Op. cit., p
3. PANORMITAIN, X, III, 49, 6, fo 316 vo : « Quaero quis providebit de victualibus confugientibus ad ecclesiam ? Solus textus in d.l. Praesenti in fine videtur innuere quod ecclesia debet istis facere expensas et hoc firmavit per illum textum glossa in c. Definivit. Sed Archidiaconus post Hostiensem et alios distinxit ibi melius quod aut habent proprium, et facient sibi expensas de rebus suis; aut nihil habent, et debent laborare et manibus victum quaerere ; aut neutrum praestant et hinc ecclesia providebit eis tanquam pauperibus, et hoc placet , arg. c. Clericus victus, 91 D. Nam si clericis habentibus proprium ecclesia non subvenit.. fortius nec istis ex facinore ad ecclesiam confugientibus. Praeterea clericus non habens sufficiens beneficium debet manibus quaerere victus et non debet quaerere de bonis pauperum.… Ergo fortius tenentur isti laborare, si non habent patrimonium saltem sufficiens. Et ad. Praesenti, dic quod textus ille non loquitur positive, sed narrative, et potest intelligi secundum praedicta, et praesertim cum loquatur de servis, qui non habent proprium ».
J. de TorQUuEMADA, XVII, Qu. 4, c. 35, p. 244 : « Unde vivant confugientes ? Respondetur secundum Huguccionem quod isti facient sibi de suis rebus portari unde vivant »; en cas d’impossibilité, « ecclesia debebit eis providere ».
Decisiones Capellae Tolosanae, Qu. 423, p. 364: « Vivet tamen ibidem de suo, si habet, vel laborabit, si potest, ut vivat; alioquin Ecclesia ei providebit ».
4. P. d'ANCHARANO, X, III, 49, 6 : « Quid juris cum servus confugit ad ecclesiam ? non enim debet domino restitui, nisi caveat de impunitate.….. et hoc verum est, cum servus confugiens ad ecclesiam timet puniri per dominum suum. Si autem timet per judicem puniri, quia forte commisit atrox delictum, tune quoad mitigationem penae propter tale confugium idem est dicendum in servo, quod in libero ».
PANORMITAIN, X, IL, 49, 6 : « Servus fugiens ad ecclesiam timore domini sui est domino, de ejus impunitate juranti, restituendus.. Si dominus ejus
Lo) J Lie]
diction de les enlever de l’église et de les condamner à une peine corporelle; la renonciation possible au droit d’asile 2. Panormitain® et Gui-Pape4 affirment le devoir qui incombe aux clercs d’exiger des juges séculiers la promesse
de impunitate personae clericis juramentum praestiterit, domino suo restituatur, etiam invitus, alioquin à domino poterit occupari ».
J. de TorquEMADA, XVII, Qu. 4, c. 36 : « Sacramentum debet praestari non solum pro impunitate fuge ad ecclesiam, sed etiam criminis commissi pro quo fugit.. cogatur a clericis. Si vero clerici non possunt eum cogere, licet domino ipsum occupare….. ». .
1. Pierre d’ANCHARANO, X, III, 49, 6 : « Liber homo si confugit ad ecclesiam est immunis à pena sanguinis.. quantumcumque gravia delicta commiserit.. alias modica esset immunitas.. Per tale confugium ad ecclesiam non debet delictum atrox a confugiente commissum remanere impunitum, quia hoc esset contra bonum justitiae.. Talis ergo fuga ad ecclesiam est justa causa commutandi et alterandi penam corporalem in aliam, sicut in multis aliis casibus.. Et dicit Hostiensis quod prelati etiam in hoc delinquunt, qui quantumcumque confugiens gravia commiserit, ipsum tamen in totum salvare nituntur, ita quod nullam penam eciam pecuniariam paciatur ; et sic excedunt prelati terminos suos ». :
PANORMITAIN, X, III, 49, 6 : « Non effugit prorsus ultionem delicti, sed consequitur principaliter duo : primo, ut inde violenter non possit extrahi : secundo, ut non possit amplius de illo damnari ad mortem, vel ad aliam corporalem pœnam seu corporis afflictivam. Potest ergo damnari pecuniariter et aliter quam in persona... Textum dicit quod debet damnari ad pæœnam.. et postea dicit quod est alias legitime puniendus. Ad idem c. Zd constituimus, ubi dicitur quod fugientes ad ecclesiam sunt ab omni pœnarum genere securi, et tamen compelluntur aliter de debito satisfacere ».
P. de BELLUGUE, 0p. cit., p. 150 : « In tantum etiam proficit haec immunitas, ut habita immunitate semel ex ecclesiae immunitate amplius de illo crimine non possit accusari criminaliter ; alias parva vel modica esset immunitas ».
2. J. de TorquEMADA, XVII, Qu. 4, c. 33, p. 244: « Qui confugit ad ecclesiam et non recepto sacramento impunitatis exiit, sibi imputetur si malum sibi accidat ».
