Sunt enim exceptiones alie perpétue, alie dilatorie

25. — Dilatorie sunt que causam ad tempus différant, non adimunt, et hec a principio litis debent opponi. Nam post litis contestationem frustra obicerentur. Hec competunt quandoque ex persona judicis, ut dictum est, quandoque ex persona actoris, quandoque ex persona ejus qui alieno nomine vult experiri, quandoque ex persona rei, quandoque ex temporis qualitate, quandoque ex loco, quandoque ex re ipsa de qua agitur, quandoque ratione rescripti.

26. — Ratione agentis competit exceptio ut si sit minor et agere velit sine tutoris vel curatoris auctoritate. — Item si furiosus, si mente captus, si prodigus oui jure bonorura administratio est interdicta, — vel si pactum fecerit de non petendo in eternum, — vel quia sub alio judice eum super eodem convenerit, lite nondum finita; super eadem enim re, ab eodem, coram diversis judicibus, non potest quis conveniri ; — vel si ipse actor judex esse velit.

27. — Ex persona ejus qui alieno nomine experitur, ut si sit miles procurator (1), — vel regularis persona agens pro persona privata , vel pro

(1) L. 8 , § 2 , D., De» procurator ibus, 3 , 3 : « Milites, nec si velit ad versarius, procuratores dari possunt... »

alio monasterio quam pro suo (1), — vel quiJ^ infamis sit procurator (2), — vel quia mandatum non habeat (3), — vel quia sufficienter non caveat, — vel quia sit servus vel mulier (4), ubi non suorum causas exerce! (5).

28. — Ex persona rei, si status questio impuberi moveatur; débet enim usque ad tempus pubertatis diferri ; — vel quia appellavit ; — vel quia ejus jurisdictioni subditus non sit, coram quo convejiilur (6) ; — aut quia servilis sit conditionis, unde actiones non potest recîpere ; — aut quia speciali privilegio exemptus sit, ut sunt quidam archiepiscopi a jurisdictione sui primatis.

29, — Item ex persona rei, cum causa rei publiée absit, quia forte legatione fungitur ; unde, ex quo iter arripuit, conveniri non potest super antiquio-

(i) Tancredus, I, 7, § 3: a Monachus mandato abbatis causas monasterii tractare potest , ut c. 16 , q. 1 , c. 12 et 35. »

(2) Pauli Sententiœ , 1 , 2^ § 1 : a Omnes infâmes , qui postulare probibentur , cognitores fieri non possunt , etiam vo«lentibus adversariis. »

(3) PiUius, II, § % cite comme exemple d'exceptio , qui met une preuve à la chargée du demandeur , cette eœceptio : « Non habes mandatum. Reus non habebit necesse probare suam exceptionem. a

(4) L. 54, D. , De procuratoribus , 3, 3 ; 1. 18, G- , EocL lit., 2, 13 ; cf. 1. 4, C, Eod. tit., 2, 13.

(5) L. 41 , D., Deprocuraiorihmy 3, 3.

(6) Pillius, II, § 2, cite cette exception: « Non sum conveniendus sub boc judice, quia legatussum », comme exemple d'exceptions qui mettent une preuve à la charge du reus.

ribus contractibus (1). De his tamen super quibus contraxit dum legatione fungeretur, convenirî potest (2).

30. — Notandum tamen quod si quis ratione privilegii specialîs vel generalis excipere forum potest, si tamen coram aliquo non suo tam ordinario quam delegato quis conveniat, non si volet ejus recipiet actiones reus, nisi actor ejusdem rei mutuis velit respondere petitionibus. Quod ita procedit si quidem in inicio lîtis postulaverit reus. Nam postea audiri non débet, nisi judicio priori flnito. Quod utique magna equitate fuit introductum. - Gontingebat enim, cum quis aliquem convenisset coram aliquo judice, ille idem conventus eum a quo conventus erat coram aliojudice conveniebat (3) super alla causa , et procurabat sibi diem statui debere qui in alla causa statutus erat, sicque contingebat quod executio unius impediret executionem alterius (4). Salubriori igitur

(1) L. 2, § 3, D., Dé Judiciis, 5, 1 : a Legatîs, in eo quod ante legatîonem contraxerunt,revocandi domum suam jus datur. >

(2j L. 2> § 4^ D., De Judiciis, 5, 1 : r Legati^ quiibi contraxerunt, dummodo ante legationem contraxerunt, non compelluntur se Romee defendere, quamdiu legationis causa hic demorantur. » D'où, par argument a contrario, Legatus, qui Romœ contraxit dum legatione fungeretur, ibi recte ex hoc contractu convenitur,

(3) Ms. : « Judice eum conveniebat. »

(4) Justinien dit : « Miserandum quid et ridiculum inde eveniebat ; nam simulac quis causam suam agere volebat , statim eum reconveniens ad alterum judicem , quem ipse judicém acceperat , trahebat, atque ita se invicem

DANS LES PROVINCES ANGLO^NORMÂNDES. d3

cautum est consilio ut coram eodem judice, si ab initio hoc contestaretur, reus possetmutuas contra actorem proponere actiones, presertim cum eum judîcem recusare non posset, cujus in agendo sequitur arbitrium (4).

