JUSTIFICATIVES. 849
Visitatores, Guardiani, Custodes, aut alio quocumque nomine titulo, aut dignitate insigniti, etiam si hujus Congregationis et reformationis Superiores forsan in aliquibus locis non sint Abbates et forte non Priores conventuales , sed domorum aliquarum , residentiarum , collegiorum , missionum, vel seminariorum Rectores, Prœfecti, aut Priores claustrales; quodque Canonici et personae regulares hujus reformationis à Superioribus et Prioribus claustralibus, et cœteris aliis cujuscumque appellationis , Praepositis et Prœfectis, in Congregatione ipsâ expresse professis, et in ejus gremio et observantiâ viventibus cum privilegiis, gratiis et favoribus apostolicis eorumdem Ordinum et Con gregationum prœfatarum perpétué régi , risitari et gubernari valeant, secundùm observantiam, regulam et canonicuminstitutum sancti Augustini etstatutaCongregationis, ipsisque Prœfecti quocumque nomine Praepositi , Priores , Officiales, Praefecti, Générales syndici, Procuratores, Assessores, illorumque ofBciorum unus autsinguli vel plures et omnes alii Superiores, iis privilegiis et authoritati bus fruuntur quibus si Abbates essent fruerentur, citrà tanien concessionem mitrœ et baculi Pastoralium, dummodô non répugnent instituto reformationis hujusmodi, etreformatio ac Congregatio in Monasteriis et mensis abbatialibus et conventualibus, ac locis et portionibus canonicis, in suis officiis claustral ibus , tàm prœsentium constructorum , et hactenùs reformatorum quorumcumque, quàm pro terapore construendorum, reformandorum aggregandorumqne Monasteriorum , et acceptandarum regularium domorum privilégia habeat, necnon ut Monasteria et loca regularia, sivè jam reformata, stabilita et constructa, sivè de novo
reformanda, stabilienda aut construenda, aliasque omnes et singulas doraos religiosas sub regrulà sancti Augustini militantes, quarum conventus et personse regulares canonicam et regularem institut! prœfati observantiam , seu Gongregationem et reformationem acceptare, illamque subire voluerit , eidem Congregationi per pressentes approbatae et confirmatœ, aggregare, rooribus, ritibus et habitu conformare, illisque orania et singula privilégia , gratias, indulgentias , immunitates , exemptiones , libertates, (avores et indulta, ei per Sedem Apostolicam concessa, tàm in spiritualibus quàm in temporalibus , et deinceps concedenda, communicare libéré et licite possint et valeant; nec prœfata societas, familia, Gongregatio, seu reformatio, super praBfatis omnibus et singulis à quocumque quSvis authoritate aut nomine, molestari, perturbari, inquietari, aut alias quomodolibet^ in judicio vel extra, impediri possit, authoritate apostolicâ prœfatà; itidem perpétua, tanquàm in divini cultùs et bonorum operum augmentum , ac religionis propagationem tendentes, validas et elBcaces fore et esse, suosque plenarios et integros efFectus sortiri et obtincre, ac ab omnibus et singulis firmiter et inviolabiiiter observari et adimpleri debere , nec ab aliis ullo unquam tempore, quovis prastextu, occasione vel causa, recedi vel resilirî , easdemque priesentes sub quibusvis similium vel dissimilium gratiarum revocationibus , suspensionibus , limitationibus, derogationibus, aut aliis contrariis dispositionibus, etiam per nos et successores nostros Romanos Pontifices pro tempore existentes, sedemque prœfatam sub quibuscumque tenoribus et formis ac cum quibusvis clausu lis et decretis pro tempore factis, minime comprebendi