XVII, Qu. 4, c. 35, p. 244 : « Surgit quaestio, quod si non relucteturet velit exire et tradere se in manibus repetentis non exspectato juramento, numquid licebit alteri talem sic volentem extrahere contradicentibus ministris sine sacrilegio. Respondet Huguccio : credo quod sie ». :
3. X, IT, 49, 6, fo 215 vo: « Sed ego quaero qualiter mandabitur executioni ista pœna et qualiter procederetur contra istum ad condemnationem, ex quo est in ecclesia ? Adverte circa modum procedendi, dico quod poterit exire ecclesiam. Nam ex illo solo : confugere ad ecclesiam, consequitur immu-nitatem, ut in c. Id constituimus. Praelati tamen de facto violant has immunitates, debent enim a judicibus secularibus promissionem de vita et membris servandis obtinere, ut hic et dicit Innocens, quod, si necesse fuerit, exigere super hoc juramentum et etiam majores cautiones. Et eo exeunte poterit fieri processus et sententia executionis in bonis mandati, vel poterit aliter componere cum laeso... Si vero nullo modo velit de ecclesia exire et forte timens tyrannidem judicis secularis, nullo modo debet de ecclesia extrahi per judicem, vel per alium... {ndistincte prohibetur extractio. Poterit ergo tamen citari in ecclesia et tenetur comparere per se aut per procuratorem ut probatur in 1. Praesenti. Si autem noluerit per se vel per alium comparere, si lis erat contestata ante fugam, procederetur ad sententiam pecuniariam et mandabitur sententia executioni in bonis. Si autem non erat lis contestata, procederetur ad primum et solum decretum secundum qualitatem causae, ut in dicta lege Praesenti ».
4. Decisiones, Lyon, 1607, Qu. 121 : le réfugié ne doit être rendu qu’au juge qui jure de conserver au réfugié « vitam et membra ».
d'’impunité ; mais l'influence romaine se fait de plus en plus sentir sur l’organisation du procès civil, par lequel sera obtenue la condamnation pécuniaire, seule possible !,
L’atteinte indirecte portée au droit d'asile est aussi sévèrement blâmée et sanctionnée que sa violation directe? et, s'ils rappellent encore les sanctions romaines de ce crime de Ièse-majesté*, les canonistes étudient surtout la procédure Canonique que précisent de nombreux conciles 4 : les Decti-
FLE 27a ni lets:
2. Pierre d'ANCHARANO, X, III, 49, 6 : « Principes, cum malefactor extra ecclesiam ponit pedem, ipsum capiunt et, dum est intra, ipsum obsessum retinent requiem, vestem et victualia denegando et, quod gravius est, intra ecclesias violenter irruunt et cellulas omnes inquirunt et inventum abstrahunt et puniunt; et sic ubi debet una potestas pér aliam adjuvari... contingit contrarium, quod una per alteram violatur … ».
Decisiones Capellae Tolosanae, Qu. 423 : « .… Idem Joan. de Imola, Guil. de Monte Lau., Franç. de Zab... dicentes eamdem immunitatem in eo consistere, quod victualia non mutabuntur, neque vestes et quies juxta d. I. Praesenti, nec arctabuntur, quominus possint adire cameram secretam ».
Gui PAPE, Qu. 121.
J. de TorquEMADA, XVII, Qu. 4, c. 8, p. 237.
Synode général du Languedoc (1368), cité p. 300, n. 4.
Synode de Cambrai (1550) ; cf. Proosr, op. cit., 1868, p. 246.
3. PANORMITAIN, X, LII, 49, 9, fo 222 vo: « Ultimo hic quaeritur de poena violantis hac immunitatem. Dic quod de jure civili tenetur crimine laesae majestatis, ut in 1. Praesenti.. De jure vero canonico debet excommunicari et condemnari pecunialiter, et imponi sibi publica poenitentia, nec debet restitui communioni, nisi restituat eum, quem violenter de ecclesia extraxit ».
Decisiones Capellae Tolosanae, Qu. 423 : « Et qui tales extrahit violenter, constringit, aut requiem, vel vestem, aut victum denegat, crimen laesae majestatis incurrit et ultimo supplicio venit feriendus, dict. leg. Praesenti ; de jure vero canonico debet excommunicari..… ete... ».
4, L’excommunication ipso facto est proposée le plus souvent; mais ce n’est pas une règle absolue.
Conc. d'Avignon (1326), c. 11 : «... Nisi infra sex dies…. plene satisfecerit excommunicationis sententiae subjaceat ipso facto. Et si dominus vel rector civitatis…. aut officialis ejus.. culpabilis fuerit et per sex dies in excommunicatione perstiterit, civitas, castrum, villa vel locus hujusmodi ecclesiastico subjaceant interdicto. Si vero universitas deliquerit in praedictis…. nisi infra decem dies emendam fecerit competentem, ecclesiastico subjaceat interdicto.. Si vero praedicta injuria per alium quemlibet illata fuerit, et dominus vel rector.. requisitus per ordinarium seu vicarium seu officialem ejusdem... infra decem dies satisfactionem vel emendam non fecerit competentem, excommunicationem se noverit incurrisse, quam si per decem dies sustinuerit, terra cui praesierit, ecclesiastico subjaceat interdicto », Mansi, t. XXV, c. 748 ; HEFELE-LECLERCQ, t. VI, p. 801.