31. — Ratione temporis paratur exceptio, verbi gratia , duorum mensium, scîlicet causa messîs et vindemiarum ; item ob soUempnitatem et repentinas ferlas (2); item propter sacra quadragesi-

circumducentes^ immortalem litem exercebant. » Trad. Osenbrtiggen.

(1) NoveU. 96, c. 2.

(2) Tancrède, Ordo Judiciarius, II, 18, § 1, distingue trois sortes de Feriae : les solemnes, les repentinse et les rusticse. « Solemnes sunt omnes dies dominici et solepanium festivitatuîn , et etiam quidam dies, qui praecedunt et sequuntur quasdam festivitates, scilicet a septem diebus ante nativitalem domini usque ad octavam epiphaniae , a quinquagesima uâque ad octavam paschae, et septem diebus ante nativitatem sancti Johannis Baptistse. i»— Tel est, dit Tancrède, le droit strict. « Tamen quod dictum est de observatione quinquagesimae et de septem diebus ante nativitatem sancti Johannis, credo non tenere, per contrariam consuetudinem Romanae Ecclesiae et aliarum provinciarum, ceteris autem diebiis in suo robore duraturîs. » — Guillaume de Longchamp, plus rigoureux que la Consuetudo romance eccleaiœ, présente le temps quadragésimal comme férié.

« Repentinao sunt quas princeps indicit ob publicam gratulationem, scilicet ob diem natalem imperatoris vel ejus lilii vel propter gaudium victoriae de inimicis habitse, quae a nuUo judice i)idici possunt nisi a principe.

« Rusticîc sunt seu publica3 quse dantur propter publicam utilitatem, videlicet pro messibus et vindemiis colligendis ; et sunt duorum mensium. Et bas feria3 rusticœ statuuntur

64 LE BROIT GITIL

malis temporis jejunia (1). In his enim tempo* ribus (2), non licet causas tractari, nec sacramenta facere, nisi pro pace refonnanda, vel.nisi actio, tempore tali transacto, erat peritura, scilioei quia usucapîo vel prescriptio intra hoc tempus erat complenda (3).

secundum consuetudinem cujusque loci et secundum varies situs terrarum, etc..

Voir au Digeste et au Code les titres de Feras, D., % 12 , et C, 3, 12.

(1) Ordo Bamhergensis, p. 9: « Si enim omni tempore, etiam quadragesimse, pro defensione patriae et legum, praBparationi bellorum parcendum non ost^ patet in hoc casu in jus vocationem non habere. n Pierre de Fontaines, dans son Conseil, chap. xxxvii^ éd. Marnier, p. 329, réserve seulement la quinzaine de Pâques : « les vu jorz qui sont devant Pasques et les vu qui sont après. »

(2) VOrdo Bambergensis, p. 9, prévoit deux autres hypothèses dans lesquelles ïinjus vocalio devra être diflférée: celle où le défendeur funus procurât, et celle où il se marie. « Si enim triduo débet cum uxore in oratione perseverare (ut dicitur causa 30, quest. 5, c. i), ... non potest in jus vocari. » Cf. PilliuS; I, § 5, éd. Bergmann, p. 16, et Damasus, tit. XIV. C'est l'application des lois 2 et 3, D., jDô in jus vocando, 2, 4.

(3) Tancrède^ II, 18, § 2 : a Quod autem dictum est, causas tractafi non posse feriatis diebus, verum est generaliter; sed excipiuntur quaedam causse, quae feriatis diebus possunt tractari..., vîdeliceteaquse pertinent ad pacem et concordiam faciendam, ut pacta et transactiones; item ea quae sunt tempore peritura vel morte; tune eatenus proceditur in causa ut fiât litis contestatio, ut perpetuetur actio quse tempore péri» turaerat »

Cf. Pillius, De ordinejudiciorum, I, § 5, éd. fiergmann, p. 15 et suiv., qui a, comme Tancrède, une division tripartite.

BANS LES PROYII«G£S AI^GLO -NORMANDES. 65

32. — Ratione loci, ut si locus talis sit constitutus ad quem sine magno discrimiDe non possit comparere, puta quia hostes in via habeat (i). Ita tamen intelligas, si in eodem loco habeat inimicicias, vel etiam per hostium terram transitum facere necesse habeat. Ita tamen quod si modica obliquatîone tute venire potuit, excusationem non habet. Si vero non sine magna circuitione terrarura venire potuit, tune exceptionem habebit ratione loci. Non enim imputandum est ei qui longa terrarum spacia non circuîerit,