vel confundi, sed semper et perpétué ab illis excipi, et quoties illae emanabunt, toties in pristinum et validissimum statum restitutas, repositas, et plenariè reintegratas, ac de novo et sub quàcumque posteriori data, quando et quomodocumque eligenda, concessos esse et fore, prœfatœque Superionim et Ganonicorum bujusmodi Congregationi ac reFormationi sufiragari , sicque , et non aliàs , per quoscumque Judices etiam causarum Palatii Apostolici Auditores, ac sanctœ Romanse Ecclesiœ Cardinales, etiam de latere Legatos , Vice-Legatos et Sedis Apostolicœ nuntios , judicari et définir! debere, ac irritum et inane, si secùs super bis à quocumque quàvis authoritate, scienter vel ignoranter, contigerit attentari; nonobstantibus praemissis ac quatenùs opus sit de unionibus committendis ad partes vocatis interesse habentibus, ac Lateranensis Goncilii novissimè celebrati uniones perpétuas , nisi in casibus à jure permissis fieri prohibentis, aliisque quibusvis apostolicis, ac in Synodalibus, Provincialibusque et universalibus Conciliis, edictis speciaiibus vel generalibus, nec non regif^ larium domorum, locorum et personarum regularium Or^ dinis praefatorum , etiam juramento , confirmatione apbstolicâ, vel quavis firmitate alià, roboratis, statutis eU. consuetudinibus , privilegiis quoque indultis, et litteris apostolicis, illis eorumque Superioribus et personis sub quibuscumque tenoribus et formis, ac cum quibusvis etiam derogatoriarum derogatoriis, aliisque efficacioribus et insolitis clausulis, et irritantibus decretis, in génère vel specie, aut aliàs quomodolibet concessis, approbatis et innovatis; quibus omnibus , etiam si de illis , eorumque totis tenoribus specialis, specifica et individua, ac de verbo ad ver-
35t PIÈCES JUSTIFICATIVES,
bum, non autem per clausulas générales idem importantes, mentio seu qusevis alia expressio habenda , aut aliqua alia exquisita formula ad hoc servanda foret, illis, aliàs in suo robore permansuris, specialiter et expresse aclatissimèh&c vice derogamus, cœterisque. Nulli ergo omninô hominiim liceat banc paginam nostrœ absolutionis, approbationis, confirraationis, concessijpnum, indultorum, decreti et derogationis, infringere vel ei ausu temerario contraire. Si quis autem hœcattentareprœsumpserit, indignationem Omnipoteutis Dei ac beatorum Pétri et Pauli, apostolorumejus, se noverit incursurum. DatumRoroœ, apud Sanctam Mariam Majorem, anno Incarnationis Dominicae millesimo sexcentesimo vigesimo octavo, quarto nonas novembris, Pontificatùs nostri anno sexto.
Ego infrascriptus , authoritate apostoUcâ Notarius, testor prœsentem copiam, débité collationatatn cum originali Bullâ plombeâ sanctissimi Domini Urbani Papœ Octavi, sanâ, intégra f non vitiatâ, non cancellatâ, neque in aliquâ sui parte suspecta, sed omni prorsùs vilto et suspicione car ente, cum cordulis sericeis, rubei croceique coloris more Romanœ Curiœ impendentibus bullatây per omnia concordare, et in nuUo penitàs discordare. In quorum fidem prœsentibus subscripsi, in oppido San-Miellano ^ domi habitationis mei Notarii infrascripti ^ decimo calendas novembris , anno Incarnationis Djminicœ millesimo sexcentesimo sexagesimo nono.
Signé : Felguillaume , Notarius apostolicus.
Pro copia originali suo y in membranâ pergamenâ^ sanctœque Sedis signo munitâ, de verbo adverbum similiter rfe-
PIECES JUSTIFICATIVES. 353 i
promptâ, ammadversâ, illicoque à Notario apostolico Ponti- j
mussi manente subscriptâ, reddùây tertio augusti, miUesimo \
septingentesimo nono, \
Signé : Willemin , Notarius apostolicus. ;
(^Acth beatificationisy t. I , p* 69 et suiv.) 1
Extrait du « Voyage du gentilhomme seigneur employé pour le service de son prince et de sa patrie et de Dieu tout ensemble. » \
(Voirchap. XIII, p. 182.)
V Auant son parlement il examine rigoureusement
ses intentiôs à ce de recognoistre si elles sont.... ten- j
dantes purement à Dieu et à son Prince, sans aucun '
meslange de passion mal rëglëe ou de respect de propres intérests Il regarde si dans son noble cœur est
point logée quelque râcune où desdain où enuie où auarice où désir insatiable et desreglé des biês, des grandeurs, des estats de ce monde — , afin de s'en descharger.
