Cessatio publici concubinatûs
16 Excellentia meritorum^ ciim aliquis aut contra fidei cathoiic» hostes dimicatione, aut liberalitate erga Ecclesiam, aut doctiinâ. virtute, aliove modo de Religione sit optime meritus.
Ha sunt communiores, potioresque caus», qu» ad matrimonialea
720 IMPEDIMENTORUM MATRIMONII
dispensationes impetrandas adduci soient ; de quibus copiose agunt theologi ac sacrorum canonum interprètes (1).
Sed jam se convertit Instructio ad ea, quae prseter causas in litteris supplicibus pro dispensatione obtinendâ, de jure vel consuetudine, aut stylo Gurise exprimenda sunt, ita ut si etiam ignoranter taceatur veritas, aut narretur falsitas, dispensatio nuUa efficiatur. Hsec autem sunt :
1. Nomen et cognomen Oratorum, utrumque distincte ac nitide ac sine ullâ litterarum abreviatione scribendum.
2. Diœcesis originis vel actualis domicilii. Quando Oratores habent domicilium extra diœcesim originis, possunt, si velint, petere, ut dispensatio mittatur ad Ordinarium diœcesis, in quâ nunc habitant.
3. Species etiam infima impedimenti , an sit consanguinitas vel affinitas, ort.ie ex copulâ licitâ vel illicitâ ; publica honestas originem ducens ex sponsalibus vel matrimonio rato ; in impedimento criminis, utrum provenerit ex conjugicidio cum promissione matrimonii, aut ex conjugicidio cum adulterio, vel ex solo adulterio cum promissione matrimonii ; in cognatione spirituali , utrum sit inter levantem et levatum , vel inter levantem et levati parentem.
4. Gradus consanguinitatis vel affinitatis aut honestatis ex matrimonio rato, et an sit simplex vel mixtus, non tantum remotior, sed etiam propinquior, uti et linea, an sit recta vel transversa ; item an Oratores sint conjuncti ex duplici vinculo consanguinitatis , tam ex parte patris, quam ex parte matris.
5. Numerus impedimentoruniy e. gr. si adsit duplex aut multiplex consanguinitas vel affinitas, vel si prseter cognationem adsit etiam affinitas, aut aliud quodcumque impedimentum sive dirimens sive impediens.
6. Varice circumstantiœ^ scilicet an matrimonium sit contrahendum vel contractum ; si jam contractum, aperiri débet, an bonâ fide, saltem ex parte unius, vel cum scientiâ impedimenti ; item an prsemissis denuntiationibus, et juxta formam Tridentini ; vel an spe facilius dispensationem obtinendi ; demum an sit consummatum, si malâ fide, saltem unius partis, seu cum scientiâ impedimenti.
7. Copula incestuosa habita inter sponsos ante dispensationis executionem , sive ante sive post ejus impetrationem , sive intentione faciliîis dispensationem obtinendi, sive etiam seclusâ tali intentione,
(1) Inter oeteros consulendi Pyrrhus CorradUS. Praxis dispensaHonum apostolicarum ib. y II et YIIl , ac Vincentius De JustiS De dispensationiùus matrimonialibus lib. III.
et sive copula publiée nota sit, sivQ etiam occulta. Si hsec reticeantur, valebit nihilominus dispensatio ; ità ex decreto S. G. 0. diei 25 junii 1885, in quo legitur : « dispensationes matrimoniales posthac concedendas, etiamsi copula incestuosa vel consilium et intentio per eam facilius dispensationem impetrandi reticita fuerint, validas futuras : contrariis quibuscumque etiam speciali mentione dignis minime obstantibus. » In petendâ vero dispensatione super impedimento affinitatis primi vel secundi gradus lineœ collateralis, si impedimentum nedum ex matrimonio consummato cum defuncto conjuge Oratoiis vel Oratricis, sed etiam ex copula antematrimoniali seu fornicariâ cum eodem defuncto ante initum cum ipso matrimonium patratâ oriatur, necesse non est, ut mentio fiât hujusmodi illicitse copulse, quemadmodum patet ex responso S. Pœnitentiariœ diei 20 martii 1842, probante s. m. Greg. XVI ad Episcopum Namurcenseni, quod générale esse, idem tribunal litteris diei 10 decembris 1874 edixit.
Hsec pra3 oculis habere debent non modo qui ad S. Sedem pro obtinendà aliquâ matriinoniali dispensatione recurrunt, sed etiam qui ex pontificiâ delegatione dispensare per se ipsi valent , ut facultatibus , quibus poUent, rite, ut par est, utantur.
Datum ex ^dibus S . G de Propâ. Fide die 9 maii 1877.
Gaput III Be prœcipuis clausulis in rescripto dispensationis appositis
In rescripto dispensationis plures clausulse apponi soient, quse debent omninô verificari ut exequutor rescriptum exequi valeat.