Synode de Château-Gonthier (1336), c. 12, Mansr, t. XX V, c. 1062.
Décision des prélats anglais en 1357 : « Quoniam ad immunitatem ecclesiae confugientibus tam -arcta ibidem apponitur custodia laicorum, quod vix eis in alimentis poterit subveniri ; aliquando iidem confugientes ab ecclesiis, coemiteriis, vis publicis, post terrae abjurationem secundum regni consuetudinem, violenter extrahuntur et sic extracti scelerate in praejudicium immunitatis ecclesiasticae occiduntur. Providemus quod qui hujusmodi alimenta impediunt ministrari, per discretionem Ordinarii poena excommunicationis districtius arceantur. Extrahentes autem eos ab ecclesia, vel coemiterio. vel taliter extractos occidentes.. omnibus poenis sacrilegii parcellantur, In ecclesia autem vel coemiterio non fiat custodia confugientium
siones Capellae Tolosanae ! reconnaissent à l’Eglise, comme au réfugié, le droit de demander la réintégration dans le lieu sacré, qui sera accompagnée, le plus souvent, d’une pénitence publique, d’une condamnation pécuniaire et, le cas échéant, de la réconciliation de l'Eglise ; Panormitain ajoute qu’il est impossible de prêter le serment d’impunité après violation de l’asile ; la réintégration est imposée dans tous les:cas 2
Il affirme encore le principe général en vertu duquel personne ne doit être exclu à cause de Ia grandeur de sa faute ; mais tous les canonistes sont obligés de suivre le mouvement d'extension des cas exceptés. Ils rappellent la définition du publicus latro et du nocturnus depopulator agrorum; à la suite de Joannes Andreae et d’Hostiensis, ils excluent du droit d’asile l’auteur d’un délit quelconque commis dans
ad ecclesiam ; et, si fiat, custodes in forma juris districtius excommunicationis sententia compescantur »; Math. Paris, Historia Major, Paris, 1644, Additamenta, p. 135.
Synode général du Languedoc (1368), c. 93, cité p. 300, n. 4.
Synode de Cambrai (1550) : excommunication et interdit; Proosr, op. cit., 1868, p. 246.
Une bulle adressée par Martin V aux habitants de Bruxelles en 1418, impose l’excommunication ipso facto; MrrAEUS, Opera Diplomatica, t. III, p. 181 ; ProosT, op. cit., 1867, p. 159.
Paul II réserve au pape, en 1468, l’absolution des censures encourues pour les violations de la libertas ecclesiastica et tous les cas visés par la bulle In Caena Domini (Extr. Comm. V, 9, 3). -
1. Qu. 423 : « Adde quod violenter abstractus ab ecclesia, in casu quo debet gaudere, potest petere de jure restitui, cum de facto sit privatus, secundum Siculum... et Bartolum... concordat Oldradus.. Et ecclesia potest agere, cum sit ejus libertate spoliata.… ».
2. X, IE, 49, 6, fo 216 vo : « Nunc quaero quid si de facto confugiens ad ecclesiam inde per violentiam sit extractus indebite.. Ego de hoc allego textum apertum in c. Miror, ubi ponitur textus Augustini, ex quo evidentissime colligitur, quod Ecclesia debet per excommunicationem compellere extrahentem ad restitutionem ac etiam interdicere, ne a tota domo sua recipiantur oblationes, et proceditur etiam in extrahentem servum, quod plus est, ut ibi notant Huguccio et Archidiaconus. Nec evitat dominus restitutionem, licet nunc velit praestare juramentum de impunitate. Debet enim injuriae ecclesiae satisfieri. Item juramentum debet praestari ante extractionem et non postea ».
3. X, II, 49, 6, fo 215 vo : « Propter atrocitatem delicti non debet quis ad ecclesiam confugiens immunitate privari ecclesiastica ».
4. Pierre d’ANCHARANO, X, ILL, 49, 6 : « Publicus latro et nocturnus depopulator agrorum non sunt ab ecclesia defendendi, sed extrahendi … ».
PANORMITAIN, X, III, 49, 5, fo 215 vo : «Dicitur autem publicus latro, qui palam et publice furantur, ut sunt piratae, vel qui publice stant in stratis, vel habentes arcem, vel castrum, et disrobant homines transeuntes.. nocturnus depopulator agrorum differt a publico latrone, quia iste clandestine furatur et moratur in loco … quia in nocte segetes destruit… ».
J. de TorQuEMADA, XVII, Qu. 4, c. 6, p. 236 : « Publicus latro : secundum Innocentem et Goffredum, intelligitur qui per industriam, i. e., per insidias interficit.… qui insidiatur stratis… ».
l'église ou alentour sub spe immunitalis! et les Decisiones Capellae Tolosanae précisent que, si un malfaiteur commet un sacrilège dans une église ou un cimetière, puis se réfugie