Il s'encherche s'il n'est point obligé de quelque
sorte de restitution et tasche de se ressouvenir si du
passé luy ou ses commis, ou officiers, ont point fait
quelque tort à ses subiects par surcharge de cens, ou
rentes ou droits seigneuriaux par des inuentions de
nouveautés contre les privilèges et vsages anciens du
pauure peuple S'il y retrouue du mes' us de son costé
promet d'y apporter... tout... Tordre nécessaire. Il ne permet qu'il y ayt à son service pas vn qui iure ou blasphème qui detracte autruy, qui mutine ses compagnons, qui soit hautain, superbe et arrogant, qui face tort
OU domage à quelqu'autre, qui dise des propos malséants,
qui fasse excès de vin, où qui néglige d'entendre la messe
aux iours de Feste y pouuant assister.... Luy comme
chef monstre le premier l'exemple à tous ses domestiques
et subiects il recommande son voyage aux Oraisons...
de tous ses domestiques. . . . aux prières des Ecclésiastiques
et parce qu'il sçait très bien que les prières d'autruy
nous servent de fort peu... si nous mesmes nous ne mettons la main à l'œuvre luy mesme pratique et plus
feruemment que pas vn ce qu'il demâde aux autres Il
escoute attentiuement tous les mots essentiels qui sortent de la bouche et du cœur de son Prince et il
escrit par ordre mais en telle lettre et telle manière
que personne ne puisse entendre que c'est tous les
points principaux de sa commission 2* Parmi les chemins il fait quelque prière et se représente son
infirmité propre et peu d'adresse (à son opinion) pour
estre employé en des affaires de telle conséquence
Ensuite de quoy le deuot gentilhomme attend d'vn costé de la seule bonté et sagesse et puissance de Dieu, l'heureux succès de son voyage et d'autre costé aussi, il y
trauaille auec autant de soing, de veilles, d'affections, de
soucis comme si luy seul debuoit faire le tout et que
Dieu ne s'en voulut mesler en aucune façon 3* Au lieu
où, il va trauailler il ne se contente pas de dire son
Deus in adiutorium, il entend dévotement la saincte
Messe, recite l'office de Nostre Dame et le Chapelet,
néanmoins parce qu'il sçait que les œuures qui se doiuent de iustice et par obligation sont tousiours préférables à celles qui ne sont que de conseil, il laisse par vne prudente
et bien rëg[lée deuotion ses prières quand la nécessité
des affaires le requiert ainsi Il escoute attentiue-
ment ce qui luy est respondu et se deffie tousiours de
son sens et prudence il ne se familiarise trop auant
auec personne et ne parle iamais des affaires de sa commission ny de son Prince ny de son pays, ni de ses compatriots
sinon quand il est nécessaire Il fîiit sainctement toutes
occasions de voir les danses et balets..... et se prépare
tout exprès quelque autre sorte d'occupation pour
luy seruir d'excuses Tous les soirs il examine tout
ce qu'il a fait touchant sa commission puis il dispose
du lendemain. 4® Au pays y estant de retour il s'en va à l'Eglise pour remercier Dieu, et puis de là à son bon
Prince, auquel il rapporte fidellement ce qu'il a fait
et ce qu'on luy a respondu En luy parlant, il ne ra-
uale les intentions, les parolles, la puissance et le courage de ces gens là d'où il vient, mais lui dit franchemét ce qu'il en sçait lorsqu'il en est requis
Manuscrits de SainUMihiely (▼. III, p. 456. — J. Bbdel, p. 864 et suiv.).
Lettre de Pierre Fourier aux Religieuses de la Congrégation
Nostre-Dame de Provins et de Laon, auxdits lieux.
(Voir cbap. XIII, p. 187.)
Mes bonnes et bden-aimées Soeurs en Nre Sgr J.-C,
Jusques à présent, je ne vous ay pas écrit, ni procuré que l'on vous portât la bulle demandée parce que je désirois, 1* et avant toutes choses, aller voir par toutes les
maisons de vre Gong^* et parler et en commun et en parti-
culier à toutes vos compagnes pour être plus -assuré de ce que je devrois dire , de leur part , à Mgrs les Révérendissimes Évéques, aux pieds desquels je prétendois me jetter, pour après , au nom d'elles toutes , déclarer sincèrement et en toute humilité vos desseins et vos intentions, et quant à celle des Religieux de la Congrégation dite de Nre Sauveur pr l'égard de ce dont est question : mais comme j'ay senti de ce qu'après une si longue atteinte mes forces n'étoient pas encore suffisantes pour faire le voyage , et que l'hiver tout prochain ne m'en promettoit pas davantage durant son règne et que par avantures mesdits Seigneurs ne trouvroient pas bon que la partie s'en remit au primtems qui viendra.