Primo : Glausulœ matrimonii contrahendi explicatu maxime necessariœ, sunt sequentes (1) :
1** Si ita sit, si preces veritate nitantur : quarè exeeutor investigare débet , niim verum sit factum ; niim vera causa, aliaque necessaria adjuncta : quse omnia tamen non est necesse , ut verificata fuerint, quandô Romse scriptum fuit ; sed satis est ut vera fuerint et quandô Romse dispensatur, et quandô dispensationem delegatus exequitur (2).
2*^ Auditâ priùs sacramentali Confessione : ideô necessaria est pœnitentis Gonfessio ad ipsum validé dispensandum , etsi jam priiis alteri confessas fuerit.
(1) SeaTlnl, Theol, WoralU, t. IV, dt Matrimonio, p.
(2) Cf. Maschat, Intt. can. de ditp. mat., n« 20.
722 IMPEDIMENTORUM MATRIMONII
3° Sublatâ occasione peccandi : intelligitur occasio voluntaria et proxima , quse de facto est toUenda. Si verô occasio sit necessaria, auferri débet saltem ex animo, atque ex proximâ fieri remota.
4" Dummodô impedimentum sit occultum : si dicat omninà occultum, ut solet poni in impedimento criminis, tune non est ampliiis taie, si possit per duos testes probari. Si dicat simpliciter occultum , tune non obstat juxtà Fagnanum , si notum sit 4 aut 5 personis loci ; imô alii dicunt esse occultum, si cognitum sit 7 aut 8 personis in civitate. •— Benedictus XIV docet in supplicatione apeiiendum esse si delictum in loco, quo est contrahendum matiimonium, sit occultum, sed alibi sit publicum.
5° Injunctd pœnitenti pro suo gravi crimine gravi pœnitentid salutari : id est juxtà vires pœnitentis , quod quidem determinatur, habita rationne personarum, conditionis, setatis et sexûs.
6" Et aliis de jure injungendis ; aliudque non ohstet. 1° Respicit obligationes et pœnitentias ; 2' prsecipit inquirendum esse, an aliud subsit impedimentum.
7" Et ut dispensatio in foro externo nullatenus suffragetur ; undè si impedimentum fiât publicum, ad scandalum vitandum conjuges separentur, donec pro externo foro a Datariâ obtineatur dispensatio : attamen secretô uti conjuges haberi possunt; quià reverà impedimentum sublatum est.
8° Prœsentibus laceratis sub pœnâ excommunicationis latœ sevn tentiœ, ne scilicet occultum pœnitentis peccatum in lucem veniat : hsec laceratio facienda est statim, id est saltem intra triduum ab executione dispensationis, vel saltem a matrimonio celebrato.
Secundo : Glausulse spéciales quse omninô verificari debent ad dispensandum in jam contracte matrimonio, hse sunt :
l** Si separatio fieri non possit absquè scandalo et ex cohabitatione de incontinentiâ probabiliter timeatur. Quse clausula turbare non débet Gonfessarium ; cùm vix in praxi aliter res esse possit : undè rai'issimè aut nunquam erit necessarium experiri, an conjuges possint separari et honestè vivere tanquam frater et soror.
2^ Certioratâ parte de nullitate prioris matrimonii ; sed ità cautè ut oratoris delictum nunquam cognoscatur (1). Consensus autem comdispartis sic exigi potest : si nullum sit periculum alterius conjugis irse, cordise et ssevitiarum, apertè dicat sponsa parti ignarse : nullum, est matrimonium nos trumpr opter aliquod impedimentum : vel dixit mihi
\) Lehmkuhl, loc. cit., t. Il, p. 825.
SYiNOPSis. 723
Confessarius nullum esse ; ideo renovemus consensum. Quià tamen id rarô fieri potest, cum rarô conveniat monere partem ignaram : hinc assignantur communiter duo alii modi, qui nobis arrident. : 1° ut sponsa dicat : « Quando nupsi tecum, non satis curavi de vero consensu; nunc verum prœstare volo : vis prœstare et tu? > Sine mendacio id dicit ; quia consensus invalidé prsestitutus est nullus ; 2" ut haec verba proférât : « Scrupulis angor de valore matrimonii nostri, ideoque renovemus consensum » id enim satis est , ut altéra pars ponat consensum novum independentem à primo (1). — Quod si Confessarius videat hanc conditionem non posse verificari, nec spem adesse obtinendi novum consensum, uti si, v. g., in discordiis vivant conjuges, id ab initio Pœnitentiariae exprimat ; vel posteà ad eam scribat, ut obtineat dispensationem in radice.
3° Uterque inter se de novo secrète ad evitanda scandala^ contrahere valeat ; id est sine prsesentiâ Pai'ochi et testium eiim jam conjuges legi Tridentinse satisfecerunt.
