Matth. XXII, 39; Marc XII, 31; Luc X
tions du paganisme (^j. Sur la morale sexuelle en particulier, elle a exercé, chez les peuples où elle s'implanta, une influence profonde et durable (^j.
Elle a, observe notamment saint Thomas, prohibé la fornication, considérée habituellement par les païens comme licite (^j. De même elle a donné à la société conjugale son indispensable stabilité, en condamnant le divorce, généralement admis en dehors du catholicismei(*).
Il est donc manifeste que saint Thomas ne tombe pas dans le travers des philosophes qui, selon le mot de M. Durkheim, «construisent la morale de toutes pièces pour l'imposer ensuite aux choses (^) » et ne conçoivent pas, avec M. Lévy-Brùhl, que le contenu de la conscience, — c'est-à-dire l'ensemble de oe qui apparaît comme obliga-
1. Ratio hominis "circa praecepta moralia, quantum ad ipsa communissima praecepta legis naturae, propter consuetudinem peccandi, 3'bscurabatur in particularibus agendis. Circa alia vero praecepta moralia, quae sunt quasi conclusiones deductae ex communibus principiis legis naturae, multorum ratio oberrabat, ita ut quaedanj quae sunt secundum se mala, ratiO' multorum licita judicaret. Unde oportuit contra utrumque defectum homini subveniri per auctoritatem legis divinae (S. Thomas, 8um. theol, 1^ Il^e, q. 99^ art- 2, ad 2™).
2. LÉON XIII, Encyclique « Arcanum divinae » du 10 février 1880.
3. In gentibus, quantum ad multa, lex naturae offuscata erat; unde accedere ad concubinam malum non reputabant, sed passim fornicatione, quasi re licita, utebantur (Sum. theol. ^ Illae suppl..^ q. 65, art- 3, ad 1™). — Secundum jus positivum fornicatio simplex non prohibebatur ; immo potius in poenam secundum antiquas leges mulieres lupanaribus tradendae condemnabantur (Ibid., 2™). Ex obscuritate in quam ceciderunt gentiles lex illa processit. Unde, praevalente christiana religione, lex illa extirpata est (Ibid., ad 2'^). Cfr. De Malo, q. 15, art. 1, ad 1™).
4. Nulla lege praeter legem Christi fuit prohibitum uxorem dimittere (8. Th., Illae suppl., q. 67, art. 1, 1^). Sola lex Cliristi ad perfectum humanum genus adduxit; in lege Moysi et in legibus humanis non potuit totum auferri quod contra legem naturae erat {Jbid., ad im).