J'ay prié par lettres la M. Ganthe de S' Mibiel de suppléer en cela à mon devoir autant qu'elle pouroit, vous portant ladite bulle, accompagnée de ce mien mot de lettres qui servira pour vous dire que toutes vos Sœurs , du moins à ce que j'ay appris , et ay pu reconnoitre de celles à qui j'ay parlé ou écrit, se remettent toujours absolument à la bonne volonté de Mgrs les Évéques de lieu où sont leurs monastères et ne veulent rien faire à scient, ny rien admettre par bulle ou autrement contre l'authorité et volonté d'iceux, certaines qu'elles sont qu'ils ne visent, en ce qui vous touche , qu'à l'honneur et gloire de Dieu ,. et avancement de votre Congrégation , et au repos , contentement et consolation de leurs pauvres sujettes qui vivent en icelles.
Elles se sont, dès leur naissance , volontairement soumises à la juridiction des Seigneurs Évesques et n'ont jamais depuis eu intention, n'y désir, ni tentation de s'en
soustraire, ny même ouï aucun Religieux de ceux de question, n'y en commun ny en particulier, qui les ait sollicités ou conseillés, ou même ouvert seulement le projet de se retirer ou en tout ou en partie de la sujettion susdite : plutôt les ont-ils exhortés plusieurs fois, en général et en des occurrences spéciales qui se présenteroient, à les obéir, honorer et chérir et prendre avis d'iceux en leurs difficultés et affaires plus importantes, et n'ont icelles autre intention que de continuer, à l'avenir, en ce devoir d'obéissance et de respect, et rejetter bien loin tout ce qui pourroit les semondre ou tenter à faire ou dire , ou admettre ou approuver quelque chose au contraire : aussy n'ont jamais eu intention les susdits Religieux de prendre la charge d'icelles et de leurs monastères pour en être les supérieurs et les gouverner et conduire et en rendre compte à Dieu; ils ne se desvient et ne le pourchassent et ne voudroient accepter cette condition pour chose du monde, quand même on leur présenteroit; ils ne s'estiment assez forts , ni assez prudens , ny assez clairsvoyans et circonspects pour prendre eux seuls la garde entière, et la conduite et défense d'un dépôt si prétieux et se dignement acquitter d'une commission si haute.
0 mes bonnes Sœurs , il faut des yeux bien vigilans , bien doctes et bien sages, et bien saints et en bon nombre, pour vous bien conduire et defFendre, et vous aider contre tant d'ennemis que nous avons en ce monde et parmy tant de sortes de dangers et de difficultés, puisque, comme écrit S* Jérôme à la Vierge Eustochium , nul ne chemine sûrement entre les serpens et les scorpions ; nous
sommes environnés de grandes armées d'ennemis, le long
de nos côtes il n'y a au guet que toutes hostilités.
Cecy faisoit trembler le dévot S' Bernard , grand mignon de votre digne Mère , proche de la fin d'une longue et belle épitre écrite par luy à un très célèbre archevêque de Sens, nommé Henry.
Il souhoitoit que deux cents yeux le regardassent , luy qui étoit si saint, si assuré, si redouté des malins esprits, si puissant contr'eux , si révéré de tout le monde et au ciel et en terre, néanmoins il crioit allarmé et s'estimoit perdu s'il n'étoit gardé et defTendu par les yeux des Éveques.