H sec indicavisse sufficiat. Multi auc tores de dispensationibus matrîmonialibus egerunt inter quos maxime consuli debent Planchard, des dispenses matrimoniales , Feije, de impedimentis et dispensationibus matrimonii, Téphany, des dispenses de mariage, Joder, Formulaire matrimonial, et Zitelli, de dispensationibus m,atrimonialibus.
SEGTIO QUARTA
De revalidatione matrimonii
Matrimonium invalidum esse potest : 1" ob defectum consensus ; 2* ob defectum formse prescriptae ; 3" ob inhabilitatem partium.
CAPUT I De revalidatione matrimonii irriti ob defectum consensvis
Certum est 1** matrimonium nullum ob solum defectum consensus revalidaià posse per simplicem consensus renovationem.
(1) Alias modus est, si acccdat copala, msrltall affectu habita, ex parte oonjagis consoli irapedimenti per dispensationem Jam sublati, intendendo sic exprimere novum coDsensum ad matrimonium de novo contrahendum ; nara ex alterA parle Insdi Jam excrcetnr oopula eo afTeclu ex primo consensu prœstito usque tuno in erfectu persévérante. Hic tamen modus quem non reprobat Benedictus XIV, notiflcatione L. XXXVIII, n. Tl, tune tantum sufllceret quandu non esset locus modis aliis ; et insuper lounlncret porlculam gravia damni. - V. Llguoil, Op. Mor. , T. VI, n. 14T
724 IMPEDIMENTORUM MATRIMONII
Gertum est 2" requiri renovationem consensus utriusque partis , si utraque non verè consentit : et saltem illius qui non consentit, duramodô tamen alia consensum prsestitutum non revocaverit. Ad hanc verô revocationem adstruendam non sufficit scire partem non esse consensuram si nuUitatemcognosceret, sed requiritur argumentumrevocationis.
Articulus 11 De revalidatione matrimonii irriti ob defectum formœ prœscriptœ
1. — Matrimonium invalidum ratione clandestinitatis ineundum est coi'àm Parocho et testibus, nisi obtineatur à S. Pontifice dispensatio à lege Gonc. Trid., quœ concedi non solet.
IL — 1° Si ambo conjuges non renuant se sistere coràm Parocho et testibus , coràm eis revalidandum erit matrimonium vel publiée vel occulté, prout nuUitas matrimonii publica aut occulta fuerit. Ratio est, quià in priori casu scandalum est removendum , in posteriori verô cavendum est , ut fama sponsorum servetur (1). Id manifestum est omissis aliis argumentis, ex declaratione Card. Caprara, legati à latere in Galliis , in Instruetione de matrimoniorum irritorum revalidatione , édita die 25 apr. 1803 ; « Si nullitas matrimonii occulta sit , seu com- » muniter ignoretur, matrimonium coràm proprio Parocho, adhibitis » saltem duobus testibus confidentibus , secretô ad vitanda scandala » contrahendum est , adnotatâ deindè particulà in secretorum matri- » moniorum libro. Si nullitas matrimonii publica sit, ad scandalum » removendum matrimonium publiée, servatâ forma Gonc. Trid., cele- » brandum est. Quôd si Ordinarius ob peculiares circumstantias » judicaverit expedire ut secretô coràm proprio Parocho et duobus » testibus potiùs celebretur, secretô celebrari poterit , dummodô tamen » publicum scandalum aliâ ratione removeri possit, et quamprimùm » removeatur. »
2" Quod si unus renuat contrahere coram parocho , tune si ista renuentia , ut subdit idem Gard. Gaprara in cit. Instr., oriatur « ex ignorantiâ vel aliquo errore contra ieges aut doctrinam Ecclesise circa impedimenta matrimonium irritantia, renuens, débita cum prudentiâ et in charitate instruatur. Et quatenus adhuc renuat matrimonium
(1) Gury, Coup. Theol. MoralU, t. II, de Matrimonio, p. 500.
suum in facie Ecclesire convalidare, tune satagendum est, ut specialem procuratorem constituât, qui ejus nomine matrimonium contrahat de more, aut saltem expresso consensu de prsesenti per epistolam directam proprio parocho vel alteri sacerdoti , Ordinarii aut parochi licentiam habenti, matrimonium renovetur.... Si hactenus prœscripta obtineri nullatenus possint et pars una ad celebrationem matrimonii juxta superiùs tradita faciendam adduci nequeat..., ad dispensatîonem in radice matrimonii, seu ad matrimonii sanationem in radice in casibus particularibus deveniri posse judicamus, ita ut saltem innocentis partis animje saluti , prolis legitimationi et familiarum tranquillitati omnino consultum sit, et quamprimum etiam renuentis animae saluti provideri possit. »