Combien d'yeux, et quels yeux faudroient-ils donc à proportion pour des filles et tant de filles que vous êtes, si un seul homme de Dieu et un S* Bernard en demande deux cens en son partage pour être bien gardé ; il n'y en a pas encore plus de cent , où de six vingts que je sçache , en cette pauvre petite morfondue Congrégation d'hommes; il vous en faut bien d'avantage ; il vous en faut qui ne s'endorment jamais , il vous en faut de bien plus nobles et plus relevés et bien plus clairvoyans que n'étoient ceux que l'ancien Phidias choisit, pensant neammoins prendre les meilleurs pour garder sa minerve, en un mot, il vous faut des yeux d'Éveques , ce que je vous écris pour aider à éteindre l'opinion , que quelques eclésiastiques de par deçà ont cru , et on faits croire à d'autres que ces pauvres pères poursuivent à cor et à cri la conduite entière et absolue de votre régiment : et pour y parvenir , y pratiquoient les moyens de vous aliéner et vous soustraire de celles des Seigneurs Éveques. Jamais ils n'y ont songes ,
et jamais ils ne songeront , ce crois-je , et ne l'appeleront n'y eux, n y autres Religieux qu'ils ils soient, durant tout le tems qu'ils seront sages et craintifs et qu'ils redouteront, et en eux, et en vous, les choses mêmes toutes seures, ainsi que faisoit saint Jérôme en son épitre à Demetriade , et à celle qu'il écrit pour l'égard de sa sœur.
Bien est-il vray que si avec le temps le nombre de ces pères venoient à s'augmenter (ainsy que l'espérons moyennant la grâce de Dieu), et il s'en retrouvoit] quelqu'un d'entr'eux qui fut capable de vous rendre quelque petit service en ce qui est de leur métier sous la conduite et permission de Mgrs les Éveques leurs supérieurs et en sorte que cela se put sans danger et pour vous et pour les Pères qui vous aideroient en cela , ils ne refuseroient de vous prêter la charité en tout ce qui seroit de leur petit pouvoir et sous la forme que tantôt je diray ci présentes ou bien en quelqu'autre manière : ils s'estimeroient heureux et bien favorisés de Dieu , s'ils étoient trouvés dignes de contribuer quelque chose du leur à tant de bonnes œuvres es quelles vous vous employés si saintement et si fructueusement, et pouroient apprendre plus dans vos mœurs qu'ils n'auroient faits dans leurs livres, ainsi que témoigne Saint Ambroise de soy même parlant des Vierges de son tems.
Mais ce n'est pas à dire que pourtant ils ambitionnent, ou prétendent, ou désirent votre gouvernement.
Des éclésiastiques peuvent bien vous aider sans posséder ce titre ny ce qu'il signifie : ouy mais, me dirés-vous, on vous parle maintenant de quelques visites autres que des Seigneurs Éveques, et d'Un visiteur, qui prétendroit
volontiers d'être pris dans le corps de votre jeune Congrégation , si on vouloit vous croire, et d'une bulle nouvellement venue de Rome à ce sujet, et d'un certain cahier d'articles nouveaux que l'on a fait courir depuis peu , et lesquels on n'a pas montré en nous présentant à Mgrs nos R^"" et aux communautés des villes à nre avènement.
Il nous faut éclaircir ces points les uns après les autres. Au tems que je concevois vre Congrégation fut avisé que l'on choisiroit, pour le gouvernement et l'aide d'icelle, la forme de conduite et secours la plus sainte , la plus propre et la plus assurée de toutes celles qui se retrouvoient pour lors ou qui pouroient par après se retrouver en l'Église de Dieu > et après avoir discouru , par toutes les communautés des filles régulières qui ont pour conducteur et supérieur , et pour aide , les unes des Religieux de même ordre , seuls , les autres nre S' Père , les autres les Sei> gneurs Éveques, les autres quelque nombre d'éclésiastiques choisis d'entre les plus doctes et pieux, autres quelque Religieux, qui est comme leur chef, nonobstant qu'au tems de cette consulte il se trouvoit fort peu de monastères de filles pardeça qui fussent sujettes aux Sgrs Éveques , néanmoins il fut jugé que la conduite d'iceux sembloit être la plus à main et la plus propre à nre dessein, sans toutefois improuver ou mésestimer les autres moyennant que l'on y joignit une autre forme d'aide tirée de celle que le Pape Innocent III choisit par dessus toutes les autres pour remettre en état et maintenir peu après en leur pureté les monastères d'hommes et de filles qui s'étoient si relâchés en ces anciens tems là.
Ce vieux modèle de Sœurs, formé par le Pape Innocent,
PIÈCES JUSTIFICATIVES. S6i
que nous avons ainsy designé de renouveler en partie pour nre Congrégation , nous est représenté au canon In singulis, par lequel il apert que ce Saint Père qui était lors tout proche de la fin de ses jours, et chargé d'ans, et d'une longue expérience , acquise du maniement de tant d'affaires, et de toutes sortes et du gouvernement de toute l'Église par l'espace de 17 ans durant lesquels il a tenu le S* Siège , après plusieurs avis et consultes et prières . envoyées vers le ciel , à ce sujet , ainsy qu'il est probable , jugées après le S* Esprit, et avec toute l'ÉgHse que le moyen de reformer les monastères et par après les entretenir en leur perfection , était :
Que les Seigneurs Évêques, pour ceux qui leur sont sujettes et le S* Siège p' les siennes, y fussent secondés, aidé, servi et secourus , par des réguliers députés.
Que ces réguliers visitassent ces monastères et d'hommes et des filles, et y apportassent de la correction , et reformâtion , en tant qu'il en seroit besoin.
Que cette visite , cette aide fiit infaillible et ne manquât jamais, nonobstant le refus qu'en pussent faire les uns ou les autres.
Que chaque monastère fut aidé et visité par un des Religieux du même ordre. Le Pape ne choisit pas pour visiter tous les Religieux ceux de Giteaux qui florissoient alors , et ceux de Premontré qui étoient en réputation de grande sainteté , ni ceux de S' François qu'il venoit d'approuver , il laissa à chaque Ordre les siens.
Que ces visiteurs fussent choisis par le corps même de la religion dans laquelle ils étoient et non pas par le Pape ny par les Seigneurs Éveques, et qu'ils fissent rapport aux-
dits Seigneurs Évêques des choses les plus notables qu'ils
auroient trouvées dans les monastères de leur juridiction, et
de même au Pape pour ceux qui luy sont inunédiatement
sujets.
Que cela n'empéchàt que lesdits Seigneurs Éveques visitassent les leurs, ainsy qu'auparavant. Il se voit là dedans que le même Pape , le même esprit de Dieu , la même Église Sainte ont unanimement jugés, que cette forme de visite et de visiteur et d'aide ne portoit aucun préjudice auxdits Seigneurs Éveques. Salvo jure Diecœsa^ norum Pontificum , disent-ils tout au commencement du canon, c'est-à-dire, ce me semble, que le droit des Éveques leur demeure sain et sauf et entier, nonobstant ce qui est statué là dedans.
Il est bien vraysemblable que le bon portement des Religieux de ce tems là et la bonne intelligence, et le grand respect, et l'affection réciproque d'entr 'eux et les Seigneurs Eveques, procédoit de cette forme de conduite qui se pratiquoit dans toute leur famille. Les Abbés de r Ordre se reconnoissoient sujets auxdits Seigneurs ainsy qu'il se voit au canon Ne Dei Ecclesïam de simonim et en quelques épitres de S* Bernard ou la 48 et la 61, et notamment en ce qu'il écrit au susdit Seigneur Archevêque de Sens et au Pape Eugène contre les exemptions de ceux qui les poursuivent, et nonobstant cette sujettion, cette R**, cette obéissance aux Éveques, l'ordre gouvernoit, l'ordre visitoit , l'ordre s'assembloit pour faire des constitutions ainsi qu'il en apert par les épitres 92 et 146 du même S' Bernard écrivant aux abbés de l'Ordre à Soissons et à Gtteaux et par divers autres témoignages.
Si bien que la conduite étoit bien composëe de deux, à
sçavoir des Éveques et de l'Ordre, et tous deux si bien
régies , que l'un n'empéchoit l'autre et ne l'incommodoit ,
et ne luy préjudiciort.
Forme de conduite très-belle , très-fructueuse et trèscommode 9 et laquelle le Pape Innocent inspiré de Dieu , a non seulement approuvée et louée mais l'a préférée à toutes les autres qui pour lors étoient en l'Église de Dieu, la choisissant ainsy privativement de toutes , et l'estimant la plus puissante pour remédier aux maux , les arracher et les détruire, et pour édifier et planter et conserver le bien dans les religions fondé sur des bonnes raisons, ainsy qu'il est probable, et sur l'expérience et le bon succès de ce gouvernement sous lequel florissoit l'Ordre de Citeaux depuis proche de ) 20 ans.
Après un si grand témoignage , pou voit raisonablement naitre en ces âmes bien saintes le désir et élévation de voir quelque chose de semblable , établi et pratiqué dans cet Ordre de filles, pour le bien maintenir, et ne pouvoit on présumer , ou deviner que cela dût déplaire aux Seigneurs Éveques , vue l'ancienneté de la forme , le bon succès et les grands fruits d'icelle quand elle est bien gardée la dignité du principal autheur qui l'a mise en avant, et fait incorporer parmy les S. canons , l'a étabh dans les religions, la choisissant, la préférant à toutes les autres, et imprimant sur le front d'icelle qu'elle n'apporte préjudice quelconque au droit desdits Seigneurs : à ce moyen plutôt estime-t-on qu'il seroit bien content et bien aise de se sentir aidés et comme servis en cela par des petits compagnons qui ne pussent jamais être capables ,
ny assës hardis, pour entreprendre sur leurs authorités, mais que comme pauvres manouvriers volontaires reçus par eux dans leurs champs et moissons y travaillassent gratuitement et leur rendissent fidèlement compte de ce qu'ils y auroient ou faits, ou bien retrouvés à redire; aussy n*entendoit-on pas que celuy qui seroit visiteur en cette Congrégation de filles si seruit d'une forme si ample et si pleine d'authorité comme est celle que donne le susdit canon aux visiteurs réguliers qu'il établit , il leur laisse le pouvoir de corriger, visiter, reformer.
Celuy-cy ne prétendoit rien corriger de soy même ni de visiter avec solemnité et appareil comme feroit un êveque ou prélat régulier , naais aller voir tout simplement comme on se porte là dedans, demander à chacune en particulier, comme luy en va et si elle a point quelque nécessité, quelqu'affection , etc.; reconnoître s'il y a point d'aversion , ou affection , ou familiarité trop grande ; si les règles se gardent, si les écoles vont bien, etc., et procéder ainsy au reste tout à la bonne foy, sans autre cérémonie ny marque d'authorité et sans y prétendre juridiction , se contentant d'y apporter de l'ordre tout doucement et de faire rapport au Seigneur Éveque de son besogne et de l'état du monastère visité.
Que si pour rendre parfait et accompli le projet des Religieuses de la Congrégation Nre Dame , forme sur le canon susdit, Mgrs les Évéques et lesdites Religieuses trouvoient bon qu'avec le tems un Religieux de la Congrégation dite de Nre Sauveur fût employé à ce service , sous les conditions prédites, et toutes autres qui se trouveroient raisonnables , ou propres , pour conserver en son entier
l'authorité de mesdits Seigneurs , et porter quelque secours à ces bonnes filles, lesdits Religieux ne refuseroienty ce je crois, de payer en cela sans intérêt de leur Gong**, faire quelque chose, à l'honneur et gloire de Dieu et au contentement de mesdits Seigneurs et à la consolation des servantes de Dieu.
On n'a pas voirement parlé de ces Religieux ny de cette forme en établissant la Gong*'' Nre Dame , mais il n'étoit pas possible ; les choses qui sont des conséquences , et qui doivent durer toujours ne sont jamais achevées et meures au jour de leur naissance. Il faut des années toutes entières, et plusieurs pour concevoir, enfanter et perfectioner un ouvrage important; sont trente ans et plus que la Gongrégation Nre Dame crioit en son berceau et celle cy des hommes est né seulement depuis 4 ou 5 ans; il y avoit bien affaire d'en parler tant d'années auparavant , et de s'y assurer, mais en attendant qu'elle fut conçue et devenue grandelette, sans penser à elle, on s'est servi en établissant des monastères de l'espérance d'un autre visiteur inconnu qui n'est pas encore arrivé et qui, par aventure , jamais n'arrivera.
Touchant la bulle , qu'elle se voye , et s'il s'y trouve quelque point qui préjudicie à Mgrs, il sera bien aisé aux Religieuses et à tous autres de s'en déporter, en se servant du reste s'il s'y rencontre quelque chose qui divise.
Quant aux articles qui parlent d'un visiteur régulier ils n'ont pas été dressé ni mis au jour conmie chose arrêtée ou conclue , ou désirée ou demandée par les Religieux de cet Ordre là. Mais ça été seulement pour être examiné et
tout à l'heure supprimé , s'il se trouve qu'ils ne puissent
servir. A Mataincour, vers le dix neuf novembre 1629.
Lettre de Pierre Fourier au R. P. iV. Guinet^ revenu de \Rome, (Voir chap. XIII, p. 190.)